ગુજરાતમાં વર્ષ 2026 ના ઉનાળાએ માર્ચ મહિનાની શરૂઆતથી જ પોતાનું રૌદ્ર સ્વરૂપ બતાવવાનું શરૂ કરી દીધું છે. ભારત હવામાન વિભાગની તાજી આગાહી મુજબ, રાજ્યમાં આજથી એટલે કે 1 માર્ચથી ઉનાળાની સત્તાવાર શરૂઆત થઈ ગઈ છે, જેમાં ઉત્તર ગુજરાતના ડીસામાં સૌથી વધુ 34.2 ડિગ્રી તાપમાન નોંધાયું છે. સામાન્ય રીતે એપ્રિલ માસમાં અનુભવાતી કાળઝાળ ગરમી આ વર્ષે માર્ચના પ્રથમ અઠવાડિયામાં જ દસ્તક આપી રહી છે, જેનું મુખ્ય કારણ વાતાવરણમાં થઈ રહેલા ફેરફારો અને સૂકા પવનો છે. સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છના વિસ્તારોમાં સૂર્યનો પ્રકોપ સૌથી વધુ રહેવાની સંભાવના છે, જેના કારણે મહિનાના અંત સુધીમાં પારો 40 ડિગ્રી સેલ્સિયસને વટાવી શકે છે.
તાપમાનનો પારો 40 ડિગ્રી સુધી પહોંચવાની શક્યતા
હવામાન વિભાગના તજજ્ઞોના જણાવ્યા અનુસાર, આગામી 5 દિવસ દરમિયાન વાતાવરણમાં ભેજનું પ્રમાણ ઘટતા ઉકળાટમાં વધારો થશે. અમદાવાદ અને ગાંધીનગર જેવા મધ્ય ગુજરાતના શહેરોમાં મહત્તમ તાપમાન 35 ડિગ્રીની આસપાસ રહેશે, જ્યારે લઘુત્તમ તાપમાન નલિયામાં 15.8 ડિગ્રી નોંધાયું છે. હવામાન શાસ્ત્રી પ્રદીપ શર્માએ સંકેત આપ્યા છે કે આગામી 4 દિવસમાં રાત્રિના તાપમાનમાં પણ 2 થી 3 ડિગ્રીનો વધારો થઈ શકે છે. ખાસ કરીને બપોરના સમયે ગરમ પવનો ફૂંકાવાની શક્યતા હોવાથી જનજીવન પ્રભાવિત થશે. જો આ જ ગતિએ પારો વધતો રહ્યો તો રાજ્યના અનેક ભાગોમાં વહેલી લૂ (હીટવેવ) ની સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે.
શું છે લૂ (હીટવેવ) ના માપદંડો?
ભારત હવામાન વિભાગના નિયમો મુજબ, જ્યારે મેદાની પ્રદેશોમાં મહત્તમ તાપમાન 40 ડિગ્રી સેલ્સિયસ અને પહાડી વિસ્તારોમાં 30 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી પહોંચે છે, ત્યારે તેને ગરમ પવનની સ્થિતિ ગણવામાં આવે છે. જો તાપમાન 47 ડિગ્રી સેલ્સિયસ પર પહોંચી જાય, તો તેને અત્યંત જોખમી શ્રેણીમાં મૂકવામાં આવે છે. શહેરી વિસ્તારોમાં પાકા મકાનો અને વાહનોના ધુમાડાને કારણે ગરમીનો અનુભવ ગ્રામીણ વિસ્તારો કરતા વધુ થાય છે, જેને વિજ્ઞાનની ભાષામાં 'હીટ આઈલેન્ડ' કહેવામાં આવે છે.
લૂ લાગવી (હીટ સ્ટ્રોક) અને તેનાથી બચવાના ઉપાયો
માનવ શરીરનું સામાન્ય તાપમાન 37 ડિગ્રી સેલ્સિયસ હોય છે. જ્યારે બહારનું તાપમાન 40 ડિગ્રીથી વધી જાય છે, ત્યારે શરીર આ ગરમીને સહન કરી શકતું નથી અને આંતરિક તાપમાન વધવા લાગે છે, જેને લૂ લાગવી કહેવામાં આવે છે. આ સ્થિતિમાં શરીરમાં પાણીની અછત સર્જાય છે. તેનાથી બચવા માટે નીચે મુજબના ઘરેલુ ઉપચારો કરી શકાય છે:
- વ્યક્તિને તાત્કાલિક છાયડામાં અથવા ઠંડી જગ્યાએ આરામ કરાવો.
- શરીર પર ઠંડા પાણીમાં પલાળેલો રૂમાલ રાખીને તાપમાન ઘટાડવાનો પ્રયત્ન કરો.
- શરીરમાં પાણીનું સ્તર જાળવવા માટે નારંગી, લીંબુનો રસ અથવા નાળિયેર પાણી આપવું જોઈએ.
- જો દર્દી બેભાન થાય અથવા માનસિક રીતે અસ્વસ્થ જણાય, તો તેને વિલંબ કર્યા વગર નજીકના દવાખાનામાં લઈ જવો જોઈએ.