વિશ્વના સૌથી શક્તિશાળી જૂથોમાંના એક BRICSનું 18મું શિખર સંમેલન 12 અને 13 સપ્ટેમ્બર, 2026ના રોજ નવી દિલ્હીના ભારત મંડપમ ખાતે યોજાઈ રહ્યું છે. આ બેઠક ખાસ છે કારણ કે BRICS એ 20 વર્ષ પૂર્ણ કર્યા છે. આ પહેલીવાર છે જ્યારે 11 સભ્ય દેશોનું આખું જૂથ વિશ્વનો ચહેરો બદલવાની ચર્ચા કરવા માટે એકસાથે મળશે. વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી આ વખતે BRICS ના અધ્યક્ષ છે. આ ભારતનું ચોથું વખત જૂથનું નેતૃત્વ છે. તો ચાલો BRICS ના દરેક પાસાને સરળતાથી સમજીએ.
BRICS ના 11 દેશો કયા છે?
BRICSનું નામ બ્રાઝિલ, રશિયા, ભારત, ચીન અને દક્ષિણ આફ્રિકાના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું હતું. 2024 અને 2025માં તેનો નોંધપાત્ર વિકાસ થયો જેમાં પાંચ નવા દેશોનો ઉમેરો થયો.
ઇજિપ્તઇથોપિયાઈરાનસાઉદી અરેબિયાસંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE)
ઇન્ડોનેશિયા જાન્યુઆરી 2025માં પૂર્ણ સભ્ય બન્યું. એટલે કે કુલ 11 સભ્ય દેશો.
આ ઉપરાંત 10 ભાગીદાર દેશો છે. આમાં બેલારુસ, બોલિવિયા, ક્યુબા, કઝાકિસ્તાન, મલેશિયા, નાઇજીરીયા, થાઇલેન્ડ, યુગાન્ડા, ઉઝબેકિસ્તાન અને વિયેતનામનો સમાવેશ થાય છે. આ સંપૂર્ણ સભ્યો નથી, પરંતુ BRICSના કાર્યક્ષેત્રમાં આવે છે.
11 BRICS દેશો વિશ્વની લગભગ અડધી વસ્તી (લગભગ 47%) અને વૈશ્વિક GDP ના આશરે 40% ભાગ ધરાવે છે. આનો અર્થ એ છે કે વિશ્વની અડધી શક્તિ એક પ્લેટફોર્મ પર એકઠી થઈ છે.
કયા સર્વોચ્ચ નેતાઓ BRICS 2026માં આવી રહ્યા છે?
11 દેશોના નેતાઓ BRICS માં ભાગ લેશે. જોકે, મોટાભાગના દેશોએ હજુ સુધી પુષ્ટી કરી નથી.
રશિયા: રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન, ક્રેમલિને પુષ્ટિ આપી છે. એક વર્ષમાં પુતિનની આ બીજી ભારત મુલાકાત હશે. મીડિયા અને સૂત્રો અનુસાર, નીચેના નેતાઓ હાજરી આપે તેવી શક્યતા છે:
ચીન: રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ લગભગ 400 અધિકારીઓ સાથે આવે તેવી અપેક્ષા છે.દક્ષિણ આફ્રિકા: રાષ્ટ્રપતિ સિરિલ રામફોસાઇજિપ્ત: રાષ્ટ્રપતિ અબ્દેલ ફત્તહ અલ-સીસીઇન્ડોનેશિયા: રાષ્ટ્રપતિ પ્રબોવો સુબિયાન્ટોઈરાન: રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાનઇથોપિયા: વડાપ્રધાન અબી અહેમદબેલારુસ: રાષ્ટ્રપતિ એલેક્ઝાન્ડર લુકાશેન્કોકઝાકિસ્તાન: રાષ્ટ્રપતિ કાસિમ-જોમાર્ટ તોકાયેવમલેશિયા: વડાપ્રધાન અનવર ઇબ્રાહિમથાઇલેન્ડ: વડાપ્રધાન અનુતિન ચાર્નવિરાકુલસંયુક્ત રાષ્ટ્ર (યુએન): મહાસચિવ એન્ટોનિયો ગુટેરેસ અપેક્ષિત છે.
