LPG Gas Cylinder: પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષને કારણે વૈશ્વિક તેલ અને ગેસ પુરવઠો ખોરવાઈ ગયો છે, જેના કારણે ઘણા દેશો ઈંધણની અછતનો સામનો કરી રહ્યા છે. ભારત પણ આ કટોકટીનો સામનો કરી રહ્યું છે. કેન્દ્ર સરકાર આ પરિસ્થિતિને પહોંચી વળવા માટે અનેક પગલાં લઈ રહી છે. આ સંદર્ભમાં સરકારે ઘરોમાં કેરોસીનનો પુરવઠો સરળ બનાવવા માટે પેટ્રોલિયમ સલામતી અને લાઇસન્સિંગ નિયમોમાં અસ્થાયી રૂપે છૂટછાટ આપી છે.
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા 29 માર્ચે જાહેર કરાયેલ ગેઝેટ નોટિફિકેશન અનુસાર, પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયે દિલ્હી, હરિયાણા, ઉત્તર પ્રદેશ અને ગુજરાત સહિત 21 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં જાહેર વિતરણ વ્યવસ્થા (PDS/સરકારી રાશન શોપ્સ) દ્વારા સુપિરિયર કેરોસીન ઓઈલ (SKO) ના એડ-હોક પુરવઠાને 60 દિવસ માટે મંજૂરી આપી છે, જેથી જનતાને ઈંધણની અછતનો સામનો ન કરવો પડે.
કેરોસીન ફક્ત ઘરેલુ ઉપયોગ માટે ઉપલબ્ધ રહેશે.
સરકારે સ્પષ્ટતા કરી છે કે દુરુપયોગ અટકાવવા માટે રસોઈ અને લાઇટિંગ જેવા ઘરેલુ હેતુઓ માટે જ કેરોસીન પૂરું પાડવામાં આવશે. આ ફેરફારો હેઠળ જાહેર ક્ષેત્રની તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ દ્વારા સંચાલિત પસંદગીના પેટ્રોલ પંપોને કેરોસીનનો સંગ્રહ અને વિતરણ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે. દરેક પસંદ કરેલા પેટ્રોલ પંપ મહત્તમ 5,000 લિટર કેરોસીનનો સંગ્રહ કરી શકશે.
દરેક જિલ્લામાં મહત્તમ બે પેટ્રોલ પંપ આ હેતુ માટે નિયુક્ત કરવામાં આવશે, જ્યાં કેરોસીન વેચાણ માટે ઉપલબ્ધ રહેશે. સૂચનામાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે કેરોસીનના સંગ્રહ, પરિવહન અને વિતરણમાં સામેલ ડીલરો અને વાહનોને પેટ્રોલિયમ નિયમો, 2002ની ચોક્કસ લાઇસન્સિંગ જોગવાઈઓમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે, જેથી સપ્લાય ચેઇન ઝડપી બને અને છેલ્લા માઇલ સુધી વિતરણ સુનિશ્ચિત થાય.
આ નિર્ણય હેઠળ જાહેર વિતરણ પ્રણાલી (PDS) દ્વારા કેરોસીનનો પુરવઠો એવા વિસ્તારોમાં અસ્થાયી રૂપે ફરી શરૂ કરવામાં આવી રહ્યો છે જ્યાં તે અગાઉ તબક્કાવાર બંધ કરવામાં આવ્યો હતો, જેથી હાલના ઇંધણ છૂટક નેટવર્ક દ્વારા ઝડપી વિતરણ સુનિશ્ચિત થાય. આ સમયગાળા દરમિયાન, પેટ્રોલિયમ અને વિસ્ફોટક સુરક્ષા સંગઠન (PESO) દ્વારા જાહેર કરાયેલ સલામતી માર્ગદર્શિકા અને ઓપરેશનલ પ્રોટોકોલ યથાવત રહેશે.
શું ભારતમાં કેરોસીન પર પ્રતિબંધ છે?
એ નોંધવું જોઈએ કે ભારતમાં કેરોસીનનું વેચાણ દેશભરમાં સંપૂર્ણપણે પ્રતિબંધિત નહોતું, પરંતુ ધીમે ધીમે ઘટાડવામાં આવ્યું હતું. 2015થી કેન્દ્ર સરકારે ઉજ્જવલા યોજના અને સૌભાગ્ય યોજના દ્વારા LPG અને વીજળી જોડાણોને પ્રોત્સાહન આપવાનું શરૂ કર્યું. વધુમાં, જાહેર વિતરણ વ્યવસ્થા (PDS/રાશન દુકાનો) દ્વારા સબસિડીવાળા કેરોસીનનું વેચાણ ધીમે ધીમે બંધ કરવામાં આવ્યું. દિલ્હી, હરિયાણા અને ચંડીગઢે 2018-2020 દરમિયાન જાહેર વિતરણ વ્યવસ્થા (PDS) હેઠળ કેરોસીનનું વેચાણ બંધ કર્યું અને પોતાને કેરોસીન મુક્ત જાહેર કર્યા.
જાહેર વિતરણ વ્યવસ્થા દ્વારા સબસિડીવાળા કેરોસીનનું વેચાણ બંધ કરવા પાછળનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય પ્રદૂષણ ઘટાડવાનો, પેટ્રોલ અને ડીઝલમાં ભેળસેળ અટકાવવાનો અને સબસિડીનો બોજ ઘટાડવાનો હતો. 2020 સુધીમાં મોટાભાગના વિસ્તારોમાં વિતરણ નેટવર્ક લગભગ તૂટી ગયું હતું. જે રાજ્યોમાં હજુ પણ LPG અને વીજળીની મર્યાદિત પહોંચ હતી ત્યાં મર્યાદિત કેરોસીનનો પુરવઠો ચાલુ રહ્યો. સબસિડીના અંતને કારણે ખુલ્લા બજારમાં તેની કિંમતમાં વધારો થયો અને LPG કનેક્શન અને ગેસ સિલિન્ડરોની સરળ ઉપલબ્ધતાને કારણે કેરોસીનના વપરાશમાં ઘટાડો થયો. ધીમે ધીમે બજારમાંથી કેરોસીન ગાયબ થઈ ગયું, જેના કારણે સરકાર તેના પર સંપૂર્ણપણે પ્રતિબંધ મૂકી શકી નહીં.