શું છે Unschooling, જેનો લધી રહ્યો છે ટ્રેન્ડ, શું તે ભારતમાં કાયદેસર છે?

Education: યુ.એસ.માં 2 મિલિયનથી વધુ બાળકો ઘરેથી અભ્યાસ કરે છે, જેમાંથી 13% બાળકો અનસ્કૂલિંગ મેથડ ઉપયોગ કરે છે. ભારતમાં અનસ્કૂલિંગ શું છે અને તેના કાનૂની પાસાઓ જાણો.

અનસ્કૂલિંગ મેથડ

Source : ABPLIVE AI

Education: યુ.એસ.માં 2 મિલિયનથી વધુ બાળકો ઘરેથી શિક્ષણ મેળવે છે. આમાંથી, લગભગ ૧૩% બાળકો 'અનસ્કૂલિંગ મેથડ' અપનાવે છે. આજે અમે તમને જણાવીશું કે ભારતમાં આ અંગે શું કાયદો છે. આ સાથે, અમે તમને જણાવી રહ્યા છીએ કે Unschoolingનો અર્થ શું છે.

શું તમે જાણો છો કે અનસ્કૂલિંગ શું છે?

અનસ્કૂલિંગએ એક શિક્ષણ પદ્ધતિ છે જેમાં બાળકો ઔપચારિક અભ્યાસક્રમને બદલે તેમની રુચિઓ અને જિજ્ઞાસા અનુસાર શીખે છે. આ વિચારને 1977 માં અમેરિકન શિક્ષક જોન હોલ્ટ દ્વારા લોકપ્રિય બનાવવામાં આવ્યો હતો. તેણીએ "ગ્રોઇંગ વિધાઉટ સ્કૂલિંગ" નામનું એક મેગેઝિન શરૂ કર્યું, જેમાં દલીલ કરવામાં આવી હતી કે બાળકો શાળાની બહાર અસરકારક રીતે શીખી શકે છે.

આ રીતે કામ કરે છે અનસ્કૂલિંગ

આ પદ્ધતિમાં:
- બાળકો શું અને કેવી રીતે શીખવા માંગે છે તે પસંદ કરે છે.
- માતાપિતા ફક્ત સહાયક વાતાવરણ બનાવે છે
- પાઠ્યપુસ્તકો અને વર્કબુક પર કોઈ આધાર નહીં
- બાળકો પુસ્તકોમાંથી, લોકો સાથેની વાતચીતમાંથી, વિવિધ સ્થળોની મુલાકાતોમાંથી અને પ્રકૃતિ સાથેના અનુભવોમાંથી શીખે છે
- કોઈ પરીક્ષા કે ગ્રેડિંગ નથી.
- બાળક પોતાની ગતિએ શીખે છે

આ છે અનસ્કૂલિંગના ફાયદા

આ શિક્ષણ પદ્ધતિના ઘણા ફાયદા છે:
- સલામત અને મૈત્રીપૂર્ણ શિક્ષણ વાતાવરણ
- કૌટુંબિક મૂલ્યો અનુસાર શિક્ષણ
- પરીક્ષા સંબંધિત તણાવમાંથી રાહત (સંશોધન દર્શાવે છે કે 40% બાળકોમાંથી 10% બાળકો પરીક્ષાની ચિંતાથી પીડાય છે)
- બાળકોમાં શીખવા પ્રત્યે ઉત્સાહ અને જિજ્ઞાસા વધે છે
- પરિવારના સભ્યો વચ્ચે વધુ નિકટતા
- લવચીક સમયપત્રક જે કુટુંબ-કેન્દ્રિત જીવનશૈલીને પ્રોત્સાહન આપે છે

અનસ્કૂલિંગનો વિકલ્પ એ છે કે બાળકો કુદરતી જિજ્ઞાસા દ્વારા પોતાનું શિક્ષણ જાતે જ ચલાવે છે, જ્યારે માતાપિતા તેમની યાત્રામાં સહાયક ભૂમિકા ભજવે છે.

ભારતમાં હોમસ્કૂલિંગ/અનસ્કૂલિંગનો વર્તમાન પરિદ્દશ્ય

ભારતમાં હોમસ્કૂલિંગનો ખ્યાલ વિશ્વના અન્ય દેશો કરતા અલગ છે. આ કોઈ રાતોરાત શરૂ થયેલી પ્રથા નથી, પરંતુ ૧૯૭૦ના દાયકામાં શરૂ થયેલા ફેરફારોનું પરિણામ છે, જેના કારણે ભારતમાં શિક્ષણની વૈકલ્પિક પદ્ધતિઓ માટે એક નવો અભિગમ અપનાવવામાં આવ્યો.

ભારતીય માતાપિતા માટે સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે સરકાર દરેક બાળકના 'શિક્ષણનો અધિકાર' સુનિશ્ચિત કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે. એટલા માટે ભારતીય ન્યાયિક વ્યવસ્થા હોમસ્કૂલિંગ અથવા ઓનલાઈન શિક્ષણને શિક્ષણ અધિકાર (RTE) અધિનિયમ 2009 (ખાસ કરીને કલમ 18 અને 19) ની કોઈપણ કલમનું ઉલ્લંઘન માનતી નથી.

ભારતમાં અનસ્કૂલિંગ કાયદેસરતા પર વિચાર

ભારતમાં અનસ્કૂલિંગની કાયદેસરતા (જે હોમસ્કૂલિંગથી થોડી અલગ છે કારણ કે તે ઔપચારિક અભ્યાસક્રમનું પાલન કરતી નથી) એક ગ્રે એરિયા છે. જોકે RTE કાયદો સત્તાવાર રીતે હોમસ્કૂલિંગ અથવા અનસ્કૂલિંગને માન્યતા આપતો નથી, પરંતુ તે તેને ગેરકાયદેસર પણ જાહેર કરતો નથી.

૨૦૧૦ માં, ગુજરાત હાઈકોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો હતો જેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે માતાપિતા તેમના બાળકોને ઘરે શિક્ષણ આપવાનું પસંદ કરી શકે છે, જો તેઓ બાળકના સર્વાંગી વિકાસની ખાતરી કરે. હાલમાં, ઘણા ભારતીય પરિવારો વિવિધ ઓનલાઈન શાળાઓ, ઓપન સ્કૂલિંગ સિસ્ટમ્સ (જેમ કે NIOS) અથવા વિદેશી બોર્ડ દ્વારા હોમસ્કૂલિંગનો વિકલ્પ પસંદ કરી રહ્યા છે, જે કાયદેસર રીતે સ્વીકાર્ય છે.

અનસ્કૂલિંગના સંદર્ભમાં, બાળકના શીખવાના અનુભવનું દસ્તાવેજીકરણ કરવું જરૂરી છે અને તે અથવા તેણી ચોક્કસ માનક મૂલ્યાંકનોમાં ભાગ લે છે જેથી ખાતરી કરી શકાય કે તેનો શૈક્ષણિક વિકાસ થઈ રહ્યો છે.

આ પણ વાંચો...