Budget 2025: દેશના પ્રથમ બજેટમાં થયું હતું સરકારને આટલા કરોડનું નુકસાન

ખાધ બજેટ એ એવી પરિસ્થિતિ છે જ્યારે સરકારની આવક તેના ખર્ચની યોજના કરતા ઓછી હોય છે.

Budget 2025:  ભારત સહિત મોટાભાગના દેશોમાં બજેટ ખાધ સામાન્ય છે. દેશની આઝાદી પછી ભારતમાં ખાધ બજેટ રજૂ કરવામાં આવ્યું છે. આ પાછળનું મુખ્ય કારણ સરકારની આર્થિક નીતિઓ અને જન કલ્યાણકારી યોજનાઓ માટે વધુ ખર્ચની જોગવાઈ છે.

ખાધ બજેટ શું છે?

ખાધ બજેટ એ એવી પરિસ્થિતિ છે જ્યારે સરકારની આવક તેના ખર્ચની યોજના કરતા ઓછી હોય છે. આને 'ખાધની નાણાકીય વ્યવસ્થા' કહેવામાં આવે છે. જ્યારે સરકારને શિક્ષણ, આરોગ્ય, માળખાગત સુવિધાઓ અને અન્ય કલ્યાણકારી યોજનાઓમાં રોકાણ કરવા માટે વધુ નાણાંની જરૂર હોય છે ત્યારે તે આવું બજેટ રજૂ કરે છે.

ભારતમાં 2022-23ના બજેટમાં મહેસૂલ ખાધ દેશના જીડીપીના 6.4 ટકા હોવાનો અંદાજ હતો, જ્યારે 2021-22માં આ સુધારેલો અંદાજ 6.9 ટકા હતો. નાણાકીય વર્ષ 2024-25માં ભારતીય અર્થતંત્રનો વિકાસ દર 6.4 ટકા રહેવાનો અંદાજ છે. આ આંકડા દર્શાવે છે કે દેશની આવક અને ખર્ચ વચ્ચે મોટો તફાવત છે, જે અર્થતંત્રને સંતુલિત કરવામાં પડકાર ઉભો કરે છે.

આઝાદી પછીનું પહેલું બજેટ

સ્વતંત્રતા પછી ભારતનું પહેલું બજેટ 15,ઓગસ્ટ 1949 થી 31 માર્ચ 1948ના સમયગાળા માટે રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. આ બજેટમાં 171 કરોડ રૂપિયાની મહેસૂલ પ્રાપ્તિ અને 197 કરોડ રૂપિયાના અંદાજિત ખર્ચની જોગવાઈ હતી. ત્યારથી આજ સુધી ખાધ બજેટ ભારતની નાણાકીય વ્યૂહરચનાનો એક ભાગ રહ્યું છે.

ખાધ બજેટ લાભો

ખાધ બજેટ ઘણી જન કલ્યાણકારી યોજનાઓના અમલીકરણમાં અને આર્થિક વિકાસને વેગ આપવામાં મદદરૂપ થાય છે. ગરીબ વર્ગો માટે માળખાગત સુવિધાઓનો વિકાસ, રોજગાર સર્જન અને કલ્યાણકારી યોજનાઓ પર ખર્ચ કરવો એ સરકારની પ્રાથમિકતાઓ છે. જોકે, આ સાથે દેવું વધવાનું જોખમ પણ વધે છે. વધુ દેવું લેવાથી દેશની નાણાકીય સ્થિરતા પર દબાણ આવે છે જેના કારણે ફુગાવો અને વ્યાજ દરમાં વધારો થઈ શકે છે.