Govt Employee HRA Rules: ઘણા લોકોના મનમાં આ સવાલ વારંવાર થતો હોય છે કે જો પતિ અને પત્ની બંને કેન્દ્ર સરકારના કર્મચારી હોય અને બંનેની બદલી કે પોસ્ટિંગ એક જ શહેરમાં થઈ હોય, તો શું થાય? જો બંનેમાંથી કોઈ એકને સરકારી મકાન (ક્વાર્ટર) મળી જાય, તો શું બીજા કર્મચારીને ઘર ભાડા ભથ્થું એટલે કે HRA (House Rent Allowance) મળે ખરું? કેન્દ્ર સરકારે રાજ્યસભામાં આ અંગે સ્પષ્ટતા કરી દીધી છે કે આવા કિસ્સામાં બીજા કર્મચારીને HRA નો કોઈ લાભ મળશે નહીં. આવો, જાણીએ સરકારના આ અંગેના શું નિયમો છે અને શા માટે આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.
શા માટે એકને સરકારી મકાન મળે તો બીજાનો HRA કપાય છે?
નાણા મંત્રાલયે આ અંગે વિસ્તૃત ખુલાસો કરતા સમજાવ્યું છે કે, HRA આપવા પાછળ સરકારનો મુખ્ય હેતુ એવા કર્મચારીઓને ભાડાના ખર્ચમાં મદદ કરવાનો હોય છે જેમને સરકારી મકાન ફાળવવામાં આવ્યું નથી અને જેઓ ખાનગી મકાન ભાડે રાખીને રહે છે.
જ્યારે પતિ અને પત્ની બંને કેન્દ્ર સરકારના કર્મચારી હોય, એક જ શહેરમાં કામ કરતા હોય અને તેમાંથી કોઈ એકને સરકાર તરફથી રહેઠાણ પૂરું પાડવામાં આવે, ત્યારે સરકાર એમ માને છે કે આખા પરિવારને સરકારી આવાસ મળી ગયું છે. આવા કિસ્સામાં, પરિવાર એક જ મકાનમાં સાથે રહે છે અને તેમને અલગથી કોઈ ભાડું ચૂકવવું પડતું નથી. આ જ કારણસર, બીજા કર્મચારીને HRA ચૂકવવાની કોઈ જોગવાઈ રાખવામાં આવી નથી.
શું ભવિષ્યમાં આ નિયમમાં કોઈ ફેરફાર થવાની શક્યતા છે?
લાંબા સમયથી કેટલાક કર્મચારી સંગઠનો આ મામલે સવાલ ઉઠાવી રહ્યા છે કે પતિ-પત્ની ભલે સાથે રહેતા હોય, પરંતુ બંને અલગ-અલગ સરકારી કર્મચારી છે, તો તેમને પોતાના હકના ભથ્થા શા માટે ન મળવા જોઈએ?
પરંતુ નાણા મંત્રાલયે રાજ્યસભામાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હાલમાં કોઈપણ સરકારી કર્મચારી કે તેમના યુનિયન દ્વારા આ નીતિ પર પુનર્વિચાર કરવા માટે કોઈ સત્તાવાર રજૂઆત કરવામાં આવી નથી. જ્યારે સરકારને એવું પૂછવામાં આવ્યું કે શું બંને પતિ-પત્ની સરકારી કર્મચારી હોય તેવા સંજોગોમાં HRA ના નિયમોને સમાન બનાવવા માટે કોઈ સમીક્ષા કરવામાં આવશે? ત્યારે સરકારે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં 'ના' પાડી દીધી હતી. એટલે કે, હાલ પૂરતો આ નિયમમાં ફેરફાર કરવાનો સરકારનો કોઈ જ ઈરાદો નથી.
જો બંને પાસે સરકારી મકાન ન હોય અને ભાડે રહેતા હોય તો શું?
હા, જો પતિ અને પત્ની બંને કેન્દ્ર સરકારના કર્મચારી હોય પરંતુ બંનેમાંથી કોઈની પાસે સરકારી મકાન ન હોય, તો તેઓ ભાડાના મકાનમાં રહીને HRA મેળવી શકે છે. જોકે, આ માટે તેમણે સરકારના અન્ય નિયમો અને પાત્રતાના માપદંડોને પૂર્ણ કરવા પડે.
ઉપરાંત, જો પતિ અને પત્ની બંને અલગ-અલગ શહેરોમાં પોસ્ટેડ હોય, તો તેમના વ્યક્તિગત સંજોગો અને લાગુ પડતા નિયમોના આધારે બંનેને HRA મળી શકે છે.
શહેરોની કેટેગરી (શ્રેણી) મુજબ કેટલું HRA મળે છે?
સરકારે તાજેતરના વસ્તીના આંકડાઓને આધારે શહેરોની શ્રેણીઓ (X, Y અને Z) અપડેટ કરી છે. આ ફેરફારની અસર એ શહેરોમાં કામ કરતા કર્મચારીઓના HRA પર પડી છે. કેટલાક શહેરો અપગ્રેડ થયા છે તો કેટલાક ડાઉનગ્રેડ થયા છે.
હાલમાં HRA ના દર આ મુજબ છે:
X શ્રેણીના શહેરો (મેટ્રો સિટી): બેઝિક પગારના 30%
Y શ્રેણીના શહેરો: બેઝિક પગારના 20%
Z શ્રેણીના શહેરો (નાના શહેરો): બેઝિક પગારના 10%
આ પણ વાંચોઃ 8મું પગાર પંચ: HRA, પેન્શન અને પ્રમોશનના નિયમોમાં મોટા ફેરફારની તૈયારી? વાંચો વિગત
HRA અને મોંઘવારી ભથ્થા (DA) વચ્ચે શું કનેક્શન છે?
કેન્દ્રીય કર્મચારીઓનું HRA તેમના મોંઘવારી ભથ્થા (DA) સાથે સીધું જોડાયેલું છે. 7મા પગાર પંચની ભલામણો મુજબ, જ્યારે DA અમુક ચોક્કસ ટકાવારી પાર કરે છે, ત્યારે HRA ના દરોમાં આપોઆપ વધારો થઈ જાય છે:
શરૂઆતમાં: X, Y અને Z શ્રેણીના શહેરો માટે HRA ના દરો અનુક્રમે 24%, 16% અને 8% હતા.
જ્યારે DA 25% ને પાર થયો: ત્યારે HRA વધીને 27%, 18% અને 9% થઈ ગયું.
હાલની સ્થિતિ: હવે જ્યારે DA 50% થી વધુ થઈ ગયો છે, ત્યારે HRA ના દરો વધીને 30%, 20% અને 10% થઈ ગયા છે. મોંઘવારીને પહોંચી વળવા માટે આ સિસ્ટમ બનાવવામાં આવી છે.