Bhutan-China : ડોકલામના નામના ડાકલા! હવે ભૂટાન ભારતની પીઠમાં ખંજર ભોંકવાની ફિરાકમાં?

ભૂટાને અચાનક જ દાવો કરી દીધો છે કે, ચીને તેની સરહદની અંદર કોઈ ગામ વસાવ્યું જ નથી. સાથે જ ભૂટાને એમ પણ કહ્યું છે કે, સરહદી વિવાદ ઉકેલવો એ ચીનનો પણ સમાન અધિકાર છે.

તસવીર સોશિયલ મીડિયા

ખંધા ચીનના નાપાક ઈદારાઓ સામે ભારત હંમેશા જેની ઢાલ બનીને ઉભું તે ભુટાને હવે ડોલકામ મામલે ભારતને જોરદાર ઝાટકો આપ્યો છે. ભૂટાને અચાનક જ દાવો કરી દીધો છે કે, ચીને તેની સરહદની અંદર કોઈ ગામ વસાવ્યું જ નથી. સાથે જ ભૂટાને એમ પણ કહ્યું છે કે, સરહદી વિવાદ ઉકેલવો એ ચીનનો પણ સમાન અધિકાર છે. જ્યારે હકીકત એ છે કે, ચીને જ ભૂટાનમાં અંદર સુધી ઘુસીને 10 જેટલા ગામડાઓ વસાવી દીધા છે. તેવામાં ભૂટાનનું આ વલણ ભારત માટે આંચકા સમાન છે.

ભૂટાનના વડાપ્રધાન લોટે શેરિંગે કહ્યું હતું કે, ચીનને પણ સરહદ વિવાદનો ઉકેલ શોધવાનો સમાન અધિકાર છે. સરહદ વિવાદનો ઉકેલ લાવવાનું એકલા ભૂટાન પર આધારિત નથી. અમે ત્રણ છીએ. કોઈ દેશ મોટો કે નાનો નથી હોતો. ત્રણ સરખા દેશો છે. તેથી દરેકનો હિસ્સો ત્રીજા ભાગનો છે. હકીકતી અત્યાર સુધીમાં સેટેલાઇટ તસવીરોના આધારે એવું સ્પષ્ટ થઈ ચુક્યું છે કે, ચીને ભૂટાનની સરહદની અંદર 10 ગામો વસાવ્યા છે. સાથે જ ભારતનું પણ માનવું છે કે, ચીને આ વિસ્તાર પર ગેરકાયદેસર કબજો જમાવ્યો છે.

ભૂટાનનું નિવેદન ભારત માટે શા માટે આંચકા સમાન?

સરહદ વિવાદનો ઉકેલ શોધવામાં ચીનની સામેલગીરીના દાવાને ભારત માટે મોટો આંચકો માનવામાં આવી રહ્યો છે. ડોકલામમાં ચીનની ઘૂસણખોરીનો ભારત શરૂઆતથી જ વિરોધ કરે છે. ડોકલામ વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત સંવેદનશીલ સિલીગુડી કોરિડોરની નજીક છે. આ પ્રોમોન્ટરી એ ઇસ્થમસ છે જે ભારતના ઉત્તરપૂર્વીય રાજ્યોને દેશના બાકીના ભાગોથી અલગ કરે છે. ચીનની યુદ્ધ રણનીતિ સિલીગુડી કોરિડોરને બંધ કરીને પૂર્વોત્તર સાથે ભારતની કનેક્ટિવિટી કાપી નાખવાની છે. આ સ્થિતિમાં ચીન ડોકલામના વિસ્તારમાં શક્ય તેટલું ઘૂસવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. તેમણે આ વિસ્તારમાં ઘણા રસ્તાઓ પણ બનાવ્યા છે.

ભૂટાન હવે ડોકલામ પર સમાધાન કરવા તૈયાર?

