શોધખોળ કરો

શું હવે કોઈને 'મોચી', 'વાળંદ' કે 'ધોબી' કહેવા પર થશે સજા? જાણો કાયદો અને નવા ફેરફારો

પીએમ વિશ્વકર્મા યોજના હેઠળ પરંપરાગત વ્યવસાયોમાંથી જાતિવાચક શબ્દો દૂર કરી, તેમને કૌશલ્ય (સ્કીલ) આધારિત નવા અને સન્માનજનક નામ આપવાની સંસદીય સમિતિની ભલામણ.

Show Quick Read
Key points generated by AI, verified by newsroom
  • વ્યવસાયોને જાતિ સાથે નહીં, કૌશલ્ય સાથે જોડવા ભલામણ.
  • પરંપરાગત નામો બદલી, વ્યવસાયોને આધુનિક ઓળખ મળશે.
  • અપમાનિત કરવાના ઈરાદે જાતિવાચક શબ્દો ગંભીર ગુનો.
  • કોર્ટ: ઈરાદો અને જાહેર સ્થળ અપરાધ માટે જરૂરી.

આપણા સમાજમાં આજે પણ કેટલાક કામ કે વ્યવસાયોને સીધા જાતિ સાથે જોડી દેવામાં આવે છે. કોઈને 'મોચી', 'વાળંદ' કે 'ધોબી' કહીને બોલાવવા એ કદાચ સામાન્ય બાબત લાગતી હોય, પરંતુ હવે ઉદ્યોગ અંગેની સંસદીય સ્થાયી સમિતિએ આ પરંપરાગત નામો બદલવાની મહત્વની ભલામણ કરી છે. સમિતિનો હેતુ આ વ્યવસાયોને જાતિની ઓળખના બદલે કૌશલ્ય (સ્કીલ) સાથે જોડવાનો છે. કાયદાની દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો, માત્ર આ નામોથી બોલાવવું એ કોઈ ગુનો નથી, પરંતુ જો કોઈનું અપમાન કરવાના ઈરાદે જાહેરમાં તેનો ઉપયોગ થાય, તો 'એટ્રોસિટી એક્ટ' (SC/ST કાયદા) હેઠળ 5 વર્ષ સુધીની સજા થઈ શકે છે. ચાલો સરળ ભાષામાં સમજીએ કે આખો મામલો શું છે, કોર્ટ શું કહે છે અને આવનારા સમયમાં કયા નવા ફેરફારો થવા જઈ રહ્યા છે.

વ્યવસાય હવે જાતિથી નહીં, આવડતથી ઓળખાશે

સંસદીય સમિતિએ પોતાના રિપોર્ટમાં નોંધ્યું છે કે દેશમાં 'પીએમ વિશ્વકર્મા યોજના' ચાલી રહી છે, પરંતુ કેટલાક લોકો તેમાં રજિસ્ટ્રેશન કરાવવાનું ટાળે છે. તેનું મુખ્ય કારણ એ છે કે કુંભાર, વાળંદ કે મોચી જેવા શબ્દો સાથે એક ચોક્કસ જાતિની ઓળખ જોડાયેલી છે, જેના કારણે લોકોને સંકોચ થાય છે.

આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે સમિતિએ સૂચન કર્યું છે કે આ વ્યવસાયોને વધુ પ્રોફેશનલ અને આધુનિક નામ આપવામાં આવે.

ઉદાહરણ તરીકે: 'મોચી' કહેવાના બદલે તેને "પગરખાં બનાવનાર" (ફૂટવેર મેકર) કહી શકાય.

તેવી જ રીતે 'કુંભાર'ના બદલે "માટી અને સિરામિકની વસ્તુઓ બનાવનાર" શબ્દ વાપરી શકાય.

'વાળંદ'ને "પર્સનલ ગ્રૂમિંગ સર્વિસ પ્રોવાઈડર" કહી શકાય.

જાતિવાચક શબ્દો બોલવા પર કાયદો શું કહે છે?

તમારા મનમાં સવાલ થતો હશે કે શું આ શબ્દો બોલવા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ છે? તો જવાબ છે - ના. હાલમાં એવો કોઈ ચોક્કસ કાયદો નથી જે આ શબ્દોના સામાન્ય ઉપયોગ પર રોક લગાવતો હોય.

પરંતુ, જો તમે કોઈ વ્યક્તિની જાતિને નિશાન બનાવીને, તેને નીચા દેખાડવા કે અપમાનિત કરવાના ઈરાદે આ શબ્દોનો ઉપયોગ કરો છો, તો તે અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિ અધિનિયમ, ૧૯૮૯ (SC/ST એક્ટ) હેઠળ ગંભીર ગુનો બની જાય છે.

અપમાન કરવા પર કેટલી સજા થઈ શકે?

