Moon Sky: ચંદ્રનું આકાશ દિવસના સમયે પણ કેમ રહે છે કાળું, જાણો શું છે તેની પાછળનું કારણ ?

ચંદ્ર પર પૃથ્વી જેવું કોઈ પણ પ્રકારનું જાડું કે ઘન વાયુમંડળ (Atmosphere) આવેલું નથી. પૃથ્વી પર વાયુમંડળ હોવાને કારણે પ્રકાશ ફેલાય છે

તસવીરઃ એબીપી અસ્મિતા

Moon Sky: પૃથ્વીથી વિપરીત જ્યાં દિવસ દરમિયાન આકાશ તેજસ્વી વાદળી દેખાય છે, ચંદ્રનો નજારો તદ્દન અલગ છે. જ્યારે સૂર્ય સીધો ઉપર ચમકતો હોય ત્યારે પણ, ચંદ્રનું આકાશ કાળું દેખાય છે. આ અનોખી ઘટના ચંદ્રને ઓછો સૂર્યપ્રકાશ મળવાને કારણે નથી, પરંતુ તેમાં એક મહત્વપૂર્ણ તત્વનો અભાવ હોવાથી થાય છે. ચાલો જાણીએ કે તે મહત્વપૂર્ણ તત્વ શું છે.

પૃથ્વી પર જ્યારે સૂર્યોદય થાય છે, ત્યારે આખું આકાશ સોનેરી અને નીલા રંગના અદભૂત પ્રકાશથી ઝળહળી ઉઠે છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે આપણી સૌથી નજીક રહેલા ચંદ્ર પર આવું કેમ નથી થતું? ચંદ્ર પર સૂર્યનો પ્રખર પ્રકાશ હોવા છતાં ત્યાંનું આકાશ હંમેશા કાળું ડિબાંગ જ દેખાય છે. અવકાશ વિજ્ઞાન અને ખગોળશાસ્ત્રના નિયમો અનુસાર, આ કોઈ જાદુ નથી પરંતુ તેની પાછળ એક ચોક્કસ વૈજ્ઞાનિક પ્રક્રિયા જવાબદાર છે જેને સમજવી ખૂબ જ રસપ્રદ છે.

ચંદ્ર પર પૃથ્વી જેવું કોઈ પણ પ્રકારનું જાડું કે ઘન વાયુમંડળ (Atmosphere) આવેલું નથી. પૃથ્વી પર વાયુમંડળ હોવાને કારણે પ્રકાશ ફેલાય છે, જ્યારે ચંદ્ર પર વાયુમંડળ ન હોવાને લીધે ત્યાં દિવસના સમયે પણ આકાશ સંપૂર્ણપણે કાળું દેખાય છે.

પૃથ્વી પર સૂર્યના કિરણો જ્યારે વાયુમંડળમાં રહેલા વાયુઓ, ધૂળના રજકણો અને અણુઓ સાથે અથડાય છે ત્યારે પ્રકાશ ચારેય તરફ વિખરાઈ જાય છે. આ વૈજ્ઞાનિક પ્રક્રિયાને 'રેલે સ્કેટરિંગ' કહેવાય છે, જેના કારણે આપણને આકાશ નીલું દેખાય છે. પરંતુ ચંદ્ર પર આ પ્રક્રિયા થતી જ નથી.

ચંદ્ર પર સૂર્યના કિરણોને રોકવા અથવા તો તેને ચારેય તરફ ફેલાવવા માટે કોઈ વાયુમંડળીય કણો હાજર નથી. આ જ કારણે સૂર્યનો પ્રકાશ કોઈપણ અવરોધ વિના સીધો જ ચંદ્રની સપાટી પર સીધી રેખામાં આવીને પડે છે.

કારણ કે ચંદ્રના આકાશને રોશન કરવા માટે ત્યાં કોઈ વેરવિખેર થયેલો પ્રકાશ (Scattered Light) ઉપલબ્ધ હોતો નથી, તેથી જો તમે ચંદ્રની સપાટી પર ઊભા રહીને ઉપર તરફ જુઓ તો તમને બ્રહ્માંડ અને અવકાશનો જે વાસ્તવિક કાળો રંગ છે, તે જ જોવા મળે છે.

ચંદ્ર પરથી ભલે આકાશ કાળું દેખાતું હોય, પરંતુ ત્યાંથી સૂર્ય અત્યંત તેજસ્વી અને એક ચમકતા સફેદ ગોળા જેવો નજરે પડે છે. તેનું કારણ એ છે કે સૂર્યનો પ્રકાશ વાયુમંડળના ફિલ્ટર વિના સીધો જ ચંદ્રની ધરતી સુધી પહોંચે છે.

પૃથ્વી પર દિવસના સમયે સૂર્યના પ્રખર પ્રકાશને લીધે તારા ગાયબ થઈ જાય છે. પરંતુ ચંદ્રના કાળા આકાશમાં દિવસના સમયે પણ તારાઓ સ્પષ્ટપણે ચમકતા જોઈ શકાય છે, કારણ કે તેમની રોશનીને ધૂંધળી કરવા માટે ત્યાં કોઈ વાયુમંડળીય વિખરાવ નથી હોતો.