Earth rotation slowing: શું તમે કલ્પના કરી શકો છો કે આપણી ઘડિયાળમાં 24 કલાકને બદલે 25 કલાક હોય? આ કોઈ સાયન્સ ફિક્શન ફિલ્મની વાત નથી, પરંતુ પૃથ્વી વિજ્ઞાન (Earth Science) ના સંશોધનો આ દિશામાં ઈશારો કરી રહ્યા છે. વૈજ્ઞાનિકોના મતે પૃથ્વી પોતાની ધરી પર ફરવાની ગતિ ધીમી કરી રહી છે. આ ફેરફાર અત્યંત સૂક્ષ્મ છે, પરંતુ લાંબા ગાળે તે સમયની વ્યાખ્યા બદલી શકે છે. ચંદ્રનું ગુરુત્વાકર્ષણ અને પૃથ્વી પરનું બદલાતું વાતાવરણ આ માટે મુખ્યત્વે જવાબદાર છે.
પૃથ્વીની પરિભ્રમણ ગતિમાં થઈ રહેલો ઘટાડો
સામાન્ય રીતે આપણે માનીએ છીએ કે પૃથ્વીનો એક દિવસ ચોક્કસ 24 કલાકનો હોય છે, જેને વિજ્ઞાનની ભાષામાં સૌર દિવસ (Solar Day) કહેવાય છે. જોકે, વાસ્તવિકતા એ છે કે પૃથ્વીની ગતિ સ્થિર નથી. સંશોધનો દર્શાવે છે કે દર સદીમાં પૃથ્વીનું પરિભ્રમણ થોડી મિલિસેકન્ડ્સ જેટલું ધીમું પડી રહ્યું છે. આ પ્રક્રિયા રાતોરાત થતી નથી, પરંતુ લાખો વર્ષોથી ચાલી રહી છે અને ભવિષ્યમાં પણ ચાલુ રહેશે. આ ધીમી ગતિને કારણે દિવસની લંબાઈમાં ક્રમશઃ વધારો થઈ રહ્યો છે.
ચંદ્રની ભૂમિકા અને ભરતીની અસર
પૃથ્વીની ગતિ ધીમી પડવા પાછળનું સૌથી મોટું કારણ આપણો ઉપગ્રહ ચંદ્ર છે. ચંદ્રના ગુરુત્વાકર્ષણ બળ (Gravitational Force) ને કારણે પૃથ્વીના મહાસાગરોમાં ભરતી આવે છે. આ ભરતીના મોજાં અને પૃથ્વીની સપાટી વચ્ચે ઘર્ષણ ઉત્પન્ન થાય છે, જે પૃથ્વીના ફરવાની ગતિ પર કુદરતી 'બ્રેક' તરીકે કામ કરે છે. આ પ્રક્રિયાને કારણે પૃથ્વીની ઊર્જા ઘટી રહી છે અને ચંદ્ર દર વર્ષે પૃથ્વીથી આશરે 3.8 સેન્ટિમીટર દૂર જઈ રહ્યો છે, પરિણામે દિવસ લાંબો થઈ રહ્યો છે.
ક્લાઈમેટ ચેન્જ પણ એક મોટું કારણ
માત્ર અવકાશી ઘટનાઓ જ નહીં, પરંતુ પૃથ્વી પર માનવસર્જિત આબોહવા પરિવર્તન (Climate Change) પણ આ માટે જવાબદાર છે. નાસાના અહેવાલો મુજબ, ગ્રીનલેન્ડ અને એન્ટાર્કટિકામાં બરફ પીગળવાથી સમુદ્રનું સ્તર વધી રહ્યું છે. આ ઉપરાંત ભૂગર્ભજળના વધુ પડતા ખેંચાણને કારણે પૃથ્વીના દળ (Mass) નું વિતરણ બદલાઈ રહ્યું છે. જ્યારે પૃથ્વીના ધ્રુવો પરથી બરફ પીગળીને પાણી વિષુવવૃત્ત તરફ જાય છે, ત્યારે પૃથ્વીની ગતિમાં સૂક્ષ્મ ઘટાડો થાય છે અને દિવસની લંબાઈ વધે છે.
25 કલાકનો દિવસ ક્યારે શક્ય બનશે?
આ તમામ કારણોને લીધે દિવસ લાંબો તો થઈ રહ્યો છે, પણ 25 કલાકનો દિવસ જોવા માટે આપણે હજુ ઘણી રાહ જોવી પડશે. વર્તમાન ગણતરી મુજબ, પૃથ્વીના પરિભ્રમણમાં એટલો મોટો ફેરફાર થવા માટે આશરે 200 મિલિયન વર્ષનો સમય લાગી શકે છે. એટલે કે, આ ઘટના આપણા જીવનકાળમાં નહીં બને, પરંતુ ભવિષ્યની આગાહી (Future Prediction) મુજબ પૃથ્વીના ઈતિહાસમાં આ એક મોટી ખગોળીય ઘટના બની રહેશે. વૈજ્ઞાનિકો આધુનિક અણુ ઘડિયાળો અને સેટેલાઇટ ડેટા દ્વારા આ ફેરફારો પર સતત નજર રાખી રહ્યા છે.