અંતરિક્ષમાં લગભગ શૂન્ય ગુરુત્વાકર્ષણ (માઇક્રોગ્રેવિટી) હોય છે, જેના કારણે અવકાશયાત્રીઓએ પોતાને બાંધી રાખવા પડે છે જેથી તેઓ આમ-તેમ તરતા ન રહે.
Astronauts Sleep: અંતરિક્ષમાં કેવી રીતે સૂવે છે અવકાશયાત્રીઓ? જાણો પૃથ્વીથી તે કેવી રીતે હોય છે અલગ
Astronauts Sleep: લોકો ઘણીવાર વિચારે છે કે અવકાશયાત્રીઓ અવકાશમાં સૂવા માટે કેવી રીતે વ્યવસ્થા કરે છે. ચાલો આ પ્રશ્નનો જવાબ શોધીએ.

- અંતરિક્ષમાં ગુરુત્વાકર્ષણ ન હોવાથી, અવકાશયાત્રીઓ સુરક્ષિત રીતે બંધાય છે.
- સ્પેસ સ્ટેશનમાં નાના ક્રૂ ક્વાર્ટર્સમાં સ્લીપિંગ બેગનો ઉપયોગ થાય છે.
- શરીર પર દબાણ ન હોવાથી, અવકાશયાત્રીઓને તકિયાની જરૂર નથી.
- સ્પેસ સ્ટેશનના અવાજથી બચવા ઇયરપ્લગનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
Astronauts Sleep: અંતરિક્ષમાં ઊંઘવું પૃથ્વી પર ઊંઘવા કરતાં બિલકુલ અલગ હોય છે. આવું એટલા માટે છે કારણ કે અંતરિક્ષ મુસાફરો એવા વાતાવરણમાં રહે છે જ્યાં ગુરુત્વાકર્ષણ લગભગ શૂન્ય હોય છે, જેને 'માઇક્રોગ્રેવિટી' પણ કહેવામાં આવે છે. પૃથ્વી પર લોકો પલંગ પર તકિયો અને ધાબળો ઓઢીને સૂવે છે, તેનાથી ઉલટું આંતરરાષ્ટ્રીય અંતરિક્ષ સ્ટેશન (ISS) પર હાજર અંતરિક્ષ મુસાફરોએ સૂતી વખતે પોતાની જાતને સુરક્ષિત રીતે બાંધી રાખવી પડે છે. આવું એટલા માટે કરવામાં આવે છે જેથી તેઓ સ્ટેશનની અંદર બેકાબૂ થઈને આમ-તેમ તરતા ન ફરે.
અંતરિક્ષ મુસાફરોના રૂમ
અંતરિક્ષ સ્ટેશન પર હાજર દરેક અંતરિક્ષ મુસાફરને સૂવા માટે એક નાનો ખાનગી રૂમ આપવામાં આવે છે, જેને 'ક્રૂ ક્વાર્ટર્સ' કહેવામાં આવે છે. આ રૂમ ખૂબ જ નાના હોય છે, જેનું કદ લગભગ એક ટેલિફોન બૂથ અથવા ઘરના મોટા ફ્રિજ જેવડું હોય છે. આ રૂમની અંદર મુસાફરો પાસે એક સ્લીપિંગ બેગ, લેપટોપ, વાંચવા માટેની લાઈટ અને અંગત સામાન જેવી વસ્તુઓ હોય છે. આ બધી જ વસ્તુઓને દીવાલ સાથે સુરક્ષિત રીતે વળગાડીને રાખવામાં આવે છે.