આ કાયદાની કલમ 3(1)(r) અને 3(1)(s) મુજબ, જો કોઈ SC/ST સમુદાયની વ્યક્તિને જાહેરમાં તેની જાતિના નામથી બોલાવીને ઈરાદાપૂર્વક અપમાનિત કરવામાં આવે, તો તે ફોજદારી ગુનો ગણાય છે.

સજાની જોગવાઈ: આ ગુના માટે દોષિતને ૬ મહિનાથી લઈને ૫ વર્ષ સુધીની જેલ અને દંડ થઈ શકે છે.

મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં આને ગંભીર અને બિન-જામીનપાત્ર ગુનો ગણવામાં આવે છે.

આ મામલે કોર્ટનો ચુકાદો શું છે?

છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં સુપ્રીમ કોર્ટ અને અલાહાબાદ હાઈકોર્ટે આ કાયદાનો ઉપયોગ કેવી રીતે થવો જોઈએ તે અંગે બહુ સ્પષ્ટતા કરી છે:

માત્ર નામ લેવું ગુનો નથી: માત્ર કોઈને તેના વ્યવસાયના નામે બોલાવવું એ ફોજદારી ગુનો નથી.

ઈરાદો અને જાહેર સ્થળ જરૂરી: કાયદા હેઠળ સજા ત્યારે જ થાય જ્યારે તે સાબિત થાય કે બોલનારનો ચોક્કસ ઈરાદો જાતિ આધારિત અપમાન કરવાનો જ હતો અને આ ઘટના અન્ય લોકોની હાજરીમાં (જાહેરમાં) બની હતી.

જો બે લોકો વચ્ચે કોઈ ખાનગી જગ્યાએ વાતચીત થાય છે અને તેમાં કોઈને નીચા દેખાડવાનો ઈરાદો નથી, તો તે આ કાયદાના દાયરામાં આવતું નથી.

Frequently Asked Questions

વ્યવસાયોના પરંપરાગત નામો બદલવાની ભલામણ શા માટે કરવામાં આવી છે?

સંસદીય સમિતિએ વ્યવસાયોને જાતિની ઓળખના બદલે કૌશલ્ય સાથે જોડવા માટે આ ભલામણ કરી છે. આનાથી 'પીએમ વિશ્વકર્મા યોજના' હેઠળ નોંધણી કરાવવામાં આવતો સંકોચ દૂર થશે.

શું વ્યવસાયોના જાતિવાચક નામો બોલવા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ છે?

ના, હાલમાં આવા શબ્દોના સામાન્ય ઉપયોગ પર કોઈ ચોક્કસ કાયદો પ્રતિબંધ મૂકતો નથી. જોકે, અપમાન કરવાના ઈરાદે ઉપયોગ કરવો ગેરકાનૂની છે.

જાતિ આધારિત અપમાન કરવા બદલ કાયદા હેઠળ શું સજા થઈ શકે છે?

જો કોઈ વ્યક્તિને જાહેરમાં તેની જાતિના નામથી બોલાવીને અપમાનિત કરવામાં આવે, તો SC/ST એક્ટ હેઠળ 6 મહિનાથી 5 વર્ષ સુધીની જેલ અને દંડ થઈ શકે છે.

કોર્ટના મતે, જાતિવાચક શબ્દોના ઉપયોગ અંગે શું સ્પષ્ટતા છે?

કોર્ટના મતે, માત્ર વ્યવસાયના નામે બોલાવવું ગુનો નથી. સજા ત્યારે જ થાય જ્યારે અપમાન કરવાનો ચોક્કસ ઈરાદો અને જાહેર સ્થળ સાબિત થાય.

ટોપ સ્ટોરી

Jammu Kashmir: જમ્મુ-કાશ્મીરમાં સુરક્ષાદળોને મળી મોટી સફળતા, લશ્કરનો ટોપ કમાન્ડર એન્કાઉન્ટરમાં ઠાર
Jammu Kashmir: જમ્મુ-કાશ્મીરમાં સુરક્ષાદળોને મળી મોટી સફળતા, લશ્કરનો ટોપ કમાન્ડર એન્કાઉન્ટરમાં ઠાર
Cyclone Akvan: 20 દિવસમાં ત્રાટકી શકે છે બીજુ વાવાઝોડું, ઓડિશાના તમામ જિલ્લાઓમાં હાઈ એલર્ટ
Cyclone Akvan: 20 દિવસમાં ત્રાટકી શકે છે બીજુ વાવાઝોડું, ઓડિશાના તમામ જિલ્લાઓમાં હાઈ એલર્ટ
ઉગતા સૂર્યને અર્ધ્ય સાથે છઠ પૂજા સંપન્ન, દિલ્હીથી પટના સુધી ઘાટો પર ઉમટ્યો આસ્થાનો મહાસાગર
ઉગતા સૂર્યને અર્ધ્ય સાથે છઠ પૂજા સંપન્ન, દિલ્હીથી પટના સુધી ઘાટો પર ઉમટ્યો આસ્થાનો મહાસાગર
ASEAN Summit: ફિલિપાઈન્સ વિશ્વના દિગ્ગજ નેતાઓનો જમાવડો, ટ્રમ્પ, માર્ક કાર્ની સાથે PM મોદીની મુલાકાતની શક્યતા
ASEAN Summit: ફિલિપાઈન્સ વિશ્વના દિગ્ગજ નેતાઓનો જમાવડો, ટ્રમ્પ, માર્ક કાર્ની સાથે PM મોદીની મુલાકાતની શક્યતા

