EMI ન ભરી તો તમારો ફોન, લેપટોપ અને ટીવી પણ લોક થઈ જશે; નવો કડક નિયમ આવી રહ્યો છે, જાણો સંપૂર્ણ માહિતી

RBI new EMI rules 2025: હોમ ક્રેડિટ ફાઇનાન્સના 2024 ના અહેવાલ મુજબ, દેશમાં એક તૃતીયાંશથી વધુ ઇલેક્ટ્રોનિક વસ્તુઓ EMI પર ખરીદવામાં આવે છે, જેના કારણે બેંકોને નાની લોન પર નોંધપાત્ર નુકસાન થઈ રહ્યું છે.

લેપટોપ અને ટીવી પણ લોક થઈ જશે

Source : meta ai

RBI new EMI rules 2025: ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એક નવી અને ક્રાંતિકારી પ્રણાલી લાવવાની તૈયારી કરી રહી છે, જે અંતર્ગત જો કોઈ ગ્રાહક EMI (માસિક હપ્તો) પર ખરીદેલા મોબાઈલ ફોન કે ગેજેટનો હપ્તો ચૂકી જશે, તો બેંકો કે ધિરાણકર્તાઓ તે ઉપકરણને રિમોટલી લોક (Remote Lock) કરી શકશે. આ પગલું નાની ગ્રાહક લોન (Small Consumer Loans) માં સતત વધી રહેલા EMI ડિફોલ્ટ ના કેસોને નિયંત્રિત કરવા માટે લેવામાં આવી રહ્યું છે. નવા ફેર પ્રેક્ટિસ કોડ હેઠળ, બેંકો અને NBFCs ને આ 'રિમોટ લોકિંગ સુવિધા' નો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી મળી શકે છે. જોકે આનાથી વસૂલાત સરળ બનશે અને વ્યાજ દર ઘટી શકે છે, પરંતુ લાખો ગ્રાહકો માટે ડિજિટલ જીવનમાં વિક્ષેપ પડવાનો અને ગ્રાહક અધિકારો પર અસર થવાનો ભય પણ રહેલો છે. RBI ગ્રાહકની પૂર્વ સંમતિ બાદ જ આ સુવિધા સક્રિય કરવાની ખાતરી આપશે.

નાની લોન પર વધતા ડિફોલ્ટ કેસો પર લગામ

RBI દ્વારા આ કડક નિયમ લાગુ કરવા પાછળનું મુખ્ય કારણ ભારતમાં નાના કદની ગ્રાહક લોન (જેમ કે મોબાઇલ ફોન, ટીવી, લેપટોપ વગેરે માટે લેવાયેલી લોન) ની સંખ્યામાં ઝડપી વધારો અને તેની સામે EMI ની ચૂકવણી ન થવાના કિસ્સાઓમાં થયેલો વધારો છે. હોમ ક્રેડિટ ફાઇનાન્સના 2024 ના અહેવાલ મુજબ, દેશમાં એક તૃતીયાંશથી વધુ ઇલેક્ટ્રોનિક વસ્તુઓ EMI પર ખરીદવામાં આવે છે, જેના કારણે બેંકોને નાની લોન પર નોંધપાત્ર નુકસાન થઈ રહ્યું છે. CRIF હાઇમાર્ક નો રિપોર્ટ પણ દર્શાવે છે કે ₹1 લાખથી ઓછી લોનનો ડિફોલ્ટ રેટ સૌથી વધુ છે. RBI માને છે કે જો બેંકો પાસે ડિવાઇસ લોકીંગ ટૂલ ની ઍક્સેસ હશે, તો વસૂલાત (Recovery) સરળ બનશે અને ધિરાણકર્તાઓ નબળી ક્રેડિટ હિસ્ટ્રી ધરાવતા લોકોને પણ લોન આપવામાં અચકાશે નહીં.