આ નેતાઓના આવવાની સંભાવના નહીં
બ્રાઝિલ: ઓક્ટોબર 2026માં બ્રાઝિલમાં સામાન્ય ચૂંટણીઓ યોજાવાની હોવાથી બ્રાઝિલના રાષ્ટ્રપતિ હાજર રહી શકશે નહીં. તેઓ પ્રચારમાં વ્યસ્ત છે. બ્રાઝિલનું પ્રતિનિધિત્વ વિદેશ પ્રધાન માઉરો વિએરા કરશે
યુએઈ: રાષ્ટ્રપતિની જગ્યાએ અબુ ધાબીના ક્રાઉન પ્રિન્સ ખાલિદ બિન મોહમ્મદ અલ નાહયાન આવી રહ્યા છે.સાઉદી અરેબિયા: હજુ સુધી સ્પષ્ટ નથી કે કયા સ્તરે ભાગીદારી થશે.
આનો અર્થ એ છે કે 11 માંથી લગભગ 8-9 દેશો તેમના ટોચના નેતાઓને મોકલી રહ્યા છે. આ બ્રિક્સના ઇતિહાસમાં સૌથી મોટું અને સૌથી શક્તિશાળી સમિટ બનવા જઈ રહ્યું છે.
બ્રિક્સ 226 નો એજન્ડા શું છે અને શું ચર્ચા કરવામાં આવશે?
2026 ની થીમ 'Building for Resilience, Innovation, Cooperation and Sustainability' છે. આ કાર્યસૂચિમાં પાંચ મુખ્ય મુદ્દાઓનો સમાવેશ થાય છે:
1. વેપાર અને અર્થતંત્ર
સ્થાનિક ચલણોમાં વેપાર વધારવો અને ડોલર પર નિર્ભરતા ઘટાડવીસીમાપાર ચુકવણી પ્રક્રિયાઓને મજબૂત બનાવવીનાના અને મધ્યમ કદના ઉદ્યોગો (MSMEs) ને પ્રોત્સાહન આપવું
2. નવી વિકાસ બેન્ક (NDB) નું વિસ્તરણ
NDB ની મૂડી વધારવીસ્થાનિક ચલણોમાં તેની ધિરાણ ક્ષમતા વધારવીગ્રીન ફાઇનાન્સ માટે નવા રસ્તાઓ ખોલવા
3. ઉર્જા સુરક્ષા અને આબોહવા
ઊર્જા સુરક્ષા પર કરારઆબોહવા સ્થિતિસ્થાપકતાડિજિટલ જાહેર માળખાનું નિર્માણ
4. વૈશ્વિક સંસ્થાઓમાં સુધારો
IMF ક્વોટા સુધારણાયુએન સુરક્ષા પરિષદમાં ઉભરતી અર્થવ્યવસ્થાઓને પ્રોત્સાહન આપવુંબહુપક્ષીય નાણાકીય સંસ્થાઓમાં સુધારો
5. દ્વિપક્ષીય બેઠકો
સૌથી મોટી ચર્ચા મોદી-પુતિન અને મોદી-શી દ્વિપક્ષીય બેઠકો પર રહેશે.સાત વર્ષમાં શી જિનપિંગની આ ભારતની પ્રથમ મુલાકાત છે, જે ગાલવાન ખીણના તણાવ પછી સંબંધોમાં સુધારો લાવવાનો મુખ્ય સંકેત છે.
BRICS અને G7 વચ્ચે કોણ મજબૂત છે?
