UPI MDR charges rollback: તાજેતરમાં કેન્દ્ર સરકારે 2,000 રૂપિયાથી વધુના UPI વ્યવહારો પર 0.4% મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) વસૂલવાનો નિર્ણય લીધો છે. આ નિર્ણય બાદ વેપારીઓ અને સામાન્ય લોકોમાં એવી ચર્ચા જાગી હતી કે ભારે વિરોધને પગલે શું સરકાર આ નિર્ણય પાછો ખેંચશે? જોકે, એક ઉચ્ચ સ્તરીય સરકારી અધિકારીએ આ તમામ અટકળો પર પૂર્ણવિરામ મૂકતા સ્પષ્ટ કર્યું છે કે UPI ચાર્જ અંગે લેવાયેલો નિર્ણય અંતિમ છે અને તેને પાછો ખેંચવાનો કોઈ જ પ્રશ્ન ઊભો થતો નથી. બીજી તરફ, કેન્દ્ર સરકારના આ નિર્ણયને સુપ્રીમ કોર્ટમાં જાહેર હિતની અરજી (PIL) મારફતે પડકારવામાં આવ્યો છે.
નિર્ણય પાછો ખેંચવાનો સત્તાવાર ઇનકાર
બુધવાર, 16 સપ્ટેમ્બર 2026 ના રોજ કેન્દ્ર સરકારે સત્તાવાર સ્પષ્ટતા કરતા જણાવ્યું કે UPI ઇકોસિસ્ટમની સુરક્ષા અને તેના લાંબા ગાળાના હિતને ધ્યાનમાં રાખીને જ આ પગલું ભરવામાં આવ્યું છે. સમાચાર એજન્સી PTI ના એક અહેવાલ મુજબ, જ્યારે એક ઉચ્ચ સ્તરીય સરકારી અધિકારીને મોટી UPI ચુકવણીઓ મેળવતા વેપારીઓ પર લગાવાયેલા આ MDR ચાર્જને પાછો ખેંચવાની શક્યતા અંગે પૂછવામાં આવ્યું, ત્યારે તેમણે ખૂબ જ સ્પષ્ટ જવાબ આપ્યો કે, "નિર્ણય લેવાઈ ગયો છે અને તેને પાછો ખેંચવાનો કોઈ પ્રશ્ન જ નથી."
તેમણે પોતાના નિવેદનમાં વધુમાં ઉમેર્યું કે, "વિશ્વના અન્ય વિકસિત દેશોમાં પણ આવા જ ચાર્જ વસૂલવામાં આવે છે. આ નવી MDR સિસ્ટમ ભારતના UPI ને આર્થિક રીતે વધુ આત્મનિર્ભર અને ટકાઉ બનાવવામાં મદદરૂપ થશે." સરકારની નિમાયેલી સમિતિનું માનવું છે કે સતત છ વર્ષ સુધી સંપૂર્ણપણે ફી-મુક્ત સેવાઓ આપ્યા બાદ, હવે પેમેન્ટ ઇકોસિસ્ટમના માળખાગત વિકાસ અને તેમાં નવા રોકાણની ક્ષમતા વધારવા માટે એક મૂલ્યવાન આવક મોડેલ અત્યંત આવશ્યક બની ગયું છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે, 15 ઓક્ટોબરથી વેપારીઓને 2,000 રૂપિયાથી વધુની UPI ચુકવણીઓ પર 0.4% MDR ચાર્જ ફરજિયાતપણે ચૂકવવો પડશે. જોકે, રાહતની વાત એ છે કે વ્યક્તિથી વ્યક્તિ (P2P) વચ્ચે થતા તમામ વ્યવહારો અને 2,000 રૂપિયા સુધીની નાની રકમની ચુકવણીઓ પહેલાની જેમ જ સંપૂર્ણપણે મફત રહેશે. સરકારના આ નિર્ણયનો મોટાભાગના વેપારી મંડળો, નાના દુકાનદારો અને કેટલાક રાજકીય પક્ષો દ્વારા ભારે વિરોધ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
કેન્દ્રના નિર્ણયને સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડકાર
સરકાર ભલે એક તરફ પોતાના નિર્ણય પર અડગ હોય, પરંતુ બીજી તરફ આ સમગ્ર મામલો હવે દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતમાં પહોંચી ગયો છે. જાણીતા વકીલ અંજન દત્તા દ્વારા સુપ્રીમ કોર્ટમાં એક જાહેર હિતની અરજી (PIL) દાખલ કરવામાં આવી છે. આ અરજીમાં કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલી 14 સપ્ટેમ્બરની સૂચના અને 15 સપ્ટેમ્બરના રોજ જાહેર કરાયેલ નવી MDR સિસ્ટમની કાનૂની માન્યતાને સીધો પડકાર ફેંકવામાં આવ્યો છે.
અરજીકર્તાએ કોર્ટમાં દાવો કર્યો છે કે આ નવી ફી સિસ્ટમ પર્યાપ્ત કાનૂની સુરક્ષા, કોઈપણ પ્રકારની પારદર્શિતા અને જરૂરી જાહેર પરામર્શ વિના જ ઉતાવળમાં લાદવામાં આવી છે. આ અરજીમાં 'ચુકવણી અને સમાધાન પ્રણાલી અધિનિયમ, 2007' ની સુધારેલી કલમ 10A ની બંધારણીય માન્યતા પર પણ ગંભીર સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે. અરજીમાં જણાવાયું છે કે આ સુધારેલી જોગવાઈ એક્ઝિક્યુટિવ (કારોબારી) ને કોઈ પણ સ્પષ્ટ માર્ગદર્શિકા વિના કયા ડિજિટલ વ્યવહારો મફત રહેશે અને કયા પર ચાર્જ લાગશે તે નક્કી કરવાની અમર્યાદિત સત્તા આપે છે.
આ ઉપરાંત, અરજીમાં ફીના નક્કી કરાયેલા દરો, ટ્રાન્ઝેક્શનની મર્યાદાઓ, મહત્તમ મર્યાદાઓ અને વિવિધ ક્ષેત્રોના કરાયેલા વર્ગીકરણને પણ મનસ્વી અને ભેદભાવપૂર્ણ ગણાવવામાં આવ્યા છે. અરજીકર્તાએ એવી ભીતિ વ્યક્ત કરી છે કે આ નવી સિસ્ટમથી પહેલેથી જ ઓછા નફા (માર્જિન) પર કાર્યરત નાના અને મધ્યમ વર્ગના વેપારીઓ પર અત્યંત પ્રતિકૂળ આર્થિક અસર પડી શકે છે.