પાકિસ્તાનના ઇસ્લામાબાદમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે દાયકાઓ પછી એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ ઉચ્ચ સ્તરીય શાંતિ મંત્રણા યોજાઈ હતી. લગભગ 21 કલાક સુધી ચાલેલી આ લાંબી મેરેથોન બેઠક આખરે કોઈ પણ નક્કર પરિણામ કે કરાર વિના જ પૂરી થઈ ગઈ છે. જોકે, બંને દેશોએ ભવિષ્યમાં વાતચીત ચાલુ રાખવાના સંકેતો ચોક્કસ આપ્યા છે, પરંતુ હાલ પૂરતું પરમાણુ કાર્યક્રમ, આર્થિક પ્રતિબંધો અને દરિયાઈ નિયંત્રણ જેવા કેટલાક અત્યંત સંવેદનશીલ મુદ્દાઓ પર બંને પક્ષો વચ્ચે મોટા મતભેદો યથાવત છે. ચાલો એકદમ સરળ ભાષામાં સમજીએ એવા 5 મુખ્ય કારણો, જેના લીધે આ મહત્વની મંત્રણા નિષ્ફળ સાબિત થઈ.
1. પરમાણુ કાર્યક્રમ પર મોટો મતભેદ
આ બેઠકમાં સૌથી મોટો અને ગરમાગરમ મુદ્દો ઈરાનનો પરમાણુ કાર્યક્રમ રહ્યો હતો. અમેરિકાની સ્પષ્ટ માંગ હતી કે ઈરાન પોતાના પરમાણુ શસ્ત્રો બનાવવાની ક્ષમતા સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરે અને યુરેનિયમ સંવર્ધન (Uranium Enrichment) પર કડક નિયંત્રણો મૂકે. સામે પક્ષે, ઈરાને આ કડક શરતો માનવાનો સાફ ઇનકાર કરી દીધો અને તેને પોતાના સાર્વભૌમ અધિકારો પર સીધો હુમલો ગણાવ્યો.
2. આર્થિક પ્રતિબંધો અને ફ્રીઝ થયેલી સંપત્તિનો વિવાદ
ઈરાને અમેરિકા સમક્ષ માંગ મૂકી હતી કે કતાર અને અન્ય દેશોમાં તેમની જે સંપત્તિઓ અને ફંડ ફ્રીઝ કરવામાં આવ્યા છે, તે તેમને પાછા આપવામાં આવે. જોકે, અમેરિકા આ વાત પર બિલકુલ રાજી ન થયું. આર્થિક રાહત આપવાના મુદ્દે બંને દેશોના વિચારોમાં જમીન-આસમાનનો ફરક જોવા મળ્યો, જેનાથી વાત આગળ વધી શકી નહીં.
3. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) અને દરિયાઈ નિયંત્રણ
હોર્મુઝની સામુદ્રધુની એટલે કે 'હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ' પણ આ મંત્રણામાં વિવાદનું મોટું કારણ બની. ઈરાન આ વ્યૂહાત્મક અને મહત્વના જળમાર્ગ પર પોતાનો કંટ્રોલ વધારવા અને ત્યાંથી પસાર થતા જહાજો પાસેથી ટ્રાન્સપોર્ટ ફી વસૂલવા માંગતું હતું. જ્યારે અમેરિકાનું કહેવું હતું કે દુનિયાનો લગભગ 20% ક્રૂડ ઓઇલ અને ઉર્જાનો વેપાર આ જળમાર્ગથી થાય છે, તેથી તેને કોઈ પણ રોકટોક વિના બધા માટે ખુલ્લો અને મુક્ત રાખવો જરૂરી છે.
4. પ્રાદેશિક માંગણીઓ અને યુદ્ધના વળતરની માંગ
આ બેઠકમાં ઈરાને વાતચીતનો વ્યાપ વધારવાનો પ્રયાસ કર્યો. તેમણે લેબનોન સહિતના વિસ્તારોમાં સંપૂર્ણ યુદ્ધવિરામ અને યુદ્ધના વળતરની માંગણી કરી દીધી. સામે છેડે, અમેરિકાએ આ બધી લાંબી માંગણીઓને બાજુ પર રાખીને માત્ર ને માત્ર પરમાણુ પ્રતિબંધો અને દરિયાઈ સુરક્ષા પર જ પોતાનું ફોકસ રાખ્યું. બંને દેશોની પ્રાથમિકતાઓ અલગ હોવાથી વાત અટકી ગઈ.
5. વિશ્વાસનો અભાવ અને ગરમાગરમી વાળું વાતાવરણ
આખી મંત્રણા દરમિયાન સૌથી મોટી કમી જો કોઈ હોય તો તે 'વિશ્વાસ' ની હતી. બંને દેશો વચ્ચે વર્ષો જૂનો અવિશ્વાસ સ્પષ્ટ દેખાઈ રહ્યો હતો. ત્યાં હાજર અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, વાટાઘાટો દરમિયાન ઘણીવાર વાતાવરણ એકદમ તંગ બની ગયું હતું અને નેતાઓનો ગુસ્સો પણ જોવા મળ્યો હતો. ઈરાની પ્રતિનિધિઓ સામાન્ય નાગરિકોની વેદના દર્શાવતા પ્રતીકો સાથે આવ્યા હતા, અને આખરે બંને પક્ષોએ એકબીજા પર જીદ્દી વલણ અપનાવવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો.