અત્યાર સુધી આપણે જોયું છે કે મિડલ ઈસ્ટ (મધ્ય પૂર્વ) માં ચાલતા યુદ્ધ અને તણાવની અસર માત્ર ક્રૂડ ઓઈલ, પેટ્રોલ અને ગેસના ભાવ પર જ પડતી હતી. પરંતુ હવે આ યુદ્ધની આગ ધીમે ધીમે ટેક્નોલોજીની દુનિયા સુધી પહોંચી ગઈ છે. આગામી સમયમાં તમારે તમારા મનપસંદ સ્માર્ટફોન, લેપટોપ કે અન્ય ઈલેક્ટ્રોનિક ગેજેટ્સ ખરીદવા માટે વધારે ખિસ્સા ખાલી કરવા પડી શકે છે. સેમિકન્ડક્ટર ચિપ બનાવવા માટે જરૂરી અગત્યનો કાચો માલ મધ્ય પૂર્વના દેશોમાંથી આવે છે, અને ત્યાંની અશાંતિના કારણે સપ્લાય ખોરવાઈ રહ્યો છે. આ પરિસ્થિતિ લાંબી ચાલશે તો ગેજેટ્સના ભાવમાં મોટો ઉછાળો જોવા મળશે.
ચિપ બનાવતી કંપનીઓ કેમ મુશ્કેલીમાં?
સામાન્ય રીતે જ્યારે સ્માર્ટફોન કે કોમ્પ્યુટરની ચિપ (સેમિકન્ડક્ટર) ની વાત આવે, ત્યારે આપણું ધ્યાન અમેરિકા, તાઈવાન કે દક્ષિણ કોરિયા તરફ જ જાય છે. પણ આ વખતે સમસ્યાનું મૂળ મધ્ય પૂર્વમાં છુપાયેલું છે. ભલે ત્યાં કોઈ મોટી ચિપ બનાવતી ફેક્ટરીઓ ન હોય, પરંતુ આ ચિપ બનાવવા માટે જે કાચો માલ જોઈએ છે, તેનો મોટો જથ્થો આ દેશોમાંથી જ પૂરો પાડવામાં આવે છે. દાખલા તરીકે, ચિપના ઉત્પાદન વખતે કૂલિંગ (ઠંડક) અને લેસર પ્રક્રિયા માટે 'હિલિયમ' (Helium) ગેસની ખૂબ જરૂર પડે છે, જે મોટાભાગે આ જ વિસ્તારમાંથી આવે છે. જો યુદ્ધના કારણે આ સપ્લાય અટકી જાય, તો સીધી અસર ચિપના પ્રોડક્શન પર પડે છે.
રસાયણોની અછત અને વધતો ખર્ચ
આટલું જ નહીં, ચિપના પેકેજિંગમાં વપરાતા 'બ્રોમિન' જેવા રસાયણો અને સાફ-સફાઈ માટે જરૂરી 'સલ્ફ્યુરિક એસિડ' નો મોટો હિસ્સો પણ મધ્ય પૂર્વ સાથે જોડાયેલો છે. જો ત્યાં તણાવ વધુ વણસશે, તો આ જરૂરી વસ્તુઓ મળવી મુશ્કેલ બનશે અને તેના ભાવ પણ આસમાને પહોંચશે.
આ ઉપરાંત, કાચા તેલના (ક્રૂડ ઓઈલ) ભાવ વધવાથી આખી પરિસ્થિતિ વધુ જટિલ બની છે. ચિપ બનાવતી ફેક્ટરીઓને ખૂબ મોટા પ્રમાણમાં વીજળીની જરૂર પડે છે. ઊર્જા મોંઘી થવાથી ઉત્પાદન ખર્ચ વધી રહ્યો છે. સાથે જ માલસામાનની હેરફેર (ટ્રાન્સપોર્ટેશન) અને વીમાનો ખર્ચ પણ વધી રહ્યો છે, જે કંપનીઓ માટે માથાના દુખાવા સમાન છે.
ભારત માટે આ સ્થિતિ પડકાર છે કે તક?
એક્સપર્ટ્સનું સ્પષ્ટ માનવું છે કે જો આ તણાવ લાંબો ચાલ્યો તો ચિપની અછત સર્જાશે, જેની સીધી અસર ઇલેક્ટ્રોનિક વસ્તુઓ પર પડશે અને માત્ર મોબાઈલ-લેપટોપ જ નહીં, પરંતુ નવી કાર પણ મોંઘી થઈ શકે છે.
ભારતની વાત કરીએ તો આ સ્થિતિ આપણા માટે પડકાર અને તક બંને લઈને આવી છે. એક તરફ વધતો ખર્ચ ભારતના ઉભરતા સેમિકન્ડક્ટર ઉદ્યોગ માટે મુશ્કેલી ઊભી કરી શકે છે, તો બીજી તરફ તે આપણને આત્મનિર્ભર બનવાની એક મોટી તક પણ આપે છે. હવે આપણે માત્ર ચિપ બનાવવા પૂરતું જ સીમિત નથી રહેવાનું, પરંતુ તેને લગતા કાચા માલ અને રસાયણોનું ઉત્પાદન પણ દેશમાં જ થાય તેના પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું પડશે. આજના વૈશ્વિક અર્થતંત્રની આ જ વાસ્તવિકતા છે કે દુનિયાના કોઈ એક ખૂણે ચાલતું યુદ્ધ સીધું આપણા ખિસ્સા પર કાતર ચલાવી શકે છે.