પિતૃ પક્ષ 2026: શ્રાદ્ધનું ભોજન કોણ ખાઈ શકે અને કોણ નહીં? જાણો શાસ્ત્રોના ખાસ નિયમો

27 સપ્ટેમ્બરથી શરૂ થતા પિતૃ પક્ષમાં પૂર્વજોની કૃપા મેળવવા માટે શ્રાદ્ધ ભોજનના ધાર્મિક નિયમો અને યોગ્ય-અયોગ્ય વ્યક્તિઓ વિશેની સંપૂર્ણ અને સચોટ માહિતી.

pitru paksha 2026 who can eat shraddh food rules and rituals guide

Source : ABPLIVE AI

Show Quick Read

Key points generated by AI, verified by newsroom

• 2026 માં પિતૃ પક્ષ 27 સપ્ટેમ્બરથી 10 ઓક્ટોબર છે.
• શ્રાદ્ધ ભોજન કપટી, સ્વાર્થી વ્યક્તિઓને ન આપવું જોઈએ.
• સંતો, ગરીબો, સગાં-સંબંધીઓને શ્રાદ્ધમાં ભોજન કરાવવું શુભ ગણાય છે.
• ભોજન શુદ્ધ, તાજું બનાવો; લસણ-ડુંગળીનો ઉપયોગ વર્જિત છે.

Pitru Paksha 2026: હિન્દુ ધર્મમાં પિતૃ પક્ષનું વિશેષ અને અનેરું મહત્ત્વ રહેલું છે. વર્ષ 2026 માં પિતૃ પક્ષ 27 સપ્ટેમ્બરથી શરૂ થઈને 10 ઓક્ટોબર સુધી ચાલશે. આ પવિત્ર 15 દિવસો દરમિયાન લોકો પોતાના દિવંગત પૂર્વજોના આત્માની શાંતિ અને તેમની કૃપા પ્રાપ્ત કરવા માટે શ્રાદ્ધ, તર્પણ તથા પિંડદાન કરતા હોય છે. પરંતુ, શ્રાદ્ધની વિધિ પૂર્ણ થયા બાદ સૌથી મહત્ત્વનું કાર્ય 'શ્રાદ્ધ ભોજન' છે. આપણા ધાર્મિક ગ્રંથોમાં સ્પષ્ટપણે વર્ણવવામાં આવ્યું છે કે પિતૃઓને પ્રસન્ન કરવા માટે શ્રાદ્ધનું ભોજન યોગ્ય વ્યક્તિઓને જ કરાવવું જોઈએ. કોણ શ્રાદ્ધનું ભોજન કરી શકે અને કોણ નહીં, તે અંગેના ખાસ નિયમો અહીં દર્શાવ્યા છે.

શ્રાદ્ધ ભોજન માટે અયોગ્ય વ્યક્તિઓ કોણ છે?

વિષ્ણુ સ્મૃતિ, માર્કંડેય પુરાણ અને નારદ પુરાણ જેવા આપણા પવિત્ર ગ્રંથોમાં શ્રાદ્ધ ભોજન માટે અયોગ્ય વ્યક્તિઓની એક લાંબી યાદી આપવામાં આવી છે. આ નિયમો અનુસાર, જે લોકો સ્વભાવે કપટી હોય, ચોરી કરનારા હોય કે પછી પોતાના અંગત સ્વાર્થ અને ફાયદા માટે બીજા લોકોને નુકસાન પહોંચાડતા હોય તેમને ક્યારેય શ્રાદ્ધના ભોજન માટે આમંત્રણ આપવું જોઈએ નહીં. આ ઉપરાંત, જે લોકો પોતાના માતાપિતાનું સન્માન ન કરતા હોય, ગુરુઓનો અનાદર કરતા હોય અથવા તો આપણી ધાર્મિક પ્રથાઓ અને પરંપરાઓનો સતત વિરોધ કરતા હોય, તેવા લોકોને શ્રાદ્ધનું ભોજન કરાવવાથી પિતૃઓ નારાજ થાય છે અને શ્રાદ્ધનો કોઈ પુણ્ય લાભ મળતો નથી.

અણધાર્યા મહેમાનો અને સાધુ-સંતોનો સત્કાર

વિષ્ણુ પુરાણમાં એક અત્યંત સુંદર પરંપરાનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. જો શ્રાદ્ધના પવિત્ર દિવસે કોઈ સંત, તપસ્વી, કોઈ ગરીબ અથવા કોઈ પણ લાયક મહેમાન આમંત્રણ વિના તમારા ઘરે આવી ચડે, તો તેમને ક્યારેય ભોજન માટે ઇનકાર કરવો જોઈએ નહીં. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, પિતૃ પક્ષના સમયગાળા દરમિયાન પૂર્વજો કોઈ પણ સ્વરૂપ ધારણ કરીને તમારા આંગણે આવી શકે છે. તેથી આવા અણધાર્યા મહેમાનોનું આદરપૂર્વક સન્માન કરવું અને તેમને પ્રેમથી ભોજન કરાવવું એ અત્યંત પુણ્યશાળી કાર્ય માનવામાં આવે છે.

માત્ર બ્રાહ્મણો જ નહીં, સગાં-સંબંધીઓ પણ મહત્ત્વના છે

સમાજમાં એક સામાન્ય માન્યતા છે કે શ્રાદ્ધનું ભોજન માત્ર બ્રાહ્મણોને જ કરાવી શકાય. પરંતુ, આપણા શાસ્ત્રો આ વિશે વધુ વિસ્તૃત માહિતી આપે છે. શાસ્ત્રોમાં સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ છે કે શ્રાદ્ધના ભોજનમાં બ્રાહ્મણોની સાથે સાથે મામા, મામા પક્ષના અન્ય સંબંધીઓ અને પોતાના ગુરુઓને પણ ખાસ આમંત્રિત કરવા જોઈએ. વિશેષ રૂપે, જ્યારે પરિવારના ભત્રીજા અને ભત્રીજીઓને શ્રાદ્ધનું ભોજન પ્રેમપૂર્વક જમાડવામાં આવે છે, ત્યારે પૂર્વજો અંતરથી અત્યંત પ્રસન્ન થાય છે અને આખા પરિવારને સુખ-સમૃદ્ધિના આશીર્વાદ પ્રદાન કરે છે.

શ્રાદ્ધના ભોજનની તૈયારી અને શુદ્ધતાના નિયમો

શ્રાદ્ધના ભોજનમાં માત્ર 'કોણ જમે છે' તે જ નહીં, પરંતુ 'ભોજન કેવી રીતે અને કઈ રીતે તૈયાર કરવામાં આવે છે' તે બાબત પણ ખૂબ જ અગત્યની છે. વિષ્ણુ પુરાણમાં દર્શાવ્યા મુજબ, પિતૃઓ માટેનું ભોજન હંમેશાં અત્યંત શુદ્ધ પાણીનો ઉપયોગ કરીને તાજું જ બનાવવું જોઈએ. રસોઈ બનાવતી વખતે પવિત્રતા અને સ્વચ્છતાનું પૂરતું ધ્યાન રાખવું અનિવાર્ય છે. પૂર્વજો માટે તૈયાર કરવામાં આવતા કોઈપણ પ્રકારના ભોજનમાં લસણ અને ડુંગળીનો ઉપયોગ સદંતર વર્જિત માનવામાં આવે છે.