સ્લીપિંગ બેગનો ઉપયોગ
અંતરિક્ષમાં ગુરુત્વાકર્ષણ ન હોવાને કારણે મુસાફરો પૃથ્વીની જેમ સીધા પલંગ પર સૂઈ શકતા નથી. તેના બદલે, તેઓ ખાસ રીતે તૈયાર કરવામાં આવેલી સ્લીપિંગ બેગની અંદર ઝિપ લગાવીને પોતાની જાતને બંધ કરી લે છે. આ સ્લીપિંગ બેગ પટ્ટા અથવા ઇલાસ્ટિક બંજી કોર્ડની મદદથી દીવાલો કે છત સાથે જોડાયેલી હોય છે. અંતરિક્ષમાં 'ઉપર' કે 'નીચે' જેવી દિશાઓનો કોઈ અર્થ હોતો નથી, તેથી તકનીકી રીતે મુસાફરો કોઈપણ સ્થિતિમાં સૂઈ શકે છે.
તકિયાની કોઈ જરૂર નથી
પૃથ્વી અને અંતરિક્ષમાં ઊંઘવા વચ્ચેનો એક મોટો તફાવત એ છે કે અંતરિક્ષમાં શરીર પર કોઈ પણ પ્રકારનું દબાણ પડતું નથી. માઇક્રોગ્રેવિટીમાં મુક્તપણે તરતા હોવાને કારણે તેમની પીઠ, ગરદન કે સાંધાઓ પર દબાણ આવતું નથી. આ જ કારણ છે કે તેમને પૃથ્વી પર વપરાતા ગાદલાં કે તકિયાની કોઈ જરૂર પડતી નથી.
સ્પેસ સ્ટેશનની અંદરનો અવાજ
ઇન્ટરનેશનલ સ્પેસ સ્ટેશન વેન્ટિલેશન સિસ્ટમ, કોમ્પ્યુટર, પંપ અને વૈજ્ઞાનિક ઉપકરણોના સતત ગુંજારવથી ભરેલું હોય છે. આ અવાજને રોકવા માટે અંતરિક્ષ મુસાફરો ઘણીવાર ઊંઘતી વખતે ઇયરપ્લગ પહેરે છે. આ ઉપરાંત, રાત્રિના સમયે સ્ટેશનની મુખ્ય લાઈટો અને કેમેરા એવી રીતે સેટ કરવામાં આવે છે જેથી તેમની પ્રાઇવસી જળવાઈ રહે.
Frequently Asked Questions
અંતરિક્ષમાં ઊંઘવું પૃથ્વી પર ઊંઘવા કરતાં શા માટે અલગ છે?
અવકાશયાત્રીઓને સૂવા માટે કેવા રૂમ મળે છે?
દરેક અવકાશયાત્રીને 'ક્રૂ ક્વાર્ટર્સ' નામનો એક નાનો ખાનગી રૂમ મળે છે, જે ટેલિફોન બૂથ જેટલો નાનો હોય છે. તેમાં સ્લીપિંગ બેગ, લેપટોપ અને અંગત સામાન જેવી વસ્તુઓ દીવાલ સાથે સુરક્ષિત રાખવામાં આવે છે.
અવકાશયાત્રીઓ સ્લીપિંગ બેગનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરે છે?
ગુરુત્વાકર્ષણના અભાવે, તેઓ ખાસ સ્લીપિંગ બેગમાં ઝિપ લગાવીને બંધાઈ જાય છે. આ બેગ પટ્ટાઓથી દીવાલો કે છત સાથે જોડાયેલી હોય છે.
શું અવકાશયાત્રીઓને તકિયાની જરૂર પડે છે?
ના, માઇક્રોગ્રેવિટીમાં શરીર પર કોઈ દબાણ આવતું નથી, તેથી તેમને પૃથ્વી પર વપરાતા ગાદલાં કે તકિયાની જરૂર પડતી નથી.
સ્પેસ સ્ટેશનમાં અવાજની સમસ્યાનો ઉકેલ કેવી રીતે આવે છે?
અવકાશયાત્રીઓ ઘણીવાર ઊંઘતી વખતે ઇયરપ્લગ પહેરે છે. રાત્રે લાઇટ અને કેમેરા એવી રીતે સેટ કરવામાં આવે છે કે તેમની પ્રાઇવસી જળવાઈ રહે.





















