સાવધાન! 20 ફેબ્રુઆરીથી બદલાશે ઇન્ટરનેટના નિયમો: AI ફોટો અને વીડિયો હવે વોટરમાર્ક વગર મૂકી શકાશે નહીં
AI Rules India 2026: 20 ફેબ્રુઆરીથી અમલ, હવે AI જનરેટેડ કન્ટેન્ટ પર 'લેબલ' મારવું ફરજિયાત; IT નિયમોમાં સુધારો, ડીપફેક અને ભ્રામક માહિતી પર લાગશે લગામ, ઉલ્લંઘન કરનાર પ્લેટફોર્મ સામે થશે કાર્યવાહી.
AI Rules India 2026: ડિજિટલ યુગમાં વધી રહેલા 'ડીપફેક' (Deepfake) અને ભ્રામક માહિતીના દૂષણને ડામવા માટે કેન્દ્ર સરકારે મંગળવારે લાલ આંખ કરી છે. ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી ટેકનોલોજી મંત્રાલય (MeitY) એ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ માટે નવા અને અત્યંત કડક દિશાનિર્દેશો જાહેર કર્યા છે. નવા નિયમો મુજબ, હવે કોઈપણ પ્લેટફોર્મે વાંધાજનક અથવા ફ્લેગ કરેલા 'એઆઈ કન્ટેન્ટ' (AI Content) ને માત્ર 3 Hours (ત્રણ કલાક) ની અંદર હટાવવું પડશે. અગાઉ આ સમયમર્યાદા 36 કલાકની હતી, જેને ઘટાડીને હવે તાત્કાલિક કાર્યવાહીનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે.
આ નવા સુધારાઓ વર્તમાન 'ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી નિયમો, 2021' (IT Rules 2021) અંતર્ગત જાહેર કરવામાં આવ્યા છે અને તે આગામી 20 February, 2026 થી સમગ્ર દેશમાં સત્તાવાર રીતે લાગુ થશે. સરકારે 'કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા' (Artificial Intelligence) દ્વારા તૈયાર કરાયેલા ફોટો, ઓડિયો કે વીડિયો માટે પારદર્શિતા લાવવા પર વિશેષ ભાર મૂક્યો છે.
સૌથી મહત્વનો ફેરફાર 'લેબલિંગ' (Labeling) અંગેનો છે. કોઈપણ સામગ્રી જે AI ની મદદથી બની હોય અથવા 'સિન્થેટિક' (Synthetic) હોય, તેના પર સ્પષ્ટ લેબલ અથવા વોટરમાર્ક હોવો ફરજિયાત છે. જેથી સામાન્ય યુઝર સમજી શકે કે આ માહિતી વાસ્તવિક નથી પણ કૃત્રિમ છે. આ ઉપરાંત, જ્યાં પણ તકનીકી રીતે શક્ય હોય ત્યાં પ્લેટફોર્મ્સે કન્ટેન્ટમાં કાયમી 'મેટાડેટા' (Metadata) એમ્બેડ કરવાના રહેશે, જેને કોઈ સરળતાથી ડિલીટ ન કરી શકે.
સરકારે બહાર પાડેલા 'ગેઝેટ નોટિફિકેશન' (Gazette Notification) માં સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી છે કે જો કોઈ કન્ટેન્ટ ગેરકાયદેસર, ભ્રામક, 'બાળ શોષણ' (Child Abuse) ને લગતું અથવા કોઈની ઓળખ ચોરીને બનાવવામાં આવ્યું હોય અને તેને સરકાર કે કોર્ટ દ્વારા ફ્લેગ કરવામાં આવે, તો સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મે તેને 3 Hours ની અંદર દૂર કરવું પડશે. આ કડક અલ્ટીમેટમ સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓની જવાબદારીમાં મોટો વધારો કરશે.
નવા નિયમો મુજબ અમુક પ્રકારની સામગ્રી પર રોક લગાવવા માટે પ્લેટફોર્મ્સે 'ઓટોમેટેડ ટુલ્સ' (Automated Tools) નો ઉપયોગ કરવો પડશે. જેમાં જાતીય શોષણ કે બિન-સહમતિ વાળી સામગ્રી, ખોટા દસ્તાવેજો અથવા બનાવટી વીડિયો અને દેશની સુરક્ષાને જોખમમાં મૂકતી માહિતી (જેમ કે વિસ્ફોટકો બનાવવાની રીત) નો સમાવેશ થાય છે. આવી સામગ્રી અપલોડ થતા જ અટકાવવી પડશે.
જોકે, સરકારે સર્જકો (Creators) માટે રાહત પણ આપી છે. સામાન્ય 'એડિટિંગ' (Editing), શૈક્ષણિક હેતુ કે ડિઝાઈન વર્ક માટે કરાયેલા ફેરફારોને આ કડક વ્યાખ્યામાંથી બાકાત રાખવામાં આવ્યા છે, જેથી કલાત્મક સ્વતંત્રતા જળવાઈ રહે. આ નિયમોનો મુખ્ય હેતુ દૂષિત ઈરાદાથી ફેલાવાતી માહિતીને રોકવાનો છે.
સરકારે લીધેલા આ ક્રાંતિકારી નિર્ણયથી ઈન્ટરનેટ પર ફેલાતી 'ફેક ન્યૂઝ' (Fake News) અને ઓનલાઇન છેતરપિંડી પર મોટી બ્રેક લાગશે તેવી આશા છે. આગામી દિવસોમાં સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ માટે આ નિયમોનું પાલન કરવું એક મોટો પડકાર બની રહેશે, પરંતુ વપરાશકર્તાઓ માટે ઈન્ટરનેટ વધુ સુરક્ષિત બનશે.
ટોપ સ્ટોરી
ટ્રેન્ડિંગ સમાચાર
