8મું પગાર પંચ: લઘુત્તમ પગાર ₹18,000થી વધીને કેટલો થશે? જુઓ ફિટમેન્ટ ફેક્ટરની ગણતરી

કેન્દ્રીય કર્મચારીઓ માટે 8મા પગાર પંચની ભલામણો અને ફિટમેન્ટ ફેક્ટરનો મુદ્દો અત્યંત ચર્ચામાં છે, જે તેમના ભવિષ્યના પગાર અને પેન્શનનો મુખ્ય આધાર બનશે.

કેન્દ્ર સરકારના લાખો કર્મચારીઓ અને પેન્શનરો હાલમાં 8મા પગાર પંચ (8th Pay Commission) ની ભલામણો અને ખાસ કરીને 'ફિટમેન્ટ ફેક્ટર' (Fitment Factor) ની વિગતો પર મીટ માંડીને બેઠા છે. કર્મચારીઓના વેતન અને પેન્શન સુધારાનો સમગ્ર આધાર પંચની ભલામણો પર નિર્ભર રહે છે. આ સંદર્ભે 8મું પગાર પંચ દેશભરના વિવિધ શહેરોમાં કર્મચારી અને પેન્શનર સંગઠનો સાથે બેઠકો યોજીને તેમની વ્યાજબી માંગણીઓ સાંભળી રહ્યું છે, જેમાં ફિટમેન્ટ ફેક્ટર સૌથી અગ્રણી મુદ્દો બન્યો છે.

ફિટમેન્ટ ફેક્ટર એ એક ગુણક (Multiplier) છે, જેનો સીધો ઉપયોગ કર્મચારીઓના હાલના મૂળ પગારને (Basic Pay) નવા પગાર માળખામાં ફેરવવા માટે કરવામાં આવે છે. સરળ ઉદાહરણ તરીકે જોઈએ તો, જો કોઈ કર્મચારીનો વર્તમાન બેઝિક પે 18,000 રૂપિયા હોય અને સરકાર 1.92x નું ફિટમેન્ટ ફેક્ટર લાગુ કરે, તો તેમનો નવો મૂળ પગાર વધીને 18,000 × 1.92 = 34,560 રૂપિયા થઈ જાય, એટલે કે બેઝિક પગારમાં સીધો 16,560 રૂપિયાનો વધારો નોંધાય.

હાલમાં વિવિધ કર્મચારી સંગઠનો મોંઘવારી અને વાસ્તવિક ખર્ચને ધ્યાને રાખીને 1.92x થી લઈને 2.57x તેમજ 3x કે તેથી વધુના ફિટમેન્ટ ફેક્ટરની માંગ કરી રહ્યા છે. જો 2.57x નો ગુણક સ્વીકારાય તો 18,000 રૂપિયાનો બેઝિક પે વધીને 46,260 રૂપિયા થઈ શકે છે, જ્યારે 3x નો ગુણક લાગુ થાય તો તે સીધો 54,000 રૂપિયા સુધી પહોંચી શકે છે. જોકે આ આંકડા માત્ર સંગઠનોની માંગણીઓ અને અંદાજો છે, તેને અંતિમ પગાર વધારો ગણી શકાય નહીં.

ફિટમેન્ટ ફેક્ટરના નિર્ધારણમાં કર્મચારીઓને મળતું પ્રવર્તમાન મોંઘવારી ભથ્થું (DA) અને સરકાર દ્વારા અપાતો વાસ્તવિક વધારો એમ બે પરિબળો મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. જાન્યુઆરી 2026 સુધીમાં મોંઘવારી ભથ્થું વાસ્તવિક ધોરણે 60% સુધી પહોંચી ચૂક્યું હોવાથી તે ચર્ચાના કેન્દ્રમાં છે. અગાઉ 7મા પગાર પંચમાં પણ DA ને સમાયોજિત કરીને નવું પે-મેટ્રિક્સ નક્કી થયું હતું, તેથી આ 60% DA ની ગણતરી આગળના નિર્ણયો માટે ખૂબ મહત્વની રહેશે.

રોકાણ અને પગારના આયોજન સંદર્ભે એ જાણવું અનિવાર્ય છે કે ફિટમેન્ટ ફેક્ટરની અસર માત્ર ‘મૂળ પગાર’ (Basic Pay) પર જ પડે છે. કર્મચારીને મળતા ગ્રોસ પગારમાં (Gross Salary) બેઝિક પે ઉપરાંત HRA (ઘર ભાડું ભથ્થું), TA (ટ્રાવેલિંગ એલાઉન્સ) અને અન્ય ભથ્થાઓ જોડાતા હોય છે. આથી મૂળ પગાર 18,000 થી વધીને 34,560 રૂપિયા થાય તો સમગ્ર પગાર પણ એ જ ટકાવારી મુજબ વધશે તેવું માની લેવું યોગ્ય નથી, કારણ કે વાસ્તવિક પગાર તે સમયે લાગુ થનારા નવા ભથ્થાંના નિયમો પર નિર્ભર કરશે.

આ તમામ ગણતરીઓ વચ્ચે ફિટમેન્ટ ફેક્ટરનો આખરી નિર્ણય કમિશનના આર્થિક ડેટા વિશ્લેષણ, અધિકૃત ભલામણો અને ત્યારબાદ કેન્દ્ર સરકારની મંજૂરી બાદ જ લેવાશે. કેન્દ્ર સરકારે 3 નવેમ્બર, 2025 ના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટના નિવૃત્ત ન્યાયાધીશ રંજના પ્રકાશ દેસાઈની અધ્યક્ષતામાં 8મા પગાર પંચની રચના કરી હતી.

પંચને પોતાની રચનાના 18 મહિનાની અંદર સરકાર સમક્ષ વિગતવાર રિપોર્ટ રજૂ કરવાનો આદેશ અપાયો છે. આ સમયગાળા મુજબ મે 2027 ની આસપાસ 8મા પગાર પંચનો આખરી અહેવાલ સત્તાવાર રીતે સામે આવવાની પૂરેપૂરી શક્યતા છે, જેના આધારે જ કર્મચારીઓના વાસ્તવિક વેતન વધારાની સત્તાવાર જાહેરાત થશે.