Organic Farming: કેમ મોંઘા હોય છે ઓર્ગેનિક શાકભાજી, કારણ જાણીને ચોંકી જશો

Organic Farming: જૈવિક ખેતી કરતી વખતે રસાયણોનો ઉપયોગ બિલકુલ થતો નથી, પરંતુ જમીનમાં આવા જાતજાતના ખાતરોનું મિશ્રણ કરવાથી પાકને આપોઆપ પોષણ મળે છે.

તસવીરનો ઉપયોગ પ્રસ્તુતિકરણ માટે કરવામાં આવ્યો છે

Organic Farming: કેમ  ભારતમાં મોટા ભાગના ખેડૂતો હવે ઇકો ફ્રેન્ડલી ઓર્ગેનિક ખેતી પર ભાર મૂકી રહ્યા છે, જેમાં રસાયણોનો ઉપયોગ થતો નથી, પરંતુ ખેતીનો ખર્ચ ઘટાડવા માટે ઓર્ગેનિક ફર્ટિલાઇઝર, ઓર્ગેનિક જંતુનાશકો અને શ્રમ આધારિત ખેતી પર ભાર મૂકવામાં આવે છે. આ રીતે ખેતી કરતા ખેડૂતોને પોતાના ઉત્પાદનના સારા ભાવ મળે છે અને પર્યાવરણ સંરક્ષણમાં પણ મદદ મળે છે. આ જ કારણ છે કે કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકાર ભારતમાં જૈવિક ખેતી માટે ખેડૂતોને પ્રોત્સાહિત કરી રહી છે.

હવે ખેડૂતોને ઉત્પાદનના યોગ્ય ભાવ મળે છે, પરંતુ ગ્રાહકોને ફરિયાદ છે કે ઓછી કિંમત હોવા છતાં ઓર્ગેનિક શાકભાજી મોંઘા વેચાય છે અને તે સામાન્ય શાકભાજીથી કેવી રીતે અલગ છે. આ સવાલોના જવાબ આપતા પહેલા ઓર્ગેનિક ખેતી કેવી રીતે થાય છે તે જાણવું જરૂરી છે. આ સિવાય સામાન્ય અને ઓર્ગેનિક શાકભાજીમાં શું ફરક છે?

સજીવ ખેતી કેવી રીતે થાય છે? (જૈવિક ખેતીની પ્રક્રિયા)

• ગાયનું છાણ દરેક પ્રકારના પાકની સજીવ ખેતી માટે મુખ્ય સાધન તરીકે કામ કરે છે, જેમાં છાણિયું ખાતર, વર્મીકમ્પોસ્ટ, પાકના કચરામાંથી બનાવેલ ખાતર વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.
• જૈવિક ખેતી કરતી વખતે રસાયણોનો ઉપયોગ બિલકુલ થતો નથી, પરંતુ જમીનમાં આવા જાતજાતના ખાતરોનું મિશ્રણ કરવાથી પાકને આપોઆપ પોષણ મળે છે.
• ઓર્ગેનિક ખેતીથી જમીનની ફળદ્રુપતા તો વધે જ છે, સાથે સાથે તેમાંથી ઉત્પન્ન થતી વસ્તુઓનું સેવન કરીને શરીરને પણ સ્વસ્થ રાખે છે, જે સામાન્ય ફળો અને શાકભાજીથી શક્ય નથી.
• તે સેન્દ્રિય ખાતર છે, જેની મદદથી જમીન અને પાકને કુદરતી રીતે નાઇટ્રોજન, ફોસ્ફરસ, પોટાશ, મેગ્નેશિયમ, કેલ્શિયમ અને એક્ટિનમાઇસાઇટ્સ સહિતના આવશ્યક પોષક તત્વો મળે છે.
• આ જ કારણ છે કે ઓર્ગેનિક ફળો, શાકભાજી, અનાજ, મસાલા અથવા કોઈપણ કૃષિ પેદાશોનો સ્વાદ સામાન્ય કરતા અલગ હોય છે.

ઓર્ગેનિક ખેતી કરતી વખતે પાકનું જતન કરવું પણ સહેલું નથી, કારણ કે કીટક-રોગ નિયંત્રણનાં કાર્યો રાસાયણિક જંતુનાશકો વિના જ કરવાં પડે છે. દરેક પાકની જેમ ઓર્ગેનિક ખેતીથી ઉત્પન્ન થતા પાકમાં પણ જીવાત-રોગ થવાની શક્યતા રહે છે, જેને નિયંત્રિત કરવા માટે લીમડા, નીમસ્ત્રમાંથી બનેલા જંતુનાશકો, ગૌમૂત્રમાંથી બનેલા જંતુનાશકો, લીમડાનું તેલ અને ગૌમૂત્ર, જીવામૃત, બીજમૃતમાંથી બનેલા જંતુનાશકો જેવી અનેક જૈવિક દવાઓનો છંટકાવ કરવામાં આવે છે. આ ઓર્ગેનિક દવાઓ બનાવવા માટે ઘણો સમય અને મજૂરી પણ લે છે.