વિડિઓઝ

Hun To Bolish : હું તો બોલીશ : ગૌશાળાને ક્યારે ચૂકવશો સહાય ?
Hun To Bolish : હું તો બોલીશ : દારૂની જેમ જ ડ્રગ્સનો ગૃહ ઉદ્યોગ ?
Hun To Bolish : હું તો બોલીશ : સિંહની સત્તાવાર સતામણી ?
Ahmedabad Drugs Case : અમદાવાદના સરખેજમાં MD ડ્રગ્સની ગુપ્ત ફેક્ટરીનો પર્દાફાશ, 130 કિલો રસાયણો જપ્ત
Parshottam Solanki: ગીર સોમનાથમાં પરશોત્તમ સોલંકીનો હુંકાર, કોળી સમાજના કાર્યક્રમમાં શું બોલ્યા?

ફોટો ગેલેરી

પર્સનલ કોર્નર

ટોપ આર્ટિકલ્સ
ટોપ રીલ્સ
Jammu Kashmir: જમ્મુ-કાશ્મીરમાં સુરક્ષાદળોને મળી મોટી સફળતા, લશ્કરનો ટોપ કમાન્ડર એન્કાઉન્ટરમાં ઠાર
Jammu Kashmir: જમ્મુ-કાશ્મીરમાં સુરક્ષાદળોને મળી મોટી સફળતા, લશ્કરનો ટોપ કમાન્ડર એન્કાઉન્ટરમાં ઠાર
Cyclone Akvan: 20 દિવસમાં ત્રાટકી શકે છે બીજુ વાવાઝોડું, ઓડિશાના તમામ જિલ્લાઓમાં હાઈ એલર્ટ
Cyclone Akvan: 20 દિવસમાં ત્રાટકી શકે છે બીજુ વાવાઝોડું, ઓડિશાના તમામ જિલ્લાઓમાં હાઈ એલર્ટ
ICC Chairman:આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટમાં ભારતનો દબદબો યથાવત, જય શાહ બીજી વખત ICCના ચેરમેન બન્યા
ICC Chairman:આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટમાં ભારતનો દબદબો યથાવત, જય શાહ બીજી વખત ICCના ચેરમેન બન્યા
CNGના ભાવમાં ભડકો, ગુજરાત ગેસે પ્રતિ કિલો 5 રૂપિયાનો વધારો ઝીંક્યો
CNGના ભાવમાં ભડકો, ગુજરાત ગેસે પ્રતિ કિલો 5 રૂપિયાનો વધારો ઝીંક્યો
Virpur: જલારામ બાપાની આજે જન્મજયંતી, દેશ-વિદેશમાંથી લાખો ભક્તો ઉમટ્યા
Virpur: જલારામ બાપાની આજે જન્મજયંતી, દેશ-વિદેશમાંથી લાખો ભક્તો ઉમટ્યા
નોકરી શોધતા યુવાનો માટે ખુશખબર! પરીક્ષા વગર મળશે નોકરી, 1 લાખથી વધુ મળશે પગાર
નોકરી શોધતા યુવાનો માટે ખુશખબર! પરીક્ષા વગર મળશે નોકરી, 1 લાખથી વધુ મળશે પગાર
EPFOમાં પિતાના નામના ખોટા સ્પેલિંગને કેવી રીતે સુધારશો? અહીં જાણો સ્ટેપ બાય સ્ટેપ પ્રક્રિયા
EPFOમાં પિતાના નામના ખોટા સ્પેલિંગને કેવી રીતે સુધારશો? અહીં જાણો સ્ટેપ બાય સ્ટેપ પ્રક્રિયા
ઉગતા સૂર્યને અર્ધ્ય સાથે છઠ પૂજા સંપન્ન, દિલ્હીથી પટના સુધી ઘાટો પર ઉમટ્યો આસ્થાનો મહાસાગર
ઉગતા સૂર્યને અર્ધ્ય સાથે છઠ પૂજા સંપન્ન, દિલ્હીથી પટના સુધી ઘાટો પર ઉમટ્યો આસ્થાનો મહાસાગર
Embed widget