Bharat Ratna: ભારત રત્ન એ દેશનો સર્વોચ્ચ નાગરિક પુરસ્કાર છે. આ સન્માન અસાધારણ અને સર્વોચ્ચ સેવાને માન્યતા આપવા માટે આપવામાં આવે છે. આ સન્માન કોઈપણ ક્ષેત્રમાં અસાધારણ કાર્ય કરવા બદલ આપવામાં આવે છે; તે રાજકારણ, કલા, સાહિત્ય, વિજ્ઞાન, લેખક, ઉદ્યોગપતિ અને સામાજિક કાર્યકર કોઈપણને આપી શકાય છે. તેની શરૂઆત 2 જાન્યુઆરી 1954ના રોજ તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદ દ્વારા કરવામાં આવી હતી.
સૌપ્રથમ ભારત રત્ન કોને એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો?
આ સન્માન સૌપ્રથમ ભારતના પ્રથમ ગવર્નર જનરલ ચક્રવર્તી રાજગોપાલાચારી, ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણન અને વૈજ્ઞાનિક ડૉ. ચંદ્રશેખર વેંકટરામનને આપવામાં આવ્યું હતું. તે સમયથી, તે અન્ય લોકોને આપવામાં આવ્યું છે. પરંતુ આ ફક્ત દેશના લોકોને જ આપવામાં આવે છે, અન્ય દેશોની જેમ, તે વિદેશી નેતાઓને આપવામાં આવતું નથી. છેવટે, આ પાછળનો નિયમ શું છે?
આપણે દેશનો સર્વોચ્ચ નાગરિક પુરસ્કાર વિદેશીને કેમ આપીએ છીએ?
વર્ષ 2024 માં, રશિયાએ પીએમ મોદીને તેમના દેશના સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માનથી સન્માનિત કર્યા છે. પરંતુ એ વિચારવાનો વિષય છે કે શું ભારત કોઈ વિદેશીને પણ પોતાનું સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન આપી શકે છે. વાસ્તવમાં, જ્યારે બે દેશો વચ્ચે સારા સંબંધો હોય છે અને જે વ્યક્તિને આ એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવી રહ્યું છે તેણે સંબંધ બનાવવામાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યું હોય ત્યારે કોઈ દેશ પોતાના નાગરિકો ઉપરાંત કોઈ વિદેશી સેલિબ્રિટીને પણ આ એવોર્ડથી સન્માનિત કરે છે.
ભારતે કયા વિદેશીઓને ભારત રત્ન એનાયત કર્યો?
ભારત રત્ન પુરસ્કારના નામ પરથી જ સ્પષ્ટ થાય છે કે તે ફક્ત ભારતીયોને જ આપવામાં આવશે. પરંતુ આ સન્માન ત્રણ વિદેશીઓને પણ મળ્યું છે, પરંતુ આ પાછળ પણ કેટલાક નિયમો છે. મધર ટેરેસા, નેલ્સન મંડેલા અને અબ્દુલ ગફ્ફાર ખાનને આ સન્માન મળ્યું છે. પરંતુ મધર ટેરેસા એક નેચરલાઈઝ્ડ ભારતીય હતા. જ્યારે અબ્દુલ ગફ્ફાર ખાનને સ્વતંત્રતા સેનાની તરીકે પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ ત્યાં સુધીમાં તેઓ પાકિસ્તાનમાં સ્થાયી થઈ ગયા હતા. આ ઉપરાંત, નેલ્સન મંડેલાને કાળા લોકો માટે સમાન અધિકારો માટેની તેમની વૈશ્વિક લડાઈ માટે સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. પરંતુ છેલ્લા ઘણા દાયકાઓથી, ફક્ત ભારતીયોને જ તે મળી રહ્યો છે. જો અહેવાલો પર વિશ્વાસ કરવામાં આવે તો, ભારત રત્ન માટે એવો કોઈ નિયમ નથી કે આ પુરસ્કાર ફક્ત ભારતીય નાગરિકોને જ આપી શકાય.