આજની ભાગદોડ અને તણાવપૂર્ણ જીવનશૈલીમાં કામના વધતા દબાણને કારણે લોકો પોતાના સ્વાસ્થ્ય સાથે ચેડા કરી રહ્યા છે. ઘણીવાર એવું જોવા મળે છે કે તેમના વ્યસ્ત સમયપત્રકને કારણે લોકો સમયસર પૌષ્ટિક ખોરાક ખાઈ શકતા નથી કે પૂરતી ઊંઘ લઈ શકતા નથી. જેમ સ્વચ્છ હવા, સ્વચ્છ પાણી અને ખોરાક આપણા અસ્તિત્વ માટે જરૂરી છે, તેમ પૂરતી ઊંઘ પણ એટલી જ જરૂરી છે. જ્યારે આપણે આ મૂળભૂત જરૂરિયાતને અવગણીએ છીએ, ત્યારે શરીરમાં વિવિધ ગંભીર બીમારીઓ અને માનસિક વિકૃતિઓ વિકસે છે. ડોકટરોના મતે, સતત ઊંઘનો અભાવ આપણા સમગ્ર નર્વસ સિસ્ટમને નબળી પાડે છે, જેના કારણે લાંબા સમય સુધી આરામ કર્યા વિના જીવવું લગભગ અશક્ય બની જાય છે.
સંશોધનમાં જાણવા મળ્યું છે કે સામાન્ય માનવ શરીર ઊંઘ વિના મહત્તમ 72 કલાક અથવા ત્રણ દિવસ, ભાગ્યે જ ટકી શકે છે, પરંતુ આ સમય દરમિયાન ઘણા ઘાતક ફેરફારો થવા લાગે છે. એકવાર આ 72 કલાકની મર્યાદા ઓળંગાઈ જાય છે ત્યારે શરીર ચેતવણીના સંકેતો આપવાનું શરૂ કરે છે. ઇતિહાસમાં આ વિષય પર એક ખૂબ જ પ્રખ્યાત પ્રયોગ પણ કરવામાં આવ્યો છે. 1964 માં એક અમેરિકન વિદ્યાર્થી રેન્ડી ગાર્ડનરે સતત 11 દિવસ કુલ 264 કલાક જાગતા રહીને એક અનોખો વિશ્વ રેકોર્ડ બનાવ્યો. જોકે, આ ખતરનાક પ્રયોગ દરમિયાન, વિદ્યાર્થીને અનેક ગંભીર શારીરિક અને માનસિક સમસ્યાઓનો સામનો કરવો પડ્યો.
આ પણ વાંચોઃ Eye Care Tips: શું આંખો નીચે સોજા અને કાળા કુંડાળા વધી ગયા છે? જાણો તેના કારણો અને બચાવ
જેમ જેમ ઊંઘ વિના કલાકો પસાર થાય છે, તેમ તેમ શરીરની આંતરિક સમસ્યાઓ ઝડપથી વધે છે. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ સતત 24 કલાક ઊંઘ વિના રહે છે ત્યારે તે અત્યંત ચીડિયા થઈ જાય છે અને તાર્કિક રીતે વાતચીત કરવાની અથવા દલીલ કરવાની તેમની ક્ષમતા સંપૂર્ણપણે ખોવાઈ જાય છે. યાદશક્તિ પર પણ ગંભીર અસર પડે છે અને વ્યક્તિ નાની નાની બાબતો ભૂલી જવાનું શરૂ કરે છે.
જો જાગવાનો આ સમયગાળો સંપૂર્ણ 48 કલાક સુધી લંબાય છે તો માનવ શરીર ધીમે ધીમે તેના સામાન્ય કાર્યો બંધ કરવાની અણી પર પહોંચી જાય છે. સતત બે દિવસ આરામથી વંચિત આંખોને તીવ્ર બળતરા, લાલાશ અને ભારેપણું અનુભવવાનું શરૂ થાય છે. આ તબક્કે કોર્ટિસોલ જેવા તાણ ઉત્પન્ન કરતા હોર્મોન્સનું સ્તર ઝડપથી વધે છે, જે ડિપ્રેશન તરફ દોરી જાય છે. વધુમાં શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ અથવા રોગ સામે લડવાની ક્ષમતા અચાનક ઘટી જાય છે, જેના કારણે વ્યક્તિ કોઈપણ ચેપ માટે સંવેદનશીલ બને છે.
જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ 72 કલાક કે તેથી વધુ સમય સુધી જાગતો રહે છે ત્યારે તેનું મગજ સંપૂર્ણપણે થીજી જવા લાગે છે. આ ખતરનાક તબક્કે મગજનું કાર્ય એટલું નોંધપાત્ર રીતે બગડે છે કે તે એવી વસ્તુઓ જોવા અને સાંભળવાનું શરૂ કરે છે જે ખરેખર ત્યાં નથી. વાણી અને વિચારસરણી એટલી હદે પ્રભાવિત થાય છે કે તેઓ એક પણ વાક્ય યોગ્ય રીતે ઉચ્ચારવામાં અસમર્થ બને છે. શરીરનું સંતુલન સંપૂર્ણપણે ખોરવાઈ જાય છે અને વ્યક્તિ માટે સીધા ઊભા રહેવું પણ અશક્ય બની જાય છે. આ ચેતવણીને અવગણવાથી મૃત્યુ પણ થઈ શકે છે.
ઊંઘ વિના સૌથી વિનાશક અસર આપણા મગજની યાદ રાખવાની ક્ષમતા પર પડે છે. ઊંઘ દરમિયાન જ આપણું મગજ દિવસની યાદો અને માહિતીનો સંગ્રહ કરે છે. જ્યારે આપણે ઊંઘતા નથી ત્યારે આ સમગ્ર પ્રક્રિયા અટકી જાય છે, જેના કારણે જૂની યાદો ઝાંખી પડી જાય છે અને નવી યાદ રાખવી અશક્ય બની જાય છે. દ્રષ્ટિ સતત ઝાંખી થતી જાય છે અને નર્વસ સિસ્ટમ લકવાગ્રસ્ત થઈ જાય છે, જેના કારણે આખું શરીર લકવાગ્રસ્ત થઈ જાય છે. તેથી આરોગ્ય નિષ્ણાતો દરરોજ 7 થી 8 કલાક પૂરતી, ગાઢ ઊંઘ લેવાની ભારપૂર્વક ભલામણ કરે છે.