જૈવિક ખેતીમાં ખેડૂતોની મહેનત વધી

દેખીતી રીતે જ ઓર્ગેનિક ખેતી કરતી વખતે માત્ર ઓર્ગેનિક ખાતર અને જંતુનાશક દવાઓનો જ ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, જેની વ્યવસ્થા ઘણા સમય પહેલાંથી કરવી પડે છે. તેમને બનાવવામાં પણ ખેડૂતો ઘણો સમય પસાર કરે છે. આ ઉપરાંત ખેતીમાં જીવાત-રોગ કે અન્ય જોખમ ઓછું થાય તે માટે વાવેતર પહેલાં વ્યવસ્થા કરવી પડે છે, જેથી પાછળથી પાકને નુકસાન ન થાય.

એટલું જ નહીં ઓર્ગેનિક ફાર્મિંગ કરતી વખતે પાકમાં રોગો અને પોષણ પર સતત નજર રાખવી પડે છે, કારણ કે ઉણપ અને લક્ષણો દેખાવામાં ઘણો સમય લાગે છે, જેના કારણે પાકના સંચાલનમાં સમસ્યા ઊભી થઈ શકે છે.

 ઓર્ગેનિક પ્રોડક્ટ્સના લાભો

જૈવિક રીતે ઉગાડવામાં આવતા ફળો, શાકભાજી અને અનાજમાં વિટામિન, ખનિજો, પ્રોટીન, કેલ્શિયમ, આયર્ન જેવા આવશ્યક તત્વો હોય છે, જે તંદુરસ્ત શરીર માટે જરૂરી છે. તેનું સેવન કરવાથી વજનને કંટ્રોલ કરવું સરળ રહે છે, સાથે જ હાર્ટ ડિસીઝ, બ્લડ પ્રેશરની સમસ્યા, માઈગ્રેન, ડાયાબિટીસ અને કેન્સર જેવા ખતરનાક રોગોની શક્યતા પણ ઓછી થઈ જાય છે.

સામાન્ય કે રાસાયણિક પદ્ધતિઓથી ઉગાડવામાં આવતા કૃષિ ઉત્પાદનોમાંથી આ બધા લાભો મેળવવા મુશ્કેલ બને છે, કારણ કે રાસાયણિક ખાતરો અને ખાતરો પણ ઉત્પાદનની ગુણવત્તા પર ખરાબ અસર કરે છે, પરંતુ જૈવિક પદાર્થોના ઉપયોગથી ઉત્પાદિત ખેતપેદાશો માત્ર લાભ જ આપે છે.

ઓર્ગેનિક શાકભાજી કેમ મોંઘા હોય છે?

બજારમાં ઓર્ગેનિક ઉત્પાદનોની માંગ ખૂબ વધારે છે, પરંતુ જૈવિક ખેતી ફક્ત ઉત્પાદનની ગુણવત્તામાં વધારો કરી શકે છે. સંશોધન અનુસાર ઓર્ગેનિક ખેતી દ્વારા ઉત્પાદન વધારવામાં ઘણો સમય લાગે છે, જેના માટે ખેડૂતોને વર્ષો સુધી ઓર્ગેનિક ખેતી સાથે જોડવું પડે છે, જેથી જમીનની ફળદ્રુપતા સતત વધતી રહે અને પાકને યોગ્ય પોષણ મળી શકે.

• જૈવિક ખાતર, જૈવિક, ખાતર અને જંતુનાશકો પાકને વધુ સારી રીતે રક્ષણ આપે છે અને વિકસાવે છે, તેમ છતાં પ્રક્રિયા થોડી ધીમી છે.
• ઓર્ગેનિક શાકભાજી અને અન્ય કૃષિ ઉત્પાદનોની ઉપજ બજારની માંગ કરતા ઓછી છે, તેમજ તેનું પ્રમાણપત્ર પણ મોંઘું છે.
• વધતી માંગ અને ઓછા પુરવઠા વચ્ચે ખેડૂતોની મહેનતને કારણે જ ઓર્ગેનિક ઉત્પાદનો બજારમાં પહોંચે છે. આ ધીરજનું મહત્ત્વ સમજીને ઓર્ગેનિક શાકભાજીના ઊંચા ભાવ હોવા છતાં મોટા ભાગના લોકો ખેડૂતોને પ્રોત્સાહિત કરે છે.