Sound In Space: અંતરિક્ષમાં ક્યાં સુધી ટ્રાવેલ કરે છે આપણો અવાજ, ક્યાં ખતમ થાય છે ધરતીથી નીકળેલો સાઉન્ડ ?

પૃથ્વીથી આશરે 160 કિલોમીટર ઉપર, વાતાવરણ એટલું પાતળું થઈ જાય છે કે ધ્વનિ તરંગો હવે બિલકુલ મુસાફરી કરી શકતા નથી

(તસવીર- એબીપી લાઇવ)

Sound In Space: આપણે ઘણીવાર વિચારીએ છીએ કે અવકાશયાત્રીઓ અવકાશમાં વિસ્ફોટો અથવા અવાજોના પડઘા સાંભળે છે. પરંતુ વાસ્તવમાં આવું નથી. પૃથ્વી પર ઉત્પન્ન થતા અવાજો આપણા ગ્રહ છોડીને ખૂબ દૂર સુધી જતા નથી. ચાલો જોઈએ કે આપણા અવાજો અવકાશમાં કેટલા દૂર સુધી જઈ શકે છે અને પૃથ્વી પરથી ઉદ્ભવતા અવાજો ક્યાં સમાપ્ત થાય છે.

ધ્વનિ એક યાંત્રિક તરંગ છે. આનો અર્થ એ છે કે તે હવા, પાણી અથવા ઘન પદાર્થો જેવા માધ્યમમાં કણોના સ્પંદનો દ્વારા પ્રવાસ કરે છે. પૃથ્વી પર, હવાના અણુઓ આ સ્પંદનો ફેલાવે છે, જેનાથી ધ્વનિ ઓરડાઓ, શહેરો અને જગ્યાઓમાંથી પસાર થઈ શકે છે. જો કે, અવકાશમાં, હવા નથી, તેથી તે સ્પંદનોને વહન કરવા માટે કંઈ નથી.

જેમ જેમ તમે પૃથ્વીની સપાટીથી ઉપર જાઓ છો તેમ તેમ વાતાવરણ ઘણું પાતળું થતું જાય છે. ઊંચાઈ સાથે હવાનું દબાણ અને ઘનતા ઘટતી જાય છે. આ જ કારણ છે કે ધ્વનિ તરંગો ઝડપથી તેમની શક્તિ ગુમાવે છે.

પૃથ્વીથી આશરે 160 કિલોમીટર ઉપર, વાતાવરણ એટલું પાતળું થઈ જાય છે કે ધ્વનિ તરંગો હવે બિલકુલ મુસાફરી કરી શકતા નથી. આ વિસ્તારને એનાકોસ્ટિક ઝોન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ તે બિંદુ છે જ્યાં ધ્વનિ મૂળભૂત રીતે મુસાફરી કરતી તરંગ તરીકે બંધ થઈ જાય છે.

ધ્વનિ તરત જ અદૃશ્ય થઈ જતો નથી, પરંતુ તેની ઉર્જા ધીમે ધીમે વિખેરાઈ જાય છે. વાતાવરણની ધારની નજીક, બાકી રહેલી ઉર્જા રેન્ડમ મોલેક્યુલર ગતિ અથવા હવાના કણોની નાની ગતિશીલ ગતિમાં રૂપાંતરિત થાય છે.

Continues below advertisement

બાહ્ય અવકાશ લગભગ સંપૂર્ણપણે શૂન્યાવકાશ છે. કણો એટલા દૂર છે કે તેઓ સ્પંદનો પ્રસારિત કરી શકતા નથી. આ જ કારણ છે કે અવાજ ગમે તેટલો મોટો હોય, પછી ભલે તે મુસાફરી કરી શકતો નથી. આ જ કારણ છે કે અવકાશમાં વિસ્ફોટ, અવાજ અથવા એન્જિન માનવ કાન માટે સંપૂર્ણપણે શાંત હોય છે.

ધ્વનિ શૂન્યાવકાશમાં ટકી શકતો નથી, પરંતુ રેડિયો તરંગો ટકી શકે છે. તેમને કોઈ માધ્યમની જરૂર નથી અને તેઓ પ્રકાશની ગતિએ મુસાફરી કરે છે. માનવ-નિર્મિત રેડિયો સંકેતો પહેલાથી જ 100 થી વધુ પ્રકાશ વર્ષોમાં ફેલાયેલા છે.