દુકાનોમાં મળનારા પાન મસાલાનું પેકેજિંગ હવે પહેલા જેવું દેખાશે નહીં. FSSAI એ તેના નિયમો સંપૂર્ણપણે બદલી નાખ્યા છે. તે હવે પ્લાસ્ટિકના પાઉચમાં વેચાશે નહીં. નવા આદેશ હેઠળ કંપનીઓને પ્લાસ્ટિક-મુક્ત કાગળ, ટીન અથવા કાચ જેવી સલામત સામગ્રીનો જ ઉપયોગ કરવો પડશે. સરકારી નોટિફિકેશન અનુસાર, આ ફેરફાર બજારમાં ઉપલબ્ધ મોટા અને નાના બંને પ્રકારના તમામ પાઉચ પર સીધી અસર કરશે.
હવે પેકેજિંગ સામગ્રી શું હશે?
કંપનીઓ પાસે હવે ફક્ત કુદરતી પેકેજિંગ વિકલ્પો હશે. તેઓ કાગળ, પેપરબોર્ડ અથવા સેલ્યુલોઝમાં કોઈપણ પ્લાસ્ટિકના ભેળસેળ વિના પાન મસાલા પેક કરી શકે છે. વધુમાં, ટીન કેન અને કાચની બોટલોમાં પાન મસાલાના વેચાણને પણ મંજૂરી આપવામાં આવી છે. નવા નિયમ મુજબ, જૂના પ્લાસ્ટિક પાઉચને બદલે ગ્રાહકોને હવે આ ઉત્પાદનો સંપૂર્ણપણે પર્યાવરણને અનુકૂળ પેકેજિંગમાં મળશે.
કોના પર લાગ્યો પ્રતિબંધ?
નિયમો સ્પષ્ટપણે જણાવે છે કે પેકેજિંગ બનાવવામાં પોલિથિન, પોલિએસ્ટર, પીવીસી અથવા અન્ય કોઈપણ કૃત્રિમ પ્લાસ્ટિકનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે નહીં. ઘણીવાર એવું જોવા મળે છે કે કંપનીઓ બહાર કાગળથી કોટ કરે છે અને પછી તેને પ્લાસ્ટિક અથવા ચળકતી એલ્યુમિનિયમ ફોઇલથી લેયર કરે છે. આવા મિશ્ર સ્તરના પાઉચ પર સંપૂર્ણપણે પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે. આનો અર્થ એ છે કે કાગળની અંદર કોઈ છુપાયેલ પ્લાસ્ટિક કે ધાતુનું સ્તર હોઈ શકે નહીં.
નવા નિયમો શા માટે લગાવવામાં આવ્યા?
પહેલી વાર FSSAI એ પેકેજિંગ નિયમોની ચોક્કસ યાદીમાં પાન મસાલાનો સમાવેશ કર્યો છે. આ સ્પષ્ટપણે વ્યાખ્યાયિત કરે છે કે કઈ સામગ્રી પેકેજિંગ માટે યોગ્ય છે અને કઈ નથી. આ ફેરફાર ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ એમેન્ડમેન્ટ રૂલ્સ, 2026 હેઠળ કરવામાં આવ્યો હતો.
વાસ્તવમાં રસ્તાઓમાં ફેંકવામાં આવતા નાના પ્લાસ્ટિક પેકેટ હંમેશા પર્યાવરણ માટે મોટો ખતરો રહ્યા છે. તે ગટરોમાં અટવાઈ જાય છે, તેમને ભરાઈ જાય છે અને વર્ષો સુધી વિઘટિત થતા નથી. આ સમસ્યાઓને ધ્યાનમાં રાખીને આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. પ્લાસ્ટિકને બદલે કાગળ, ટીન અથવા કાચનો ઉપયોગ વધારવાથી કચરો નોંધપાત્ર રીતે ઘટશે. વધુમાં પ્લાસ્ટિકના લાંબા સમય સુધી સંપર્કમાં રહેવાથી ઉત્પાદનોની ગુણવત્તામાં બગાડ થઈ શકે છે અને નવા નિયમો આના પર લગામ લગાવશે.
શું પાન મસાલા પર પ્રતિબંધ છે?
બિલકુલ નહીં. આ નિર્ણય ફક્ત પેકેજિંગને લગતો છે. પાન મસાલાના વેચાણ પર કોઈ પ્રતિબંધ નથી. કંપનીઓએ ફક્ત જૂની પદ્ધતિ છોડીને નવા નિયમો અનુસાર પેકેજો તૈયાર કરવા પડશે. જે પણ કંપની પાલન કરવામાં નિષ્ફળ જશે તેની સામે કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
આ નિર્ણય અચાનક લેવામાં આવ્યો ન હતો. FSSAI એ એપ્રિલમાં તેનો ડ્રાફ્ટ બહાર પાડ્યો હતો અને 60 દિવસ માટે જાહેર જનતા અને વ્યવસાયો પાસેથી સૂચનો માંગ્યા હતા. તમામ હિસ્સેદારોના મંતવ્યો ધ્યાનમાં લીધા પછી અંતિમ નિયમો ઘડવામાં આવ્યા હતા, જે 10 ઓગસ્ટના રોજ સરકારી ગેઝેટમાં પ્રકાશિત થયા પછી દેશભરમાં અમલમાં આવ્યા હતા.