Women Health:ઘણી વખત, 45 વર્ષથી વધુ ઉંમરની સ્ત્રીઓ નાની ઉંમરે મેનોપોઝમાંથી પસાર થાય છે. જેના કારણે તે રુમેટોઈડ આર્થરાઈટિસનું કારણ બને છે. એસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોન બે મહત્વપૂર્ણ સ્ત્રી હોર્મોન્સ છે. જ્યારે સ્ત્રીનો મેનોપોઝ શરૂ થાય છે ત્યારે શરીરમાં બે હોર્મોન્સનું સ્તર નોંધપાત્ર રીતે ઘટી જાય છે.
મેનોપોઝ અકાળે થાય ત્યારે શું થાય છે?
જ્યારે મેનોપોઝ અકાળે થાય છે, ત્યારે પહેલાથી જ હોર્મોન્સમાં શારીરિક ઘટાડો થાય છે. એસ્ટ્રોજન શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિને અસર કરે છે અને અકાળ મેનોપોઝના કિસ્સામાં તેની અસર થાય છે. આ સમયે સ્વયંસંચાલિત રોગપ્રતિકારક શક્તિની સંભાવના છે. એસ્ટ્રોજનમાં ઘટાડો સેલ્યુલર મિકેનિઝમ્સમાં ફેરફારનું કારણ બને છે. જે સેરોનેગેટિવ આરએના વિકાસ સાથે સંબંધિત છે, જે સંધિવાનું હળવું સ્વરૂપ છે. મેનોપોઝ દરમિયાન, મગજના ઉચ્ચ કેન્દ્રોથી અંડાશય સુધીના સંકેતો અને કાર્યોમાં ઘટાડો થાય છે.
જ્યારે અમે સૈફી હોસ્પિટલ, મુંબઈના કન્સલ્ટન્ટ ઑબ્સ્ટેટ્રિશિયન અને ગાયનેકોલોજિસ્ટ ડૉ. નિધિ શર્મા ચૌહાણ સાથે વાત કરી, ત્યારે તેમણે કહ્યું કે, અકાળ મેનોપોઝના કિસ્સામાં, તે ખૂબ વહેલું શરૂ થાય છે. પુરાવા દર્શાવે છે કે હળવા સેરોનેગેટિવ રુમેટોઇડ સંધિવા મેનોપોઝની વહેલી શરૂઆત સાથે સંકળાયેલા છે. મેનોપોઝના કેટલાક લક્ષણો જેમ કે સાંધાનો દુખાવો, શરીરમાં દુખાવો અને સ્નાયુઓનો થાક એ સંધિવાના લક્ષણો જેવા જ હોઈ શકે છે.
મેનોપોઝલ સ્ત્રીઓ માટે એસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોન
શું અકાળ મેનોપોઝ ધરાવતી સ્ત્રીઓને એસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોનમાં અકાળે ઘટાડાથી થતી ઘણી સમસ્યાઓથી બચવા સારવારની જરૂર છે? અકાળે અંડાશયની નિષ્ફળતા (40 વર્ષ પહેલાં મેનોપોઝ) અને અકાળ મેનોપોઝ (45 વર્ષ પહેલાં) ધરાવતી સ્ત્રીઓને શારીરિક મેનોપોઝની સરેરાશ ઉંમર (51-52 વર્ષ) સુધી હોર્મોન રિપ્લેસમેન્ટ થેરાપી (હવે મેનોપોઝલ હોર્મોન થેરાપી તરીકે ઓળખાય છે) લેવાથી ફાયદો થાય છે.
અલબત્ત, ઉપચાર શરૂ કરતા પહેલા સલાહ લેવી જોઈએ અને નિયમિત અંતરાલે ફોલો-અપની ભલામણ કરવામાં આવે છે. એ પણ સાચું છે કે, રુમેટોઇડ સંધિવા જેવા સ્વયંપ્રતિરક્ષા રોગ હોવાને કારણે અકાળે અંડાશયની અપૂર્ણતા અને અકાળ મેનોપોઝ થઈ શકે છે. બ્રિટિશ મેનોપોઝ સોસાયટીના તાજેતરના અભ્યાસ, જે બ્રિટિશ મેડિકલ જર્નલ (જાન્યુઆરી 2024) માં પ્રકાશિત થયા છે, તેમાં પુષ્ટિ કરવામાં આવી છે કે 14 વર્ષથી વધુ ઉંમરે મેનોપોઝ ધરાવતી છોકરીઓ અને 45 વર્ષથી ઓછી ઉંમરે મેનો