ITR-1થી લઈને ITR-7 સુધીમાં મોટો ફેરફાર! સરકારે જાહેર કર્યો નવા ઈન્કમ ટેક્સ નિયમોનો ડ્રાફ્ટ
ITR-1 (સહજ) એવા નિવાસી વ્યક્તિઓ માટે લાગુ રહેશે જેમની આવક પગાર, એક ઘરની મિલકત અને વ્યાજ જેવા સરળ સ્ત્રોતોમાંથી આવે છે.
ભારતની ઈન્કમટેક્સ વ્યવસ્થા હવે એક મોટા માળખાકીય પરિવર્તન માટે તૈયાર છે. ઈન્કમટેક્સ એક્સ 2025, 1 એપ્રિલ, 2026થી અમલમાં આવશે અને તેની સાથે લગભગ 60 વર્ષ જૂનો ઈન્કમટેક્સ, 1961, ઇતિહાસ બની જશે. નવા કાયદાને અમલમાં મૂકવા માટે સરકારે આવકવેરા નિયમો, 2026નો ડ્રાફ્ટ તૈયાર કર્યો છે, જેમાં સુધારેલા ITR ફોર્મનો સમાવેશ થાય છે.
સરકારે આ ડ્રાફ્ટ નિયમો અને ITR ફોર્મને પબ્લિક ડોમેનમાં મુક્યા છે જેથી કરદાતાઓ, ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ્સ અને અન્ય વ્યાવસાયિકો તેમના પ્રતિભાવ આપી શકે. 22 ફેબ્રુઆરી, 2026 સુધી સૂચનો માંગવામાં આવ્યા છે, જે પછી તેમને ફાઈનલ નોટિફાઈ કરવામાં આવશે. હવે સૌથી મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્ન એ છે કે નવો કાયદો અમલમાં આવ્યા પછી સામાન્ય કરદાતા માટે શું બદલાવ આવશે અને ITR-1 થી ITR-7 સિસ્ટમ કેવી રીતે કાર્ય કરશે. ચાલો જવાબ શોધીએ.
ITR-1 હજુ પણ સૌથી સરળ ફોર્મ છે
ITR-1 (સહજ) એવા નિવાસી વ્યક્તિઓ માટે લાગુ રહેશે જેમની આવક પગાર, એક ઘરની મિલકત અને વ્યાજ જેવા સરળ સ્ત્રોતોમાંથી આવે છે. ડ્રાફ્ટ નિયમો જણાવે છે કે આ ફોર્મ ફક્ત સરળ કેસ માટે છે.
ફાઇલિંગ પદ્ધતિમાં એક મોટો ફેરફાર એ છે કે ડિજિટલ ફાઇલિંગ હવે સામાન્ય નિયમ હશે. ફક્ત 80 વર્ષ અને તેથી વધુ ઉંમરના સુપર સિનિયર સિટીઝનને પેપર ફાઇલિંગમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવશે. અન્ય તમામ કરદાતાઓએ EVC અથવા ડિજિટલ હસ્તાક્ષરનો ઉપયોગ કરીને તેમના રિટર્ન ઓનલાઈન ફાઇલ કરવા પડશે.
ITR-2 હવે જટિલ કેસ માટે ડિફોલ્ટ વિકલ્પ છે
ITR-2 એવી વ્યક્તિઓ અને HUF ને લાગુ રહેશે જેમની આવક બિઝનેસ અને પ્રોફેશનમાંથી આવતી નથી પરંતુ જેમની પાસે મૂડી લાભ, એક કરતાં વધુ ઘરની મિલકત, વિદેશી આવક અને વિદેશી સંપત્તિ છે. નવા નિયમો હેઠળ કરદાતા ITR-1 ના દાયરાની બહાર આવતાની સાથે જ તેમણે સીધા ITR-2 પર શિફ્ટ થવું પડશે.
નવા કેપિટલ ગેન્સ ફ્રેમવર્ક અને ફોરેન એટેસ્ટ પર કડક દેખરેખને કારણે, ITR-2 ને હવે વધુ વિગતવાર ખુલાસાની જરૂર પડશે.
ITR-3 વ્યવસાયિક આવક સંબંધિત ખુલાસાઓમાં વધારો કરશે.
વ્યવસાય અથવા પ્રોફેશનમાંથી આવક મેળવતા કરદાતાઓ માટે ITR-3 એકમાત્ર ફોર્મ રહેશે. ડ્રાફ્ટ નિયમો સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે કરદાતા અનુમાનિત કરવેરા અથવા સરળ રિટર્ન માટે થ્રેશોલ્ડ ઓળંગે કે તરત જ ITR-3 ફાઇલ કરવું ફરજિયાત બનશે. લાભો, મૂડી લાભો અને વિશેષ આવક શ્રેણીઓ સંબંધિત નિયમોના વિસ્તરણને કારણે ITR-3 માં ખુલાસોનો બોજ વ્યાવસાયિકો, વેપારીઓ અને ઉચ્ચ આવક ધરાવતા કરદાતાઓ માટે સ્પષ્ટપણે વધશે.