ભૂટાનના વડાપ્રધાન હવે કહી રહ્યા છે કે અમે તૈયાર છીએ. અન્ય બે પક્ષો (ભારત અને ચીન) પણ તૈયાર થતાં જ અમે ચર્ચા કરી શકીએ છીએ. આ એ વાતનો સંકેત છે કે, થિમ્પુ ભૂટાન, ચીન અને ભારત વચ્ચેના વિવાદિત વિસ્તાર ડોકલામ પર મંત્રણા કરવા તૈયાર છે. ભૂટાનના પીએમનું આ નિવેદન 2019માં તેમના નિવેદનથી તદ્દન વિપરીત છે. 2019ના નિવેદવમાં તેમણે કહ્યું હતું કે, ત્રણેય દેશોના વર્તમાન ત્રિજંક્શન બિંદુની નજીક કોઈપણ પક્ષે એકપક્ષીય રીતે કંઈ કરવું જોઈએ નહીં. દાયકાઓથી તે ત્રિજંક્શન બિંદુ વિશ્વના નકશા પર બટાંગ લા નામના સ્થળે સ્થિત છે. ચીનની ચુમ્બી ખીણ બટાંગ લાની ઉત્તરે છે. ભૂતાન દક્ષિણ અને પૂર્વમાં અને ભારત પશ્ચિમમાં આવેલું છે.

ડોકલામ ભારત માટે કેમ મહત્વનું?

ચીન ઇચ્છે છે કે ટ્રાઇજંક્શનને માઉન્ટ જીપમોચી નામના શિખર પર ખસેડવામાં આવે જે બટાંગ લાથી લગભગ 7 કિલોમીટર દક્ષિણમાં છે. જો આમ થશે તો સમગ્ર ડોકલામ પઠાર કાયદેસર રીતે ચીનનો હિસ્સો બની જશે. જે ભારતને સ્વીકાર્ય નથી. 2017માં ભારત અને ચીનના સૈનિકો આ વિસ્તારમાં બે મહિના સુધી આમને-સામને રહ્યા હતા. ત્યારપછી ભારતીય સૈનિકોએ ચીનને ડોકલામ પઠારમાં રોડ બનાવવાથી રોક્યું હતું. આ રોડનો ઉપયોગ ગીપમોચી પર્વતને ઝમ્ફેરી નામના શિખર સાથે ગેરકાયદેસર રીતે જોડતો હતો. ભારતીય સેના સ્પષ્ટપણે માને છે કે, ચીની સેનાને ઝાંફેરી પર ચઢવાની મંજૂરી આપી શકાય નહીં. કારણ કે તે તેમને સિલીગુડી કોરિડોર પર નજર રાખવામાં મદદ કરશે.

ભારતીય સેનાએ ડોકલામનું મહત્વ જણાવ્યું

2017માં ડોકલામ સંકટ સમયે પૂર્વ સેનાના તત્કાલિન કમાન્ડર લેફ્ટનન્ટ જનરલ પ્રવીણ બક્ષીએ કહ્યું હતું કે, ચીન દ્વારા ત્રિ-જંક્શનના સ્થાનને દક્ષિણમાં સ્થાનાંતરિત કરવાનો કોઈપણ પ્રયાસ ભારતીય સશસ્ત્ર દળોને અસ્વીકાર્ય રહેશે. યથાસ્થિતિને એકપક્ષીય રીતે વિક્ષેપિત કરવાનો ચીનનો પ્રયાસ એક મોટી સુરક્ષા ચિંતા છે. ભારતની સુરક્ષા પર તેની સ્પષ્ટ અસર થવાની છે. 2017થી જ્યારે ચીનીઓએ ડોકલામમાં સામ-સામેથી પીછેહઠ કરવાની સંમતિ આપી ત્યારે તેઓએ અમો ચુ નદીની ખીણમાં ભૂતાનના પ્રદેશમાં ઘૂસણખોરી કરી. આ સ્થળ ડોકલામની નજીક અને સીધું પૂર્વમાં છે. અહીં ચીને ઘણાં ગામડાં બનાવ્યાં છે. તેઓએ પ્રદેશને જોડવા માટે એક માર્ગ પણ બનાવ્યો છે, જે તેની શરૂઆતથી જ ભૂટાનનો એક ભાગ છે.

શું ભૂટાને તેની જમીન ચીનને આપી દીધી?

હવે એવા સંકેતો મળી રહ્યા છે કે, ભૂટાનને તે પ્રદેશ ચીનને સોંપવાની ફરજ પડી હશે. ભૂટાનના વડાપ્રધાન લોટે શેરિંગે કહ્યું હતું કે, ભૂટાનમાં ચીની ગામડાઓના નિર્માણ વિશે મીડિયામાં ઘણી માહિતી પ્રસારિત થઈ રહી છે. અમે તેમના વિશે મોટા દાવા નથી કરી રહ્યા કારણ કે તેઓ ભૂટાનમાં નથી. અમે સ્પષ્ટપણે કહ્યું છે કે, કોઈ ઘુસણખોરી થઈ નથી. આ એક આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદ છે અને આપણે જાણીએ છીએ કે આપણી શું છે.