General Knowledge: મુંબઈની મોનોરેલ ફરી એકવાર ચર્ચામાં આવી છે. મંગળવારે ભારે વરસાદ પછી, અચાનક વીજ પુરવઠો બંધ થઈ ગયો અને ટ્રેન ટ્રેકની વચ્ચે જ બંધ થઈ ગઈ અને લગભગ 582 મુસાફરો કલાકો સુધી ફસાયા. બાદમાં, ક્રેનની મદદથી, બધા મુસાફરોને સુરક્ષિત રીતે બહાર કાઢવામાં આવ્યા. આ ઘટનાએ ફરી એકવાર પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો છે કે દિલ્હી મેટ્રો જેવા નેટવર્ક દરરોજ લાખો મુસાફરોને કોઈપણ વિક્ષેપ વિના તેમના ગંતવ્ય સ્થાન પર પહોંચાડે છે ત્યારે મોનોરેલ વારંવાર ટેકનિકલ ખામીઓનો શિકાર કેમ બને છે?
મેટ્રો અને મોનોરેલ બહારથી સમાન દેખાઈ શકે છે પરંતુ બંનેની રચના, ટેકનિકલ ક્ષમતા અને સંચાલનમાં મોટો તફાવત છે. તો, આજે અમે તમને જણાવીશું કે મુંબઈ મોનોરેલ મેટ્રોથી કેટલી અલગ છે અને તે ક્યારે શરૂ થઈ હતી.
ટ્રેક અને ટેકનોલોજી વચ્ચે તફાવત
મોનોરેલ ફક્ત કોંક્રિટ બીમ પર ચાલે છે, જેના પર રબરના ટાયર ફીટ કરવામાં આવે છે, જ્યારે મેટ્રો રેલ સામાન્ય સ્ટીલ ટ્રેક પર ચાલે છે. જેના કારણે તેને મજબૂત અને વધુ વિશ્વસનીય માનવામાં આવે છે. મુંબઈ મોનોરેલમાં, બાજુ પર સ્થાપિત મેટલ ટ્રેકમાંથી કરંટ લેવામાં આવે છે. આવી સ્થિતિમાં, જો કોઈ એક કનેક્શનમાં સપ્લાય બંધ થઈ જાય, તો આખી લાઇન ઠપ્પ થઈ જાય છે. તેની સરખામણીમાં, દિલ્હી મેટ્રો ઓવરહેડ કેટેનરી સિસ્ટમમાંથી વીજળી મેળવે છે, જેમાં બેકઅપ સુવિધા છે.
મુસાફરોની ક્ષમતાચાર કોચવાળી મોનોરેલમાં ફક્ત 1000 મુસાફરો મુસાફરી કરી શકે છે. બીજી તરફ, આઠ કોચવાળી મેટ્રો ટ્રેનમાં 2500 થી વધુ લોકો એકસાથે મુસાફરી કરી શકે છે. આ જ કારણ છે કે મેટ્રો ભીડવાળા શહેરોમાં વધુ અસરકારક સાબિત થાય છે. મોનોરેલ ખર્ચાળ અને જાળવણીની દ્રષ્ટિએ પણ મુશ્કેલ છે. જો કોઈ ટ્રેન રસ્તામાં ખરાબ થાય છે, તો આખી લાઇન ખોરવાઈ જાય છે. તેનાથી વિપરીત, મેટ્રોનું સંચાલન વધુ લવચીક છે અને ક્ષતિગ્રસ્ત ટ્રેનને તાત્કાલિક સાઇડિંગ પર લઈ જઈ શકાય છે.
મુંબઈ મોનોરેલની કહાનીમોનોરેલને મુંબઈમાં મેટ્રોની સહાયક સેવા તરીકે રજૂ કરવામાં આવી હતી. આ પ્રોજેક્ટને 2008 માં મંજૂરી આપવામાં આવી હતી, ત્યારબાદ 2014 માં વડાલાથી ચેમ્બર સુધીનો પહેલો તબક્કો શરૂ થયો હતો. આ પછી, 2019 માં વડાલાથી સંત ગાડગે મહારાજ ચોક સુધીનો બીજો તબક્કો શરૂ થયો હતો. શરૂઆતથી જ, ટેકનિકલ ખામીઓ, ટાયર સળગવા અને વીજ પુરવઠો ખોરવાઈ જવાની ઘટનાઓ બની છે. તે જ સમયે, શરૂઆતમાં મોનોરેલનું સંચાલન ખાનગી કંપનીઓ પાસે હતું, પરંતુ બાદમાં MMRDA એ પોતે જ જવાબદારી સંભાળી લીધી. હાલમાં, ડિસેમ્બર 2023 થી, તેનું સંચાલન મહા મુંબઈ મેટ્રો ઓપરેશન કોર્પોરેશન લિમિટેડ દ્વારા કરવામાં આવી રહ્યું છે.