AI deepfake video fraud: આજના ડિજિટલ યુગમાં જેમ-જેમ ટેકનોલોજી આગળ વધી રહી છે, તેમ-તેમ સાયબર ગુનેગારો પણ લોકોને છેતરવા માટે હાઈટેક પદ્ધતિઓ અપનાવી રહ્યા છે. હવે ઠગો લોકોને શિકાર બનાવવા માટે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) નો ખુલ્લેઆમ દુરુપયોગ કરી રહ્યા છે. આ ગંભીર ખતરાને જોતા, કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલય હેઠળ કામ કરતા 'ભારતીય સાયબર ક્રાઈમ કોઓર્ડિનેશન સેન્ટર' (I4C) એ સામાન્ય જનતા માટે એક અત્યંત મહત્વની ચેતવણી (એડવાઇઝરી) જાહેર કરી છે. સરકાર તરફથી કહેવામાં આવ્યું છે કે જો કોઈ અજાણ્યો વ્યક્તિ તમને ઓનલાઈન નોકરી કે ઈન્ટરવ્યૂના બહાને વીડિયો કોલ કરે અને કોલ દરમિયાન તમને કેમેરા સામે જોવા, માથું ફેરવવા, સ્મિત કરવા (હસવા), આંખ મારવા કે કંઈક બોલવા માટે કહે, તો તરત જ સાવધ થઈ જજો. તમારી આ નાની સજાગતા તમને મોટા આર્થિક નુકસાનથી બચાવી શકે છે.
ડીપફેક વીડિયો કેવી રીતે બનાવવામાં આવે છે?
સાયબર ગુનેગારો ખૂબ જ શાતિર મગજથી આખી જાળ વણે છે:
પહેલું સ્ટેપ: ઠગો સૌથી પહેલા સોશિયલ મીડિયા, વોટ્સએપ, ટેલિગ્રામ, જોબ પોર્ટલ કે ડેટિંગ એપ્સ દ્વારા તમારો સંપર્ક કરે છે.
બીજું સ્ટેપ: નોકરીની મોટી ઓફર કે પાર્ટ-ટાઇમ કામના બહાને તેઓ તમને વીડિયો કોલ પર લે છે.
ત્રીજું સ્ટેપ: વાતચીત દરમિયાન તેઓ તમારા ચહેરાના હાવભાવ લાઈવ રેકોર્ડ કરે છે. તેઓ જાણીજોઈને તમને સ્ક્રીન પર જોઈને હસવા, આંખો પટપટાવવા કે કોઈ ચોક્કસ શબ્દો બોલવા મજબૂર કરે છે. ઘણીવાર તેઓ તમારા સોશિયલ મીડિયા પ્રોફાઈલમાંથી પણ ફોટા અને વીડિયો ચોરી લે છે.
ચોથું સ્ટેપ: આ રીતે ભેગા કરેલા ડેટાને તેઓ એડવાન્સ AI ટૂલ્સમાં નાખીને તમારો જ એક એવો આબેહૂબ નકલી (ડીપફેક) વીડિયો તૈયાર કરે છે, જે જોવામાં 100% અસલી લાગે છે.
બેંકો અને ડિજિટલ વેરિફિકેશન સિસ્ટમને ટાર્ગેટ કરવાનો ખતરો
આ ડીપફેક વીડિયો પાછળ સાયબર ગુનેગારોનો હેતુ ઘણો મોટો હોય છે. આ નકલી વીડિયોનો ઉપયોગ કરીને તેઓ બેંકોની સૌથી સિક્યોર ગણાતી સિસ્ટમ્સ જેવી કે ફેસ ઓથેન્ટિકેશન (Face Authentication), લાઇવનેસ વેરિફિકેશન અને વીડિયો-KYC ને બાયપાસ કરી લે છે. ઠગો તમારા નામે નકલી બેંક ખાતા ખોલાવી શકે છે, ડિજિટલ વોલેટ એક્ટિવેટ કરી શકે છે અથવા તમારી લોન સબંધી નાણાકીય માહિતી ચોરીને મોટું કૌભાંડ આચરી શકે છે.
આ ડિજિટલ આફતથી તમારી જાતને કેવી રીતે બચાવશો?
ગૃહ મંત્રાલયે સાયબર ક્રાઈમથી બચવા માટે કેટલીક ગોલ્ડન ટિપ્સ આપી છે:
અજાણ્યા કોલથી સાવધ રહો: કોઈ પણ અજાણી વ્યક્તિ સાથે વીડિયો કોલ પર વાત કરવાનું ટાળો.
ઇશારા પર ન નાચો: કોલ પર કોઈ અજાણ્યા માણસના કહેવાથી કેમેરા સામે ચહેરાની મૂવમેન્ટ (હલનચલન) બિલકુલ ન કરો.
બાયોમેટ્રિક લોક કરો: તમારી આધાર અને બાયોમેટ્રિક માહિતીને સુરક્ષિત રાખો અને જરૂર પડે ત્યારે તેને સત્તાવાર એપથી લોક કરી દો.
સોશિયલ મીડિયા પ્રાઇવસી: ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ પર તમારા પર્સનલ ફોટા અને વીડિયો પબ્લિક રાખવાને બદલે પ્રાઇવેટ રાખો.
સિમ સ્વેપિંગ પર નજર: જો તમારા ફોનનું નેટવર્ક અચાનક ગાયબ થઈ જાય, તો તરત જ કંપનીનો સંપર્ક કરો, આ સિમ સ્વેપ ફ્રોડ હોઈ શકે છે.
બેંક એલર્ટ્સ: તમારા બેંક ખાતા કે ડિજિટલ વોલેટમાં થતી નાની-મોટી દરેક પ્રવૃત્તિ અને લોગિન એલર્ટ પર નજર રાખો.
આ પણ વાંચોઃ સાયબર ફ્રોડમાં ગયેલા પૈસા પાછા મેળવવાનું બન્યું સરળ, ઘરે બેઠા MRM પોર્ટલથી કરો અરજી
છેતરપિંડી થાય તો ફરિયાદ ક્યાં કરવી?
જો તમે અજાણતામાં આવા કોઈ સાયબર ફ્રોડ, ઓળખની ચોરી (Identity Theft) કે શંકાસ્પદ ઓનલાઈન ટ્રાન્ઝેક્શનનો ભોગ બનો છો, તો જરાય ગભરાયા વગર તરત જ નેશનલ સાયબર ક્રાઇમ રિપોર્ટિંગ પોર્ટલની સત્તાવાર વેબસાઇટ https://cybercrime.gov.in/ પર જઈને ઓનલાઈન ફરિયાદ નોંધાવો અથવા હેલ્પલાઇન નંબર પર કોલ કરો. સમયસર લીધેલું આ પગલું તમારા પૈસા ડૂબતા બચાવી શકે છે.
આ પણ વાંચોઃ સ્માર્ટફોનમાં વાયરસ કે UPI ફ્રોડનો ડર ભૂલી જાવ! આજે જ ડાઉનલોડ કરો આ ખાસ સરકારી એપ