નવરાત્રીમાં દિવસને બદલે રાત્રે જ કેમ થાય છે પૂજા? જાણો 4 નવરાત્રી અને ઉપવાસ પાછળનું વૈજ્ઞાનિક રહસ્ય

શારદીય નવરાત્રી 11 ઓક્ટોબર 2026થી શરૂ થઈ રહી છે, ત્યારે જાણો દિવસને બદલે રાત્રે સાધના કરવાનું સાચું કારણ અને શરીરના આંતરિક શુદ્ધિકરણનું વિજ્ઞાન.

shardiya navratri 2026 dates scientific reason night puja fasting tips

Source : ABPLIVE AI

Show Quick Read

Key points generated by AI, verified by newsroom

• શારદીય નવરાત્રી ૨૦૨૬ માં ૧૧ ઓક્ટોબરથી દેશભરમાં શરૂ થશે.
• દેવી પુરાણ મુજબ વર્ષમાં કુલ ચાર નવરાત્રીનું વિશેષ મહત્વ છે.
• રાત્રિ પૂજન ધ્વનિ તરંગો અને ઋતુ પરિવર્તનનો વૈજ્ઞાનિક આધાર ધરાવે.
• ૯ દિવસ ત્રિદેવી ઉપાસના શરીર-મનના આંતરિક શુદ્ધિકરણ માટે.

Shardiya Navratri 2026: ભારતમાં નવરાત્રીનો તહેવાર ખૂબ જ ઉત્સાહ અને ભક્તિભાવથી ઉજવવામાં આવે છે. તેમાં પણ શારદીય નવરાત્રીનું અનેરું આકર્ષણ હોય છે. વર્ષ 2026 માં શારદીય નવરાત્રી 11 ઓક્ટોબરથી દેશભરમાં ધામધૂમથી શરૂ થઈ રહી છે.

સામાન્ય રીતે લોકો માત્ર બે જ નવરાત્રી વિશે જાણે છે, પરંતુ દેવી પુરાણ અનુસાર વર્ષમાં કુલ 4 નવરાત્રી આવે છે. આ પવિત્ર તહેવારમાં 'દિવસ'ને બદલે 'રાત્રિ'ની પૂજાનું વિશેષ મહત્વ કેમ છે, તેની પાછળ એક મોટું વિજ્ઞાન છુપાયેલું છે.

'નવરાત્રી' શબ્દનો આધ્યાત્મિક અર્થ

'નવરાત્રી' શબ્દ બે શબ્દોથી બનેલો છે: 'નવ' અને 'રાત્રિ'. અહી 'નવ' નો અર્થ છે સંખ્યા 9.

જ્યારે 'રાત્રિ' શબ્દમાં 'રા' એટલે રાત અને 'ત્રિ' એટલે જીવનના 3 પાસાઓ (શરીર, મન અને આત્મા). માનવ જીવનમાં આ 3 પ્રકારના દુઃખો સહન કરવા પડે છે. દિવસભરના સંઘર્ષ પછી રાત્રિના સમયે જ દરેક જીવને શાંતિ અને શારીરિક-માનસિક મુક્તિ મળે છે.

વર્ષમાં આવતી 4 નવરાત્રીઓ

વૈદિક પરંપરા મુજબ આધ્યાત્મિક સાધના માટે વર્ષમાં 4 નવરાત્રી નક્કી કરવામાં આવી છે. જેમાં 2 પ્રત્યક્ષ અને 2 ગુપ્ત નવરાત્રી હોય છે:

વસંતિક નવરાત્રી (ચૈત્ર માસ): માર્ચ-એપ્રિલમાં નવા વર્ષની શરૂઆતમાં આ દૃશ્યમાન નવરાત્રી ઉજવાય છે.

શારદીય નવરાત્રી (આસો માસ): સપ્ટેમ્બર-ઓક્ટોબરમાં આવતી આ સૌથી મુખ્ય નવરાત્રી છે. જે દશેરાના દિવસે અધર્મ પર ધર્મના વિજય સાથે પૂર્ણ થાય છે. ભગવાન શ્રી રામે પણ રાવણનો વધ કરતા પહેલા આ નવરાત્રીમાં જ દેવીની પૂજા કરી હતી.

અષાઢ ગુપ્ત નવરાત્રી (જૂન-જુલાઈ): આ નવરાત્રી ખાસ કરીને ઋષિઓ અને તાંત્રિક સાધકોની આધ્યાત્મિક સાધના માટે હોય છે.

માઘ ગુપ્ત નવરાત્રી (જાન્યુઆરી-ફેબ્રુઆરી): આ નવરાત્રી પણ ગૃહસ્થોને બદલે વિશેષ સાધકોની આરાધના માટે મનાય છે.

