Cash Transaction Rule: આવકવેરા વિભાગે કાળા નાણાં અને કરચોરીને રોકવા માટે રોકડ વ્યવહારો પર કડક નિયંત્રણો લાદ્યા છે. આવકવેરા કાયદાની કલમ 269ST મુજબ, કોઈ પણ વ્યક્તિ એક જ દિવસમાં એક જ વ્યક્તિ પાસેથી ₹2 લાખથી વધુ રોકડમાં સ્વીકારી કે આપી શકતી નથી. જો તમે આ નિયમનું ઉલ્લંઘન કરો છો, તો તમને મળેલી રકમ જેટલો જ, એટલે કે 100% દંડ, કલમ 271DA હેઠળ લાગી શકે છે. આ નિયમ ભેટ, લોન કે વ્યવસાયિક ચુકવણી સહિતના તમામ વ્યવહારો પર લાગુ થાય છે. આ ઉપરાંત, આવકવેરા વિભાગ બચત ખાતામાં વાર્ષિક ₹10 લાખ થી વધુ રોકડ જમા, ₹1 લાખ થી વધુ રોકડ ક્રેડિટ કાર્ડ બિલની ચુકવણી, અને ₹30 લાખ થી વધુના મિલકત વ્યવહારો પર પણ નજીકથી નજર રાખે છે, જે નોટિસનું કારણ બની શકે છે.
રોકડ વ્યવહારો પર આવકવેરા વિભાગની કડક નજર
આજના ડિજિટલ યુગમાં, જ્યાં મોટાભાગની ચુકવણીઓ ઓનલાઈન થઈ રહી છે, ત્યાં ભારત સરકાર અને આવકવેરા વિભાગ રોકડ વ્યવહારો પર ખૂબ જ કડક નજર રાખી રહ્યા છે. આનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દેશમાં કાળા નાણાં (Black Money) ના પ્રવાહને રોકવાનો અને કરચોરી ને નિયંત્રિત કરવાનો છે. ઘણી વખત, સામાન્ય નાગરિકો જાણકારીના અભાવે મોટી રકમ રોકડમાં ઉપાડે છે અથવા જમા કરે છે, જે અજાણતાં જ કર નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરી શકે છે. તેથી, દરરોજ રોકડ ટ્રાન્સફર માટેની કાનૂની મર્યાદા સમજવી અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.
આવકવેરા કાયદાની કલમ 269ST શું છે?
રોકડ વ્યવહારોને નિયંત્રિત કરવા માટે આવકવેરા કાયદાની કલમ 269ST સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ છે. આ કલમ મુજબ, કોઈ પણ વ્યક્તિ એક જ દિવસમાં એક જ વ્યક્તિ પાસેથી ₹2 લાખ કે તેથી વધુ રકમ રોકડમાં સ્વીકારી શકતી નથી. આ નિયમ તમામ પ્રકારના વ્યવહારો પર સમાન રીતે લાગુ પડે છે, પછી ભલે તે કોઈ સંબંધી કે મિત્ર પાસેથી ભેટ હોય, લોન હોય કે પછી વ્યવસાયિક ચુકવણી હોય. જો તમે ₹2 લાખ થી વધુની રોકડ રકમ સ્વીકારો છો, તો આવકવેરા વિભાગ આની નોંધ લઈ શકે છે અને તમને નોટિસ જારી કરી શકે છે.
મર્યાદા ઓળંગવાનો દંડ કેટલો છે?
જો તમે આ નિયમનું ઉલ્લંઘન કરતા પકડાઈ જાઓ છો, તો દંડ ખૂબ જ ભારે છે. આવકવેરા વિભાગ તમને રોકડમાં મળેલી રકમ જેટલો જ (100%) દંડ લાદી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો તમને કોઈ પાસેથી ₹2.5 લાખ રોકડમાં મળ્યા હોય, તો તમારા પર ₹2.5 લાખ નો દંડ થઈ શકે છે. આ દંડ આવકવેરા કાયદાની કલમ 271DA હેઠળ લાદવામાં આવે છે, અને તે પૈસા મેળવનાર વ્યક્તિને લાગુ પડે છે, પૈસા આપનાર વ્યક્તિને નહીં.
નિયમ શા માટે ઘડવામાં આવ્યો અને દેખરેખ કેવી રીતે થાય છે?
સરકારે આ નિયમ કાળું નાણું અને કરચોરી રોકવા માટે ઘડ્યો છે. મોટી રોકડ રકમને ટ્રેસ કરવી મુશ્કેલ હોય છે, તેથી સરકાર તમામ મોટા વ્યવહારો બેંક ટ્રાન્સફર, ચેક અથવા ડિજિટલ માધ્યમો દ્વારા થાય તે સુનિશ્ચિત કરવા માંગે છે. આવકવેરા વિભાગ હવે AI (કૃત્રિમ બુદ્ધિ) આધારિત ડેટા વિશ્લેષણ સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરીને તમામ શંકાસ્પદ વ્યવહારોનું નિરીક્ષણ કરે છે. જો કોઈ વારંવાર ₹2 લાખ થી ઓછી રોકડ જમા કરીને મર્યાદા ટાળવાનો પ્રયાસ કરે છે, તો તેને પણ "શંકાસ્પદ વ્યવહાર" ગણીને તેની તપાસ કરી શકાય છે.
આ રોકડ વ્યવહારો પણ છે આવકવેરા વિભાગના રડાર પર
વિભાગ માત્ર દૈનિક મર્યાદા જ નહીં, પરંતુ અન્ય રોકડ વ્યવહારો પર પણ નજર રાખે છે:
એક નાણાકીય વર્ષમાં બચત ખાતામાં ₹10 લાખ થી વધુ રોકડ જમા કરાવવી.
₹1 લાખ થી વધુનું ક્રેડિટ કાર્ડ બિલ રોકડમાં ચૂકવવું.
₹30 લાખ કે તેથી વધુ કિંમતની સ્થાવર મિલકતની રોકડમાં ખરીદી કે વેચાણ.
કોઈપણ વ્યવસાયિક હેતુ માટે ગ્રાહક પાસેથી ₹2 લાખ થી વધુ રોકડમાં સ્વીકારવા.
₹50,000 થી વધુની ભેટ રોકડમાં પ્રાપ્ત કરવી (નજીકના સંબંધીઓ સિવાય).
આવકવેરા નોટિસથી કેવી રીતે બચી શકાય?
આવકવેરા વિભાગની ચકાસણીથી બચવા માટે, કેટલીક સરળ બાબતો ધ્યાનમાં રાખવી જોઈએ. હંમેશા બધા મોટા વ્યવહારો બેંક અથવા ડિજિટલ ચુકવણી સિસ્ટમ દ્વારા જ કરો. દરેક વ્યવહારનો રેકોર્ડ, જેમ કે બિલ અથવા રસીદો, સાચવી રાખો. જો ભેટ અથવા લોન આપવી જરૂરી હોય, તો તે લેખિતમાં કરો. ડિજિટલ ઇન્ડિયાના આ યુગમાં, મોટી રકમ રોકડમાં આપવાનું કે પ્રાપ્ત કરવાનું ટાળવું એ જ સમજદારીભર્યું છે, નહીંતર એક નાની ભૂલ પણ ભારે દંડમાં પરિણમી શકે છે.