૮મા પગાર પંચ પહેલા ૭મા પગાર પંચના ફિટમેન્ટ ફેક્ટરનું ગણિત સમજો: ૨.૫૭ નો આંકડો કઈ રીતે નક્કી થયો? ૮મા માં કેટલો વધારો થશે?

૧૯૫૭ની શ્રમ પરિષદની ભલામણો, લઘુત્તમ વેતન ₹૧૮,૦૦૦ અને ૨.૫૭ ફિટમેન્ટ ફેક્ટરની ગણતરીની સંપૂર્ણ વિગતો, ૮મા પગાર પંચમાં ૧.૯૨ થી ૨.૮૬ સુધી ફિટમેન્ટની નિષ્ણાતોની અપેક્ષા

8th Pay Commission update: કેન્દ્ર સરકારના લાખો કર્મચારીઓ અને પેન્શનરો માટે ૮મા પગાર પંચ (8th CPC) ની રચનાની મંજૂરી મળ્યા બાદ, ફિટમેન્ટ ફેક્ટર અંગે ચર્ચાઓ અને અટકળો ખૂબ જ તેજ બની છે. ફિટમેન્ટ ફેક્ટર એ નક્કી કરશે કે કર્મચારીઓના વર્તમાન પગારમાં કેટલો વધારો થશે. જોકે ૮મા પગાર પંચનો અંતિમ અહેવાલ આવવામાં હજુ થોડો સમય લાગશે, પરંતુ તે પહેલાં એ સમજવું જરૂરી છે કે અગાઉના ૭મા પગાર પંચ (7th CPC) એ ૨.૫૭ ના ફિટમેન્ટ ફેક્ટરનો નિર્ણય કયા આધારે લીધો હતો. તેણે તેને ૨.૫ કે ૨.૮ જેવો આંકડો કેમ ન સુધાર્યો?

૭મા પગાર પંચે પોતાની ભલામણમાં જણાવ્યું હતું કે છઠ્ઠા પગાર પંચ હેઠળ લાગુ પડતા ₹૭૦૦૦ ના લઘુત્તમ વેતનને ૨.૫૭ થી ગુણાકાર કરવામાં આવે. આના આધારે, કેન્દ્રીય કર્મચારીઓ માટે નવું લઘુત્તમ વેતન ₹૧૮,૦૦૦ નક્કી કરવામાં આવ્યું. આ ગણતરી ફક્ત એક સરળ વધારો નહોતો, પરંતુ તેની પાછળ એક વ્યાપક વિશ્લેષણ અને ખર્ચ માળખું હતું.

૭મા પગાર પંચે લઘુત્તમ વેતન નક્કી કરવા માટે વર્ષ ૧૯૫૭ના ૧૫મા ભારતીય શ્રમ પરિષદ (ILC) ની ભલામણોને આધાર બનાવ્યો. આ ભલામણો અંતર્ગત, એક પ્રમાણભૂત પરિવાર (ત્રણ સભ્યો) માટે મૂળભૂત જરૂરિયાતો અને અન્ય ખર્ચાઓની કિંમત નક્કી કરવામાં આવી હતી. આ મુજબ, ખર્ચાઓની ગણતરી આ મુજબ હતી: અનાજ, કઠોળ, શાકભાજી, ફળો, દૂધ, ખાંડ, માંસ વગેરે જેવી મૂળભૂત જરૂરિયાતોની કિંમત: ₹૯૨૧૭.૯૯, બળતણ, વીજળી, પાણી: ₹૨૩૦૪.૫૦, લગ્ન, મનોરંજન, તહેવારો: ₹૨૦૩૩.૩૮, શિક્ષણ અને કૌશલ્ય વિકાસ: ₹૩૩૮૮.૯૭, રહેઠાણ ખર્ચ: ₹૫૨૪.૦૭

આ બધાને ઉમેરતા કુલ રકમ ₹૧૭,૪૬૮.૯૧ થઈ. આમાં મોંઘવારી ભથ્થાના અંદાજ (૧૨૫%) મુજબ ₹૫૨૪.૦૭ ના વધારાના ૩% ઉમેરવામાં આવ્યા (પ્રાપ્ત માહિતી મુજબ ગણતરી). આમ, કુલ રકમ ₹૧૭,૯૯૨.૯૮ થઈ, જેને રાઉન્ડ ઓફ કરીને ₹૧૮,૦૦૦ નું લઘુત્તમ વેતન નક્કી કરવામાં આવ્યું.

૭મા પગાર પંચે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે ૧ જાન્યુઆરી ૨૦૧૬ ના રોજ કોઈપણ સ્તરે કર્મચારીનો પગાર (પે બેન્ડ + ગ્રેડ પે) નવા પગાર માળખામાં ૨.૫૭ વડે ગુણાકાર કરીને નક્કી કરવામાં આવશે. આ ૨.૫૭ ના ફિટમેન્ટ ફેક્ટરમાંથી ૨.૨૫% મોંઘવારી ભથ્થું (DA) અને મૂળ પગારના મર્જર તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે બાકીનો ભાગ વાસ્તવિક પગાર વધારા તરીકે ગણવામાં આવ્યો હતો (પ્રાપ્ત માહિતી મુજબ રજૂઆત).

ફિટમેન્ટ ફેક્ટર એ એક ગુણક છે જેનો ઉપયોગ નવા પગાર પંચ હેઠળ સુધારેલા પગાર નક્કી કરવા માટે કર્મચારીના હાલના મૂળ પગાર (Basic Pay) સાથે ગુણાકાર કરવા માટે થાય છે. આ એક પ્રકારનો સૂચક છે કે કર્મચારીઓના પગારમાં કુલ કેટલો વધારો થશે. નવા પગારની ગણતરી મોંઘવારી ભથ્થું (DA), મૂળ પગાર અને કેટલાક વધારાના ભથ્થાઓને જોડીને સંયુક્ત સ્વરૂપમાં કરવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ કર્મચારીનો વર્તમાન મૂળ પગાર ₹૧૦,૦૦૦ છે અને ફિટમેન્ટ ફેક્ટર ૨.૫૭ છે, તો નવો પગાર ₹૧૦,૦૦૦ x ૨.૫૭ = ₹૨૫,૭૦૦ થશે.

કેન્દ્ર સરકારે જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ માં ૮મા પગાર પંચને મંજૂરી આપી દીધી છે અને હવે બધાની નજર પગાર પંચના સભ્યોની રચના પર છે, જેની જાહેરાત આ મહિનામાં થવાની અપેક્ષા છે. કેન્દ્રીય કર્મચારીઓ અને પેન્શનરો ૮મા પગાર પંચમાં કયું ફિટમેન્ટ ફેક્ટર તૈયાર થઈ શકે છે તેના પર બારીકાઈથી નજર રાખી રહ્યા છે. નિષ્ણાતોના મતે, વર્તમાન મોંઘવારી અને ખર્ચને ધ્યાનમાં લેતા, આ વખતે ફિટમેન્ટ ફેક્ટર ઓછામાં ઓછું ૧.૯૨ થી લઈને ૨.૮૬ સુધી રહેવાની ધારણા છે. ફિટમેન્ટ ફેક્ટર આ રેન્જમાં ક્યાં નક્કી થાય છે તેના પર કેન્દ્રીય કર્મચારીઓના પગારમાં થનારો અંતિમ વધારો આધાર રાખશે.