હોળી 3 માર્ચે કે 4 માર્ચે? તારીખને લઈને છે મુંઝવણ તો અહીં દૂર કરો બધી શંકા!

પંચાંગ અને જ્યોતિષ ગણતરી: ફાલ્ગુન પૂર્ણિમા, ભદ્રા કાળ અને વર્ષના પ્રથમ ચંદ્રગ્રહણના સંયોગ વચ્ચે હોળીની તારીખને લઈને મોટી સ્પષ્ટતા; જાણો ક્યારે મનાવાશે રંગોત્સવ.

ભારતભરમાં વસતા કરોડો શ્રદ્ધાળુઓ માટે વર્ષ 2026 માં રંગોના પર્વ હોળીની ઉજવણીને લઈને ભારે ઉત્સુકતા અને થોડી મૂંઝવણ જોવા મળી રહી છે. આ વર્ષે ફાલ્ગુન પૂર્ણિમાની તિથિ, ભદ્રા કાળ અને વર્ષના પ્રથમ 'ચંદ્રગ્રહણ' (Lunar Eclipse) નો સંયોગ એકસાથે થતો હોવાથી, લોકોમાં પ્રશ્ન છે કે હોલિકા દહન ક્યારે કરવું. ધાર્મિક માન્યતાઓ મુજબ, હોલિકા દહન હંમેશા પૂર્ણિમાની રાત્રે કરવામાં આવે છે, જે બૂરાઈ પર અચ્છાઈના વિજયનું પ્રતીક છે. ગ્રહોની સ્થિતિ અને તિથિના ફેરફારને કારણે 2 March થી 4 March વચ્ચે તહેવારની રૂપરેખા બદલાતી જોવા મળી રહી છે.

હિન્દુ પંચાંગ (Hindu Calendar) અનુસાર, ફાલ્ગુન માસની પૂર્ણિમા તિથિનો પ્રારંભ 2 March 2026 ના રોજ સાંજે 05:56 વાગ્યે થશે. આ તિથિ બીજા દિવસે એટલે કે 3 March 2026 ના રોજ સાંજે 05:07 વાગ્યે પૂર્ણ થશે. શાસ્ત્રોક્ત વિધિ મુજબ 'ઉદય તિથિ' (Udaya Tithi) ને પ્રાધાન્ય આપવામાં આવતું હોવાથી, ફાલ્ગુન પૂર્ણિમાનો મુખ્ય દિવસ 3 March ના રોજ ગણવામાં આવશે. જોકે, હોલિકા દહન માટે પ્રદોષ કાળ અને 'ભદ્રા મુક્ત' સમય જોવો અત્યંત અનિવાર્ય છે, કારણ કે ભદ્રામાં કરવામાં આવેલું દહન અશુભ માનવામાં આવે છે.

આ વર્ષે હોલિકા દહનની તારીખમાં બે મોટા અવરોધો છે: ભદ્રા કાળ અને ચંદ્રગ્રહણ. 2 March ના રોજ પૂર્ણિમાની શરૂઆત સાથે જ 'ભદ્રા મુખ' (Bhadra Mukha) નો સમય પણ શરૂ થશે. ભદ્રા કાળમાં કોઈ પણ શુભ કાર્ય વર્જિત છે. બીજી તરફ, 3 March 2026 ના રોજ વર્ષનું પ્રથમ ચંદ્રગ્રહણ થવાનું છે. જોકે, જ્યોતિષીઓના મતે જો ગ્રહણ ભારતમાં દ્રશ્યમાન ન હોય તો તેનો 'સૂતક કાળ' (Sutak Kaal) લાગતો નથી, પરંતુ ધાર્મિક શુદ્ધિ માટે ગ્રહણ બાદ જ પૂજન કરવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.

મોટાભાગના વિદ્વાન જ્યોતિષીઓના મતે, હોલિકા દહન (Holika Dahan) માટે 3 March 2026 ની સાંજનો સમય સૌથી વધુ અનુકૂળ રહેશે. ગ્રહણના મોક્ષ બાદ અને પૂર્ણિમા તિથિના અંતિમ તબક્કામાં શુદ્ધિ કરીને દહન કરવું શાસ્ત્રસંમત રહેશે. જોકે, કેટલાક સ્થળોએ સ્થાનિક પરંપરા મુજબ 2 March ની મોડી રાત્રે ભદ્રા ઉતરી ગયા બાદ પણ દહન કરવામાં આવી શકે છે. ભક્તોએ પોતાના સ્થાનિક પંચાંગ અને પંડિતોની સલાહ મુજબ 'શુભ મુહૂર્ત' (Auspicious Timing) માં જ પૂજા વિધિ કરવી જોઈએ.

રંગોત્સવ અથવા ધુળેટીની વાત કરીએ તો, તે હંમેશા હોલિકા દહનના બીજા દિવસે મનાવવામાં આવે છે, જેને ચૈત્ર માસની પ્રતિપદા કહેવાય છે. પંચાંગ મુજબ, વર્ષ 2026 માં ચૈત્ર માસનો પ્રથમ દિવસ 4 March ના રોજ આવે છે. તેથી, દેશભરમાં અબીલ ગુલાલ અને રંગોથી રમાતી હોળી અથવા ધુળેટી (Dhulivandan) નો પવિત્ર તહેવાર 4 March 2026, બુધવાર ના રોજ ઉજવવામાં આવશે. આમ, આ વર્ષે હોળીની ઉજવણીમાં તિથિઓના સંયોજનને કારણે એક દિવસનો વિલંબ જોવા મળી રહ્યો છે.

હોળી એ માત્ર રંગોનો તહેવાર નથી, પરંતુ તે આધ્યાત્મિક દૃષ્ટિએ પણ અત્યંત મહત્વનો છે. ભગવાન વિષ્ણુના પરમ ભક્ત પ્રહલાદને જીવતા સળગાવવાના પ્રયત્નમાં હોલિકા પોતે અગ્નિમાં ભસ્મ થઈ ગઈ હતી, જે દર્શાવે છે કે ગમે તેટલી શક્તિશાળી અસુર શક્તિ હોય, ભક્તિ અને સત્યની સામે તેનો પરાજય નિશ્ચિત છે. 2026 માં હોળીની ઉજવણી કરતી વખતે ભક્તોએ પર્યાવરણને નુકસાન ન થાય તે રીતે 'ઈકો ફ્રેન્ડલી હોળી' (Eco friendly Holi) રમવાનો અને સામાજિક સમરસતા વધારવાનો સંકલ્પ લેવો જોઈએ.

નિષ્કર્ષમાં, વર્ષ 2026 માં હોળીનું પર્વ ભક્તિ અને ખગોળીય ઘટનાઓના સંગમ સમાન છે. 3 માર્ચના રોજ હોલિકા દહન અને 4 માર્ચના રોજ ધુળેટીની ઉજવણી સાથે આ તહેવાર સંપન્ન થશે. ગ્રહણ અને ભદ્રાના પ્રભાવને ધ્યાનમાં રાખીને પૂજા અર્ચના કરવાથી શ્રદ્ધાળુઓ સુખ અને સમૃદ્ધિ મેળવી શકે છે. આ રંગોત્સવ સૌના જીવનમાં નવી આશા અને ઉત્સાહનો સંચાર કરે તેવી શુભકામનાઓ.