ઈરાન શું ખરેખર અમેરિકાને 450 કિલો યુરેનિયમ સોંપશે? જાણો આટલા જથ્થામાંથી કેટલા પરમાણુ બોમ્બ બની શકે!

અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે પરમાણુ વિવાદ વકર્યો 60% સમૃદ્ધ યુરેનિયમનો જથ્થો દુનિયા માટે ચિંતાનો વિષય.

અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના વર્ષો જૂના તણાવમાં અત્યારે 450 kg 'સમૃદ્ધ યુરેનિયમ' (Enriched Uranium) કેન્દ્રસ્થાને છે. વૈશ્વિક રાજકારણમાં એવી ચર્ચાઓએ જોર પકડ્યું છે કે ઈરાન આ જથ્થો અમેરિકાને સોંપી શકે છે, જોકે ઈરાને સત્તાવાર રીતે આ સંભવિત ડીલનો સાફ ઈનકાર કરી દીધો છે.

જો ઈરાન પાસે ખરેખર આટલો મોટો જથ્થો ઉપલબ્ધ હોય, તો તે વૈશ્વિક સુરક્ષા માટે એક ગંભીર પડકાર સાબિત થઈ શકે છે. નિષ્ણાતોના મતે 450 kg યુરેનિયમ એ કોઈ નાનો આંકડો નથી; તે કોઈપણ દેશને રાતોરાત પરમાણુ શક્તિ સંપન્ન બનાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.

પરમાણુ હથિયારની ઘાતકતાનો સીધો આધાર યુરેનિયમની શુદ્ધતા (Purity) પર રહેલો છે. અત્યારે ઈરાન પાસે જે જથ્થો છે તે 60% જેટલો સમૃદ્ધ છે, પરંતુ પરમાણુ બોમ્બ બનાવવા માટે યુરેનિયમનું સંવર્ધન આશરે 90% જેટલું હોવું અત્યંત આવશ્યક છે.

વૈજ્ઞાનિક ગણતરી મુજબ, જો આ 450 kg યુરેનિયમને પ્રોસેસ કરીને 90% સુધી શુદ્ધ કરવામાં આવે, તો તેમાંથી આરામથી 10 થી 15 પરમાણુ બોમ્બ તૈયાર થઈ શકે છે. આ જથ્થો 'વેપન-ગ્રેડ'ની ખૂબ જ નજીક હોવાથી આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયમાં ફફડાટ જોવા મળી રહ્યો છે.

બોમ્બની ચોક્કસ સંખ્યા તેની ડિઝાઇન પર પણ નિર્ભર કરે છે. જો અત્યાધુનિક 'ઇમ્પ્લોઝન' ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે, તો એક બોમ્બ બનાવવા માટે માત્ર 15 થી 20 kg શુદ્ધ યુરેનિયમની જરૂર પડે છે, જે ઈરાનની ક્ષમતામાં મોટો વધારો કરી શકે છે.

બીજી તરફ, જો જૂની 'ગન-ટાઈપ' ડિઝાઇનનો ઉપયોગ કરીને હથિયાર બનાવવામાં આવે, તો એક બોમ્બ દીઠ આશરે 50 થી 64 kg યુરેનિયમ વપરાય છે. આ તકનીકી તફાવત જ નક્કી કરે છે કે ઉપલબ્ધ જથ્થામાંથી કુલ કેટલા વિનાશક હથિયારોનું નિર્માણ થઈ શકશે.

Continues below advertisement

ભૂરાજકીય દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો, 450 kg સમૃદ્ધ યુરેનિયમ એ અત્યંત સંવેદનશીલ ભંડાર છે. ભલે તે હજુ 90% શુદ્ધતાએ ન પહોંચ્યું હોય, પરંતુ તેને બાકીના શુદ્ધિકરણની પ્રક્રિયામાં હવે બહુ ઓછો સમય લાગે તેમ છે, જે અમેરિકા માટે સૌથી મોટો માથાનો દુખાવો છે.

હાલમાં આ મુદ્દે માત્ર અટકળો અને નિષ્ણાતોના અંદાજો સામે આવી રહ્યા છે. જ્યાં સુધી અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે કોઈ પારદર્શક કરાર ન થાય, ત્યાં સુધી આ યુરેનિયમનો જથ્થો વિશ્વના નકશા પર એક વણઉકેલાયેલા ખતરા સમાન બની રહેશે.