ભારતના આ રાજ્યને મુઘલો કે અંગ્રેજો ક્યારેય ગુલામ બનાવી શક્યા નહીં: જાણો રોચક ઇતિહાસ

ભારતમાં અનેક સદીઓ સુધી મુઘલો અને અંગ્રેજોનું શાસન રહ્યું, પરંતુ ભારતમાં એક એવું રાજ્ય છે જેને આ બંને શાસકો ક્યારેય સંપૂર્ણપણે ગુલામ બનાવી શક્યા નથી.

આ રાજ્ય એટલે ગોવા, જેનો ઇતિહાસ પોર્ટુગીઝ શાસન સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલો છે. ભલે મુઘલોએ મોટાભાગના ભારત પર રાજ કર્યું હોય કે અંગ્રેજોએ સમગ્ર ઉપખંડ પર પોતાનું પ્રભુત્વ સ્થાપિત કર્યું હોય, ગોવા તેમની પહોંચથી હંમેશા દૂર રહ્યું. આ લેખમાં આપણે ગોવા આ બે શક્તિશાળી સામ્રાજ્યોથી કેવી રીતે સ્વતંત્ર રહ્યું તે વિશે વિગતવાર માહિતી મેળવીશું.

ભારતનો ઇતિહાસ દર્શાવે છે કે મુઘલો અને અંગ્રેજોએ મોટાભાગના ભારતીય ઉપખંડ પર શાસન કર્યું. પરંતુ, ગોવા એક એવું નાનું દરિયાકાંઠાનું રાજ્ય હતું જે ક્યારેય તેમના સીધા નિયંત્રણ હેઠળ આવ્યું નહીં. આ પાછળના મુખ્ય કારણો તેની ભૌગોલિક સ્થિતિ અને યુરોપિયન શક્તિઓ સાથેના તેના સંબંધો છે.

1510માં પોર્ટુગલે ગોવા પર કબજો કર્યો અને તેને તેમના વસાહતી વેપારના કેન્દ્ર તરીકે વિકસાવ્યું. મુઘલ સામ્રાજ્ય જ્યારે ભારતના વિશાળ વિસ્તારો પર પોતાનો વહીવટ સ્થાપી રહ્યું હતું, ત્યારે પણ ગોવા પોર્ટુગીઝના હાથમાં સુરક્ષિત રહ્યું.

મુઘલોએ ગોવા પર રાજકીય અને આર્થિક દબાણ લાવવાના ઘણા પ્રયાસો કર્યા, પરંતુ પોર્ટુગીઝની મજબૂત નૌકાદળ શક્તિ અને અદ્યતન યુરોપિયન વ્યૂહાત્મક ટેકનોલોજીને કારણે તેઓ ગોવા પર નિયંત્રણ સ્થાપિત કરી શક્યા નહીં.

17મી થી 19મી સદી દરમિયાન, બ્રિટિશ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીએ ભારતમાં પોતાનું સામ્રાજ્ય સ્થાપિત કર્યું. પરંતુ, ગોવા પર પોર્ટુગીઝનું નિયંત્રણ જળવાઈ રહ્યું.

બ્રિટિશરોએ પોર્ટુગલ સાથે અનેક સંધિઓ કરી, જેના હેઠળ ગોવા પોર્ટુગીઝ સંરક્ષિત રાજ્ય તરીકે રહ્યું અને તેના પર બ્રિટિશરો સીધું નિયંત્રણ સ્થાપી શક્યા નહીં. આ જ કારણ છે કે ભારતને 1947માં સ્વતંત્રતા મળ્યા બાદ પણ ગોવા પોર્ટુગીઝ શાસન હેઠળ રહ્યું.

પોર્ટુગલે ગોવામાં પોતાનો અલગ વહીવટ, સંસ્કૃતિ અને શિક્ષણ પ્રણાલી વિકસાવી, જેનાથી ગોવાએ એક આગવી ઓળખ જાળવી રાખી. આ ઉપરાંત, ગોવાની ભૌગોલિક સ્થિતિ અને દરિયાઈ મહત્વ પણ તેને અન્ય સામ્રાજ્યોથી દૂર રાખવામાં મદદરૂપ બન્યા.

આખરે, 1961માં ભારતે "ઓપરેશન વિજય" નામની સશસ્ત્ર લશ્કરી કાર્યવાહી દ્વારા ગોવાને પોર્ટુગીઝ શાસનમાંથી મુક્ત કરીને ભારતીય સંઘમાં સામેલ કર્યું. આ ઘટના ભારતીય ઇતિહાસમાં ગોવાના અજોડ સ્થાનને વધુ મજબૂત બનાવે છે.