Natural Cooling: AC-કૂલર વગર પણ ઉનાળામાં ઠંડા રહેતા હતા રાજા-મહારાજાઓના મહેલ? જાણો તેની પાછળનું રહસ્ય

Natural Cooling: એક પ્રશ્ન જે ઘણીવાર લોકોના મનમાં ઉદ્ભવે છે તે છે રાજા- મહારાજાના સમયમાં વીજળી ન હોવા છતાં, તેમના મહેલો ઠંડા કેવી રીતે રહેતા હતા? ચાલો આ પ્રશ્નનો જવાબ શોધીએ.

પ્રાચીન મહેલ

Source : pexels

Show Quick Read

Key points generated by AI, verified by newsroom

• જાડી દીવાલો, પ્રાચીન સામગ્રી ગરમી શોષી અંદર ઠંડક રાખતી.
• પાણીની પાઈપલાઈન, નહેરો મહેલોમાં તાપમાન નીચું રાખતી.
• તળાવ, ફુવારા બાષ્પીભવનથી હવાનું તાપમાન ઘટાડતા.
• ખસના પડદા પર પાણી છાંટી ઠંડી, સુગંધિત હવા અંદર આવતી.

Natural Cooling એર કંડિશનર, કૂલર અને વીજળીના આગમનના ઘણા સમય પહેલાં, રાજા અને મહારાજાઓ ભારે ગરમીમાં પણ મોટા મહેલોની અંદર આરામથી રહેતા હતા. આમાંની ઘણી શાહી ઇમારતો બહારના અસહ્ય તાપમાન હોવા છતાં અંદરથી એકદમ ઠંડી રહેતી હતી. આની પાછળનું રહસ્ય કોઈ જાદુ નહોતું, પરંતુ પ્રાચીન સ્થાપત્ય કલા (વાસ્તુકલા) અને કુદરતી સંસાધનોના સમજદારીપૂર્વકના ઉપયોગનો એક શાનદાર સમન્વય હતો.

જાડી દીવાલોની કમાલ

આ મહેલો ઠંડા રહેવાનું એક સૌથી મોટું કારણ તેમની અત્યંત જાડી દીવાલો હતી. સિમેન્ટથી બનેલી આજની ઇમારતો કરતાં ઉલટું, પ્રાચીન મહેલો પથ્થર, ચૂનો, માટી અને ગારાનો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવતા હતા. આ સામગ્રીઓ બહારની ગરમીને ધીમે-ધીમે શોષી લેતી હતી અને તેને રૂમની અંદર ઝડપથી આવતી રોકતી હતી. કેટલાય કિલ્લાઓ અને મહેલોમાં દીવાલો ઘણી ફૂટ જાડી રાખવામાં આવતી હતી. આના કારણે સીધો તડકો પડવા છતાં પણ અંદરનો ભાગ ઠંડો રહેતો હતો.

પાણીની છુપાયેલી પાઇપલાઇન અને નહેરો

ઘણા પ્રાચીન મહેલોમાં પાણી દ્વારા કૂલિંગ કરવાની એડવાન્સ ટેકનિકનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો હતો. લોટસ મહલ અને આગ્રાના કિલ્લા જેવી જગ્યાઓ પર દીવાલો અને સ્તંભોની અંદર ટેરાકોટાની પાઇપો અને છુપાયેલી નાની નહેરો બનાવવામાં આવી હતી. આ નાળાઓમાંથી સતત વહેતું પાણી પથ્થરની ઇમારતોને અંદરથી ઠંડી રાખતું હતું. છત પર બનાવવામાં આવેલી વોટર સિસ્ટમ પણ આખા મહેલમાં તાપમાન નીચું રાખવામાં મદદ કરતી હતી.

કુદરતી કૂલર્સનો ઉપયોગ

ઘણા શાહી મહેલો તળાવ, સરોવર કે વાવની નજીક બનાવવામાં આવતા હતા. આ ઉપરાંત મહેલના આંગણા અને બગીચાઓમાં મોટા-મોટા ફુવારા પણ લગાવવામાં આવતા. જ્યારે ગરમ હવા પાણીની સપાટી પરથી પસાર થતી, ત્યારે બાષ્પીભવનના કારણે હવાનું તાપમાન આપોઆપ ઘટી જતું હતું. આનાથી મહેલની અંદર એક આરામદાયક અને ઠંડકભર્યું વાતાવરણ બની જતું.

ખસના પડદાનો ઉપયોગ

ઉનાળાની ઋતુમાં બારીઓ અને દરવાજાઓ પર 'ખસ' નામના ઘાસમાંથી બનેલા ખાસ પડદા અને ચટાઈઓ લટકાવવામાં આવતી હતી. આ પડદાઓ પર સતત પાણીનો છંટકાવ કરવામાં આવતો. જ્યારે બહારની ગરમ હવા ખસની આ ભીની જાળીમાંથી પસાર થઈને અંદર આવતી, ત્યારે તે એકદમ ઠંડી અને સુગંધિત થઈ જતી હતી. આ રીત બિલકુલ આજની લોખંડની જાળીવાળા કૂલર જેવું જ કામ કરતી હતી.

આ પણ વાંચો

આવતીકાલનું હવામાન: 1 જૂનથી બદલાશે હવામાન, દેશના 19 રાજ્યોમાં વાવાઝોડા સાથે ભારે વરસાદની આગાહી

1 જૂનથી LPG ગેસના નિયમોમાં મોટો ફેરફાર: હવે 'એક ઘર, એક કનેક્શન' લાગુ, જાણો તમામ વિગતો