G7 એ વિશ્વના સાત સૌથી ધનિક વિકસિત દેશોનું જૂથ છે. તેમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, બ્રિટન, કેનેડા, જર્મની, ફ્રાન્સ, ઇટાલી અને જાપાનનો સમાવેશ થાય છે. તે જૂના વિશ્વની શક્તિનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
બીજી બાજુ, BRICS એ ઉભરતી અર્થવ્યવસ્થાઓનો સમૂહ છે, જે નવી દુનિયાની શક્તિનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
વાસ્તવિક શક્તિ કોની?
G7 પાસે પૈસા અને જૂની સિસ્ટમ છે. તેઓ IMF, વિશ્વ બેન્ક અને SWIFTમાંથી બધું નિયંત્રિત કરે છે.
BRICS પાસે વસ્તી, સંસાધનો અને વધતી જતી અર્થવ્યવસ્થા છે. સૌથી અગત્યનું, તેની પાસે એકસાથે બોલવાની શક્તિ છે.
નિષ્ણાતોના મતે આ સમિટ એ વાતની કસોટી હશે કે શું વિસ્તૃત BRICS તેની વધતી જતી રાજકીય શક્તિને વૈશ્વિક કટોકટી, વેપાર, નાણાં અને સુરક્ષા પર મજબૂત અવાજમાં પરિવર્તિત કરી શકે છે. આનો અર્થ એ છે કે BRICS હવે ફક્ત એક વિકલ્પ નથી, પરંતુ G7 નો વાસ્તવિક હરીફ બની રહ્યો છે.
ન્યૂ ડેવલપમેન્ટ બેન્ક (NDB) શું છે અને તેની તાકાત શું છે?
ન્યૂ ડેવલપમેન્ટ બેન્કની સ્થાપના 2014 બ્રાઝિલ સમિટમાં કરવામાં આવી હતી. તેને 'BRICS બેન્ક' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. તેનો હેતુ વિકાસશીલ દેશોને માળખાગત સુવિધાઓ અને ટકાઉ વિકાસ માટે બિનશરતી ભંડોળ પૂરું પાડવાનો છે.
એનડીબી હવે વિશ્વ બેંકનો મુખ્ય વિકલ્પ બની રહ્યું છે, ખાસ કરીને પશ્ચિમી શરતો વિના વિકાસ ઇચ્છતા દેશો માટે.
બ્રિક્સે ગ્લોબલ સાઉથને કેટલું મહત્વપૂર્ણ પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડ્યું છે?
ગ્લોબલ સાઉથ શબ્દ વિકાસશીલ અને ઉભરતી અર્થવ્યવસ્થાઓનો ઉલ્લેખ કરે છે, મોટે ભાગે એશિયા, આફ્રિકા, લેટિન અમેરિકા અને મધ્ય પૂર્વમાં. બ્રિક્સે ગ્લોબલ સાઉથને ત્રણ મહત્વપૂર્ણ બાબતો પૂરી પાડી છે:
એક અવાજ: પહેલાં, ગ્લોબલ સાઉથ પાસે સંગઠિત પ્લેટફોર્મનો અભાવ હતો. બ્રિક્સે તેમને એક સંયુક્ત અવાજ આપ્યો.
નાણાકીય વિકલ્પો: એનડીબી મારફતે તેમને વિશ્વ બેંક અને IMF ઉપરાંત બીજો માર્ગ મળ્યો.
સંસ્થાકીય સુધારાઓની માંગ: બ્રિક્સે સતત IMF, UN સુરક્ષા પરિષદ અને અન્ય સંસ્થાઓમાં સુધારા માટે હાકલ કરી છે.
ભારતે 2026 માં તેના પ્રમુખપદ દરમિયાન "માનવતા પ્રથમ" નું વિઝન રજૂ કર્યું છે. ભારત ગ્લોબલ સાઉથની પ્રાથમિકતાઓને બ્રિક્સના કેન્દ્રમાં રાખવા માંગે છે.