લોકસભા અને વિધાનસભા ચૂંટણીમાં શું છે અંતર? શું તમે આ જરૂરી વાતો જાણો છો

ભારત રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં વહેંચાયેલું છે. દરેક રાજ્યમાં મુખ્ય પ્રધાન હોય છે, કેન્દ્ર સરકારને ચૂંટવા માટે લોકસભાની ચૂંટણી યોજાય છે.

ફાઈલ તસવીર

 Assembly Election vs General Election: ભારત વિશ્વનો સૌથી મોટો લોકશાહી દેશ છે. દેશની લોકશાહીને મજબૂત કરવા માટે સંસદીય પ્રણાલી અપનાવવામાં આવી છે. લોકશાહીનો અર્થ એવી સરકાર છે જ્યાં લોકો કાયદા બનાવવા માટે તેમના પ્રતિનિધિઓને ચૂંટે છેલોકશાહીમાં, સરકારના વડાને લોકો દ્વારા પસંદ કરવામાં આવે છે, જેમના માટે નિયમો અનુસાર ચૂંટણીઓ યોજવામાં આવે છે.

ભારત રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં વહેંચાયેલું છે. દરેક રાજ્યમાં મુખ્ય પ્રધાન હોય છે, જે પ્રાદેશિક ચૂંટણીઓ અથવા રાજ્યની વિધાનસભાની ચૂંટણીઓમાં બહુમતી મેળવી હોય તેમના નેતા હોય છે. કેન્દ્ર સરકારને ચૂંટવા માટે લોકસભાની ચૂંટણી યોજાય છે. જ્યારે મુખ્યમંત્રીની પસંદગી માટે રાજ્યોમાં વિધાનસભા ચૂંટણી દ્વારા ચૂંટાય છે. ચાલો જાણીએ કે લોકસભા અને રાજ્યસભાની ચૂંટણીમાં શું તફાવત છે.

લોકસભા ચૂંટણી

લોકસભા જનતાના પ્રતિનિધિઓથી બનેલી છે. લોકસભા કુલ 552 સભ્યોની બનેલી છે. તેમાં રાજ્યોનું પ્રતિનિધિત્વ કરવા માટે 530 સભ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોનું પ્રતિનિધિત્વ કરવા માટે 20 સભ્યો હોઈ શકે છે. એંગ્લો-ઈન્ડિયન સમુદાયના સભ્યોને સ્પીકર દ્વારા નામાંકિત કરવામાં આવે છે.

કુલ ચૂંટાયેલી બેઠકો રાજ્યો વચ્ચે એવી રીતે વહેંચવામાં આવે છે કે દરેક રાજ્યને ફાળવવામાં આવેલી બેઠકોની સંખ્યા અને રાજ્યની વસ્તી વચ્ચેનો ગુણોત્તર તમામ રાજ્યો માટે સમાન હોય છે. ભારતીય સંસદના નીચલા ગૃહ લોકસભાના સભ્યો સીધા મત દ્વારા ચૂંટાય છે. 543 સાંસદો ચૂંટવા માટે દર પાંચ વર્ષે એકવાર ચૂંટણી યોજાય છે. એક પક્ષને કેન્દ્રમાં સરકાર બનાવવા માટે 272 સાંસદોની જરૂર હોય છે, અને જો કોઈ પક્ષ પાસે એટલા સાંસદો ન હોય, તો તે સરકાર બનાવવા માટે અન્ય પક્ષોને સહકાર આપી શકે છે. બહુમતી પક્ષ અથવા ગઠબંધનનો નેતા વડાપ્રધાન તરીકે શપથ લે છે.

વિધાનસભા ચૂંટણી

દરેક પુખ્ત ઉમેદવાર પોતાના મતવિસ્તારમાં મતદાન કરી શકે છે. રાજ્ય વિધાનસભાની ચૂંટણી જીતનાર ઉમેદવારને વિધાનસભાના સભ્ય (MLA) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ધારાસભ્ય પાંચ વર્ષ માટે બેઠક રાખી શકે છે અને પાંચ વર્ષ પછી ફરીથી ચૂંટણી યોજવામાં આવે છે. વિધાનસભાની કુલ સંખ્યા મુખ્યત્વે દરેક રાજ્યના કદ અને વસ્તી પર આધારિત છે. અહીં બહુમતી પાર્ટી અથવા ગઠબંધનનો નેતા રાજ્યના મુખ્યમંત્રી તરીકે શપથ લે છે.

બંને વચ્ચેનો તફાવત

• લોકસભા એ ભારતની સંસદનું નીચલું ગૃહ છે, જ્યારે વિધાનસભા એ ભારતના રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં વિધાનસભાની સંસ્થા છે.
• ભારતના બંધારણ મુજબ, લોકસભાને 552 બેઠકો ફાળવવામાં આવે છે. હાલમાં મે 2019માં ચૂંટાયેલી 17મી લોકસભામાં માત્ર 543 બેઠકો જ ભરાઈ હતી. બીજી તરફ, ભારતીય બંધારણ કહે છે કે કોઈપણ વિધાનસભામાં ઓછામાં ઓછા 60 સભ્યો અને વધુમાં વધુ 500 સભ્યો હોવા જોઈએ. જો કે, એક અધિનિયમ હેઠળ, કેટલાક રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં 60 થી ઓછા સભ્યો ધરાવતું ગૃહ છે.
• દર દાયકામાં, ભારતનું સીમા સીમાંકન આયોગ ભારતીય વસ્તી ગણતરીના આધારે લોકસભા મતવિસ્તારોને ફરીથી ચિન્હીત કરવા માટેની કવાયત હાથ ધરે છે. વર્તમાન લોકસભામાં બેઠકોનો નિર્ધાર 2011ની વસ્તી ગણતરી પર આધારિત છે.
• કટોકટીની સ્થિતિમાં રાષ્ટ્રપતિ લોકસભાને ભંગ કરી શકે છે. જ્યારે રાજ્યોના કિસ્સામાં, કટોકટીની સ્થિતિમાં, મુખ્યમંત્રીની વિનંતી પર વિધાનસભા ભંગ કરી શકાય છે. રાજ્યના રાજ્યપાલ વિધાનસભા ભંગ કરી શકે છે
• લોકસભામાં પાસ થયા બાદ મની બિલને 14 દિવસ સુધી ચર્ચા માટે રાજ્યસભામાં મોકલવામાં આવે છે. આ બિલો માત્ર લોકસભામાં જ રજૂ કરી શકાય છે. જ્યારે વિધાનસભાને મની બિલ રજૂ કરવાનો અધિકાર છે. આ બિલો બાદમાં વિધાન પરિષદમાં મોકલવામાં આવે છે.
• ભારતનો કોઈપણ નાગરિક લોકસભા ચૂંટણીમાં કોઈપણ બેઠક પરથી ચૂંટણી લડી શકે છે, જ્યારે વિધાનસભામાં આવું નથી. વિધાનસભા ચૂંટણીમાં ઉમેદવાર માટે જે તે રાજ્યની નાગરિકતા જરૂરી છે.