ITR-4 (સુગમ) પર સૌથી કડક દેખરેખ
વ્યક્તિગત કરદાતાઓ માટે સૌથી મોટો ફેરફાર ITR-4 (સુગમ) માં જોવા મળે છે. આ ફોર્મ હજુ પણ અનુમાનિત કરવેરા ધરાવતા લોકો માટે ઉપલબ્ધ રહેશે, પરંતુ ડ્રાફ્ટ નિયમોએ તેની મર્યાદાઓને નોંધપાત્ર રીતે કડક કરી દીધી છે. આ કરદાતાઓ ITR-4 ફાઇલ કરી શકશે નહીં.
વિદેશી સંપત્તિ અથવા વિદેશી આવક ધરાવે છે.
કંપનીનો ડિરેક્ટર છે.
એક વર્ષમાં અનલિસ્ટેડ ઇક્વિટી શેર ધરાવે છે.
વાર્ષિક આવક ₹50 લાખથી વધુ છે.
બે કરતાં વધુ ઘરની મિલકતો ધરાવે છે.
કેરી-ફોરવર્ડ નુકસાન ધરાવે છે.
કૃષિ આવક 5,000 થી વધુ છે.
આનો અર્થ એ છે કે ITR-4 હવે પહેલા જેવો સરળ શોર્ટકટ નથી રહ્યો. ઘણા નાના વ્યવસાય માલિકો અને વ્યાવસાયિકોને હવે ITR-3 પર સ્વિચ કરવાની ફરજ પડશે.
ITR-5 અને ITR-6 માં વધુ દેખરેખ
ITR-5 અને ITR-6 નું માળખું સમાન રાખવામાં આવ્યું છે. જો કે, નવા નિયમો હેઠળ, ડિજિટલ પાલન, ઓડિટ રિપોર્ટિંગ અને ડેટા લિંકિંગને વધુ કડક બનાવવામાં આવ્યું છે. કંપનીઓ માટે ડિજિટલ હસ્તાક્ષરો સાથે ફાઇલિંગ ફરજિયાત રહેશે.
વધુમાં ITR-A ને વ્યવસાય પુનર્ગઠન સાથે જોડવામાં આવ્યું છે. બ્લોક એસેસમેન્ટ કેસ માટે ITR-BL લાગુ થશે. આ નવા રિટર્ન સાથે સિસ્ટમ એકીકરણ પણ મજબૂત બન્યું છે.
ITR-7 માં ટ્રસ્ટ અને સંસ્થાઓ પરના નિયંત્રણો કડક બનાવાયા
ITR-7 જે ચેરિટેબલ ટ્રસ્ટ, રાજકીય પક્ષો અને અન્ય મુક્તિ પ્રાપ્ત સંસ્થાઓ માટે છે, તે પારદર્શિતા પર ખાસ ભાર મૂકે છે. ઓડિટ રિપોર્ટ્સ, દાનની સંપૂર્ણ વિગતો અને ભંડોળના ઉપયોગ અંગેની માહિતી હવે સીધી રીતે રિટર્ન સાથે જોડાયેલી હશે.
ડ્રાફ્ટ નિયમોમાં સ્પષ્ટપણે જણાવાયું છે કે ફાઇલિંગમાં ભૂલો અથવા વિલંબ નોંધણી અને કર મુક્તિ બંનેને જોખમમાં મૂકી શકે છે.
સરકાર કર નિયમોમાં ફેરફાર શા માટે કરી રહી છે?
આવક કર નિયમો, 2026નો ડ્રાફ્ટ એ જ દિશામાં નિર્દેશ કરે છે. ફાઇલિંગ ડિજિટલ હશે, સરળ રિટર્ન મર્યાદિત હશે, ડિસક્લોઝર વધુ હશે, અને કર પ્રણાલી માળખાગત ડેટા પર વધુ આધાર રાખશે. સરકારે હજુ સુધી અંતિમ નિર્ણય લીધો નથી. કરદાતાઓ અને વ્યાવસાયિકો પાસે 22 ફેબ્રુઆરી, 2026 સુધીનો સમય છે, ડ્રાફ્ટ ITR ફોર્મ્સની સમીક્ષા કરવા અને કોઈપણ વ્યવહારિક ચિંતાઓ ઉઠાવવા માટે.
1 એપ્રિલ, 2026થી નવો કાયદો અમલમાં આવ્યા પછી ITRના નામ કદાચ એ જ રહેશે પરંતુ ફાઇલ કરવાની પદ્ધતિ, પાત્રતા અને જવાબદારી સંપૂર્ણપણે બદલાઈ જશે.
Before You Go
Gujarat Government: રાજ્યના ખેડૂતો માટે સરકારનો મહત્વનો નિર્ણય
ટોપ સ્ટોરી
ટ્રેન્ડિંગ સમાચાર
