Wildlife Protection Rules: વન્યજીવન અભયારણ્ય અને રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન વચ્ચે શું છે તફાવત? જાણો વિગતે

Wildlife Protection Rules: રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો અને વન્યજીવન અભયારણ્ય બંને વન્યજીવનના રક્ષણ માટે સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા છે જો કે, તેમના નિયમો, ઉદ્દેશ્યો અને સંરક્ષણની પદ્ધતિઓ એકબીજાથી અલગ છે.

જંગલ, પ્રાણીઓ અને પ્રકૃતિ માત્ર પૃથ્વીની સુંદરતા જ નથી વધારતા, પરંતુ મનુષ્યોના જીવનને પણ સંતુલિત રાખે છે. આ જ કારણ છે કે વન્યજીવો અને જંગલોને બચાવવા માટે દેશમાં ઘણા સુરક્ષિત વિસ્તારો બનાવવામાં આવ્યા છે. જેમાં નેશનલ પાર્ક (રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન) અને વાઈલ્ડલાઈફ સેન્ચ્યુરી (વન્યજીવ અભયારણ્ય)ની સૌથી વધુ ચર્ચા થાય છે. ઘણા લોકો આ બંનેને એક સમાન સમજવાની ભૂલ કરે છે, પરંતુ વાસ્તવમાં તેમના કામ અને નિયમોમાં મોટો તફાવત હોય છે. ચાલો તમને જણાવીએ કે તેમની વચ્ચે શું તફાવત છે.

વાઈલ્ડલાઈફ સેન્ચ્યુરી (વન્યજીવ અભયારણ્ય) એટલે એવો સુરક્ષિત જંગલ વિસ્તાર, જ્યાં પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓને તેમના કુદરતી વાતાવરણમાં સુરક્ષિત રાખવામાં આવે છે. અહીં તેમનો શિકાર કરવો કે તેમને નુકસાન પહોંચાડવું સંપૂર્ણપણે મનાઈ છે. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ખાસ વન્યજીવોની સુરક્ષા કરવાનો છે, જેથી તેઓ ડર વગર રહી શકે. અહીં કેટલીક શરતો સાથે લોકોને અવરજવર કરવાની મંજૂરી મળી શકે છે. હાલમાં ભારતમાં 567 વાઈલ્ડલાઈફ સેન્ચ્યુરી આવેલી છે.

જ્યારે નેશનલ પાર્ક (રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન) નો વ્યાપ થોડો મોટો માનવામાં આવે છે. અહીં માત્ર પ્રાણીઓ જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર જંગલ, વનસ્પતિ, જમીન અને ત્યાંના સમગ્ર કુદરતી વાતાવરણને સુરક્ષિત રાખવામાં આવે છે. નેશનલ પાર્કમાં નિયમો વધુ કડક હોય છે અને અહીં લોકોની ગતિવિધિઓ પર ઘણો પ્રતિબંધ હોય છે. ઘણી જગ્યાએ પરવાનગી વગર પ્રવેશ પણ મળતો નથી. હાલમાં ભારતમાં કુલ 106 નેશનલ પાર્ક છે.

બંને જગ્યાઓનો સૌથી મોટો હેતુ પ્રકૃતિ અને વન્યજીવોને બચાવવાનો છે, પરંતુ કામ કરવાની રીત અલગ છે. વાઈલ્ડલાઈફ સેન્ચ્યુરીમાં કેટલીક મર્યાદિત માનવીય પ્રવૃત્તિઓની મંજૂરી હોઈ શકે છે, જ્યારે નેશનલ પાર્કમાં નિયમો વધુ કડક હોય છે. ત્યાં જંગલની કુદરતી સ્થિતિને બિલકુલ સુરક્ષિત રાખવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે.

વાઈલ્ડલાઈફ સેન્ચ્યુરીમાં ખાસ પ્રાણીઓની પ્રજાતિઓને બચાવવા પર વધુ ધ્યાન આપવામાં આવે છે. જ્યારે નેશનલ પાર્ક સમગ્ર ઇકોસિસ્ટમ એટલે કે જંગલના દરેક હિસ્સાને સુરક્ષિત રાખવાનું કામ કરે છે. જેમાં પ્રાણીઓની સાથે વૃક્ષો-છોડ, નદી, પર્વત અને જમીનનો પણ સમાવેશ થાય છે. આ જ કારણે નેશનલ પાર્કને વધુ સંરક્ષિત વિસ્તાર માનવામાં આવે છે.

ઇન્ટરનેશનલ યુનિયન ફોર કન્ઝર્વેશન ઓફ નેચર એટલે કે IUCN પણ આ બંનેને અલગ શ્રેણીઓમાં રાખે છે. વાઈલ્ડલાઈફ સેન્ચ્યુરીને ચોથી શ્રેણીમાં રાખવામાં આવી છે, જ્યારે નેશનલ પાર્કને બીજી શ્રેણીમાં માનવામાં આવે છે. જેનો અર્થ એ છે કે નેશનલ પાર્કમાં સુરક્ષા અને નિયમો વધુ કડક હોય છે.

Continues below advertisement

ભારત જેવા દેશમાં નેશનલ પાર્ક અને વાઈલ્ડલાઈફ સેન્ચ્યુરી બંને ખૂબ જ જરૂરી છે. ઝડપથી કપાતા જંગલો અને વધતા પ્રદૂષણ વચ્ચે આ જગ્યાઓ પ્રાણીઓ માટે સુરક્ષિત ઘરનું કામ કરે છે. સાથે જ તે લોકોને પ્રકૃતિની નજીક આવવાની અને વન્યજીવોને સમજવાની તક પણ આપે છે. જો આ સુરક્ષિત વિસ્તારો ન હોય, તો ઘણા પ્રાણીઓ હંમેશ માટે ખતમ થઈ શકે છે.