શારદીય નવરાત્રી 2026 ની વિશેષ તિથિઓ

જ્યોતિષ નિષ્ણાત નીતિકા શર્માના જણાવ્યા અનુસાર, આ વર્ષે તિથિઓ અને કળશ સ્થાપનાનો સમય આ મુજબ રહેશે:

પ્રતિપદા તિથિની શરૂઆત: 10 ઓક્ટોબર 2026, રાત્રે 9:19 વાગ્યે

પ્રતિપદા તિથિ સમાપ્ત: 11 ઓક્ટોબર 2026, રાત્રે 9:30 વાગ્યે

ઘટસ્થાપન (ઉદયા તિથિ મુજબ): 11 ઓક્ટોબર 2026, રવિવાર

વિજયાદશમી (દશેરા): 20 ઓક્ટોબર 2026

9 દિવસ અને 3 દેવીઓની પૂજા

નવરાત્રીના 9 દિવસોને ત્રિદેવીની પૂજા માટે 3 ભાગમાં વહેંચવામાં આવ્યા છે. પ્રથમ 3 દિવસ શક્તિરૂપા મા દુર્ગાને સમર્પિત છે, જે નકારાત્મકતાનો નાશ કરે છે. પહેલા દિવસે જવ વાવીને માટીની વેદી બનાવાય છે.

મધ્યના 3 દિવસ જીવનમાં સુખ, શાંતિ અને સમૃદ્ધિ મેળવવા માટે મા લક્ષ્મીની આરાધના થાય છે.

જ્યારે છેલ્લા 3 દિવસ (ખાસ કરીને 7 મા અને 8 મા દિવસે) જ્ઞાનની દેવી મા સરસ્વતીની પૂજા થાય છે. 8 મા દિવસે પવિત્ર હવન કરવામાં આવે છે. નવમીના દિવસે 9 કન્યાઓને દેવીનું સ્વરૂપ માનીને ભોજન કરાવવામાં આવે છે.

રાત્રે જ પૂજા કેમ થાય છે? જાણો વૈજ્ઞાનિક આધાર

આપણા ઋષિમુનિઓએ આ પર્વને 'નવદિન' કહેવાને બદલે 'નવરાત્રી' નામ આપ્યું છે. રાત્રિ એ ઉર્જા સંચય અને સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત કરવાનું શ્રેષ્ઠ પ્રતીક છે. તેની પાછળ 2 મોટા વૈજ્ઞાનિક કારણો છે:

ધ્વનિ તરંગોનું વિજ્ઞાન: દિવસ દરમિયાન સૂર્યના કિરણો અને રેડિયેશન વાતાવરણમાં ધ્વનિ તરંગોને રોકે છે. રાત્રે સૂર્યના કિરણોની ગેરહાજરીમાં વાતાવરણ શાંત હોય છે, જેથી આપણા મંત્રોચ્ચાર અને વિચાર તરંગો બ્રહ્માંડમાં મુક્તપણે ફેલાય છે. રાત્રે વાગતા શંખ અને ઘંટના અવાજથી વાતાવરણ જીવાણુમુક્ત બને છે.

ઋતુ પરિવર્તન અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ: માર્ચ અને સપ્ટેમ્બર-ઓક્ટોબર મહિનો ઋતુ પરિવર્તનનો કાળ છે. આ સંક્રમણ કાળમાં બીમારીઓ અને જંતુઓનો ફેલાવો ઝડપથી થાય છે. આ સમયે પાચનતંત્રને આરામ આપવા અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારવા માટે જ 9 દિવસના ઉપવાસ અને સાત્વિક આહારનો નિયમ બનાવવામાં આવ્યો છે.

શરીરના 9 દરવાજાઓનું આંતરિક શુદ્ધિકરણ (ડિટોક્સ)

માનવ શરીરમાં રૂપકાત્મક રીતે 9 મુખ્ય દરવાજા છે: 2 આંખ, 2 કાન, 2 નસકોરાં, 1 મોં અને 2 મળમૂત્ર ત્યાગના અંગો. આ તમામ અંગોમાં વહેતી ઉર્જા જ સાચી 'દુર્ગા' છે.

ઉપવાસ કરવાથી આ 9 અંગોનું ડીપ ડિટોક્સ એટલે કે આંતરિક શુદ્ધિકરણ થાય છે. સાત્વિક ખોરાક લેવાથી શરીર શુદ્ધ થાય છે, શુદ્ધ શરીરથી મન પવિત્ર બને છે. પવિત્ર મનમાં સારા વિચારો જન્મે છે અને આવા શુદ્ધ મનમાં જ ઈશ્વરીય ચેતનાનો વાસ થાય છે.

(Disclaimer: અહીં આપવામાં આવેલી વિગતો સામાન્ય માહિતી અને ધાર્મિક માન્યતાઓ પર આધારિત છે. કોઈપણ પ્રયોગ કે માન્યતાનો અમલ કરતા પહેલા સંબંધિત વિષયના નિષ્ણાતની સલાહ લેવી હિતાવહ છે.)