મુસ્લિમ સમાજમાં છૂટાછેડા (તલાક) પ્રથાઓ પર સુપ્રીમ કોર્ટે ફરી એકવાર કડક વલણ અપનાવ્યું છે. ત્રિપલ તલાકને પડકારતી અરજીની સુનાવણી દરમિયાન, સુપ્રીમ કોર્ટે પ્રશ્ન કર્યો કે શું આવી એકતરફી પ્રક્રિયા સભ્ય સમાજમાં સ્વીકાર્ય છે. ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંત, ઉજ્જવલ ભૂયાન અને કોટિશ્વર સિંહની બેન્ચે સંકેત આપ્યો કે તેમના પતિ દ્વારા વકીલ દ્વારા મોકલવામાં આવેલી એકતરફી છૂટાછેડાની નોટિસને પાંચ ન્યાયાધીશોની મોટી બેન્ચને મોકલવામાં આવશે. આ કેસમાં, અરજદાર બેનઝીર હિનાએ તેમના પતિ દ્વારા વકીલ દ્વારા મોકલવામાં આવેલી એકતરફી છૂટાછેડાની નોટિસને ગેરબંધારણીય જાહેર કરી છે. તેથી, ચાલો આજે સમજાવીએ કે ત્રિપલ તલાક ઉપરાંત કેટલા પ્રકારના છૂટાછેડા (તલાક) અસ્તિત્વમાં છે અને તેમની વચ્ચે શું તફાવત છે.
સુપ્રીમ કોર્ટ કયા કેસની સુનાવણી કરી રહી છે? હકીકતમાં, અરજદાર બેનઝીર હિનાને તેમના પતિ યુસુફે તલાક-એ-હસન દ્વારા એકપક્ષીય રીતે છૂટાછેડા આપ્યા હતા. મહિલાનો દલીલ છે કે આ પ્રથા મુસ્લિમ મહિલાઓના મૂળભૂત અધિકારોનું ઉલ્લંઘન કરે છે અને બંધારણની કલમ 14, 15, 21 અને 25નું ઉલ્લંઘન કરે છે. તેણીએ મુસ્લિમ પર્સનલ લો એપ્લિકેશન એક્ટ, 1937 ની કલમ 2 ને પણ પડકાર્યો છે, જે મુસ્લિમ પુરુષોને એકપક્ષીય રીતે છૂટાછેડા લેવાની મંજૂરી આપે છે. 2017 માં, સુપ્રીમ કોર્ટે શાયરા બાનો વિરુદ્ધ ભારત સંઘ અને અન્ય કેસમાં તાત્કાલિક ટ્રિપલ તલાકને અમાન્ય જાહેર કર્યો હતો. મુસ્લિમ મહિલા લગ્ન અધિનિયમ, 2019 પણ લાગુ કરવામાં આવ્યો હતો. મુસ્લિમ સમુદાયમાં પાંચ પ્રકારના છૂટાછેડા છે.
મુસ્લિમ સમુદાયમાં છૂટાછેડાના પ્રકારો
તલાક-એ-અહસનઇસ્લામિક કાયદામાં, તલાક-એ-અહસનને છૂટાછેડાનું સૌથી સચોટ અને શાંતિપૂર્ણ સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે. આમાં, પતિ એકવાર તલાક ઉચ્ચારે છે અને ઇદ્દત સમયગાળાની રાહ જુએ છે, જે લગભગ ત્રણ મહિના છે. જો આ સમય દરમિયાન દંપતી સમાધાન પર પહોંચે છે, તો છૂટાછેડા આપમેળે રદ થઈ જાય છે. આ પદ્ધતિ કોઈપણ વિવાદ અથવા ઉતાવળ વિના સંબંધને સમાપ્ત કરવા માટે એક વિચારશીલ પ્રક્રિયા પૂરી પાડે છે.
તલાક-એ-હસન તલાક-એ-હસનમાં, પતિ મહિનાના ચોક્કસ સમયે ત્રણ વખત તલાક ઉચ્ચારે છે. જો કે, આ તલાક ત્રણ અલગ અલગ મહિનામાં ત્રણ વખત ઉચ્ચારવામાં આવે છે. પહેલા અને બીજા મહિના વચ્ચે, પતિ પાસે સંબંધ સુધારવાની તક હોય છે. જો કે, જો ત્રીજી વખત તલાક ઉચ્ચારવામાં આવે છે, તો લગ્ન સમાપ્ત માનવામાં આવે છે. શરિયા કાયદામાં પણ આને છૂટાછેડાની (તલાક) માન્ય અને પ્રાધાન્યક્ષમ પદ્ધતિ માનવામાં આવે છે.
ખુલા ખુલા એ પત્ની દ્વારા શરૂ કરાયેલ છૂટાછેડાનો (તલાક) એક પ્રકાર છે. આમાં, પત્ની તેના પતિ પાસેથી લગ્નનો અંત લાવવાની પરવાનગી માંગે છે અને સામાન્ય રીતે દહેજ અથવા કેટલીક નાણાકીય સહાય પરત કરે છે. જો પતિ સંમત થાય, તો ખુલા દ્વારા છૂટાછેડાને (તલાક) અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં આવે છે. જો કે, જો પતિ અસંમત હોય, તો સ્ત્રી ઇસ્લામિક કાઉન્સિલ અથવા કોર્ટમાં છૂટાછેડા માટે અરજી કરી શકે છે. ઇસ્લામમાં મહિલાઓને આપવામાં આવેલ આ એક મહત્વપૂર્ણ અધિકાર માનવામાં આવે છે.
મુબારક મુબારક એટલે એક જીવનસાથી દ્વારા નહીં પરંતુ પરસ્પર સંમતિથી છૂટાછેડા (તલાક). બંને સંમત થાય છે કે લગ્ન હવે શક્ય નથી. આ પદ્ધતિને લગ્નનો અંત લાવવાનો શાંતિપૂર્ણ અને સૌહાર્દપૂર્ણ માર્ગ માનવામાં આવે છે.
તલાક-એ-બિદ્દત તલાક-એ-બિદ્દત એટલે ત્રણ તલાક. મુસ્લિમ સમુદાયમાં છૂટાછેડાનું (તલાક) આ સૌથી ચર્ચિત સ્વરૂપ છે અને હવે ભારતમાં કાયદેસર રીતે પ્રતિબંધિત છે. આમાં, પતિ એક જ વારમાં ત્રણ તલાક ઉચ્ચારીને લગ્નનો ભંગ કરે છે. ઇસ્લામમાં પણ આ એક અપમાનજનક અને ઉતાવળિયા પદ્ધતિ માનવામાં આવે છે, અને તેથી, તેને નાબૂદ કરવામાં આવી છે.