નિયમ કેવી રીતે લાગુ થશે અને તેનો વ્યાપ

નવી પ્રણાલી હેઠળ, ગ્રાહકોને લોન માટે અરજી કરતી વખતે એક ખાસ સોફ્ટવેર એપ્લિકેશન આપવામાં આવશે. જો ગ્રાહક નિયત તારીખ સુધીમાં EMI ચૂકવવામાં નિષ્ફળ જશે, તો આ સોફ્ટવેર મોબાઇલ ફોન અથવા ઉપકરણને દૂરસ્થ રીતે (Remotely) લોક કરશે. જોકે, ગ્રાહકનો વ્યક્તિગત ડેટા (Personal Data) સુરક્ષિત રહેશે, એટલે કે બેંક ડેટા એક્સેસ નહીં કરી શકે, પરંતુ ઉપકરણ બિનઉપયોગી બની જશે. આ સુવિધા મુખ્યત્વે મોબાઇલ ફોન, લેપટોપ, ટેબ્લેટ, સ્માર્ટ ટીવી અને વોશિંગ મશીન જેવા ઇલેક્ટ્રોનિક ઉત્પાદનો પર લાગુ થશે – જ્યાં સોફ્ટવેર દ્વારા રિમોટ કંટ્રોલિંગ શક્ય છે. જોકે RBI એ સુનિશ્ચિત કરશે કે બેંકો ગ્રાહકની પૂર્વ સંમતિ મેળવ્યા પછી જ આ લોકીંગ સુવિધા સક્રિય કરી શકે.

વૈશ્વિક પ્રણાલી અને ભારતમાં તેની અસર

વિશ્વના ઘણા દેશોમાં આવી સમાન સિસ્ટમ અમલમાં છે. ઉદાહરણ તરીકે, યુએસમાં 'કિલ સ્વિચ' ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને કાર ને દૂરથી બંધ કરી શકાય છે, જ્યારે કેનેડામાં 'સ્ટાર્ટર ઇન્ટરલોક' ઉપકરણો કારને શરૂ થતી અટકાવે છે. આફ્રિકા ના દેશોમાં 'પે-એઝ-યુ-ગો' સિસ્ટમ હેઠળ સોલાર પેનલ ને પણ દૂરથી બંધ કરવામાં આવે છે. ભારતમાં 1.16 અબજથી વધુ મોબાઇલ કનેક્શન છે, અને આ નિયમ લાખો લોકોને અસર કરી શકે છે જેઓ કામ, અભ્યાસ અને આવશ્યક સેવાઓ માટે સ્માર્ટફોન પર આધાર રાખે છે.

ફાયદા અને ગેરફાયદા:

• ફાયદા: આ સિસ્ટમથી વસૂલાત સરળ બનશે, ધિરાણકર્તાઓનો આત્મવિશ્વાસ વધશે, અને નાની લોનને સુરક્ષિત લોન તરીકે વર્ગીકૃત કરવાથી વ્યાજ દર ઓછા થઈ શકે છે.
• ગેરફાયદા: ઉપકરણ લોક થવાથી આવશ્યક સેવાઓમાં વિક્ષેપ પડી શકે છે, આનાથી ડિજિટલ વિભાજન વધી શકે છે, અને ગ્રાહક અધિકારો પર અસર થઈ શકે છે.

દુરુપયોગની ફરિયાદો ને કારણે RBI એ 2024 માં આવી એપ્સ પર અસ્થાયી પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. હવે, નવા નાણાકીય વર્ષ માં કડક સુરક્ષા પગલાં સાથે આ નિયમ ફરીથી લાગુ થવાની અપેક્ષા છે, જે ભારતની ગ્રાહક લોન પ્રણાલીમાં મોટો ફેરફાર સાબિત થશે.

આ પણ વાંચો

ચીન સાથેની મિત્રતા પણ કામ ન આવી, US હાઈ ટેરિફથી ભારતીય અર્થતંત્રને થયું મોટું નુકસાન! HSBC PMI ઘટીને...