સાવધાન! EMI પર લીધેલા ફોનનો હપ્તો નહીં ભરો તો સ્માર્ટફોન લોક થઈ જશે, જાણો RBI નો નવો પ્રસ્તાવ શું છે?
phone EMI rules 2025: RBI ટૂંક સમયમાં તેના ફેર પ્રેક્ટિસ કોડ માં મોટો ફેરફાર કરવા જઈ રહી છે. આ દરખાસ્ત હેઠળ, નાણાકીય સંસ્થાઓને ગ્રાહકો દ્વારા EMI પર ખરીદેલા મોબાઇલ ફોનને દૂરથી લોક કરવાની સત્તા મળશે.
EMI default device lock: ભારતમાં સ્માર્ટફોનનું બજાર ઝડપથી વિસ્તરી રહ્યું છે, જ્યાં લાખો ગ્રાહકો EMI (માસિક હપ્તા) યોજનાઓ પર નવા ઉપકરણો ખરીદી રહ્યા છે. જોકે, આકર્ષક ડિસ્કાઉન્ટની સાથે ખરાબ લોન (Bad Loans) વધવાનું જોખમ પણ વધ્યું છે. આ જોખમને નિયંત્રિત કરવા માટે, રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) એક અત્યંત મહત્ત્વનો અને કડક નિયમ લાવવાની તૈયારી કરી રહી છે. આ પ્રસ્તાવ હેઠળ, બેંકો અને નોન-બેંકિંગ ફાઇનાન્સ કંપનીઓ (NBFCs) ને ગ્રાહક દ્વારા EMI પર ખરીદેલા મોબાઇલ ફોનને રિમોટલી લોક કરવાની મંજૂરી મળી શકે છે. આનો સ્પષ્ટ અર્થ એ છે કે જો કોઈ ગ્રાહક સમયસર હપ્તા ચૂકવવામાં નિષ્ફળ જાય, તો ધિરાણકર્તા (Lender) તેના ફોનને કામ કરતો અટકાવી દેશે. આ પગલું વધતી જતી નોન-પર્ફોર્મિંગ એસેટ્સ (NPA) ને નિયંત્રિત કરવા માટે લેવામાં આવ્યું છે, પરંતુ તે 1.16 અબજથી વધુ મોબાઇલ કનેક્શન ધરાવતા લાખો ભારતીયોના ડિજિટલ ઍક્સેસ પર ગંભીર અસર કરી શકે છે.
RBI નો નવો પ્રસ્તાવ: રિમોટ લોકિંગ અને ફેર પ્રેક્ટિસ કોડમાં ફેરફાર
રોઇટર્સ ના અહેવાલ મુજબ, RBI ટૂંક સમયમાં તેના ફેર પ્રેક્ટિસ કોડ માં મોટો ફેરફાર કરવા જઈ રહી છે. આ દરખાસ્ત હેઠળ, નાણાકીય સંસ્થાઓને ગ્રાહકો દ્વારા EMI પર ખરીદેલા મોબાઇલ ફોનને દૂરથી લોક કરવાની સત્તા મળશે. જો કોઈ ગ્રાહક નિયત સમય મર્યાદામાં હપ્તો ચૂકવવામાં નિષ્ફળ જશે, તો ધિરાણકર્તા આ લોકીંગ ટેકનોલોજી નો ઉપયોગ કરીને ઉપકરણને નિષ્ક્રિય કરી શકશે. જોકે, RBI હાલમાં આ સિસ્ટમના કાનૂની, તકનીકી અને નૈતિક પાસાઓની સંપૂર્ણ તપાસ કરી રહી છે, જેથી તેનો અમલ સલામત અને પારદર્શક રીતે થઈ શકે. 2024 માં દુરુપયોગની ફરિયાદોને કારણે RBI એ લોન કંપનીઓને આવી લોકીંગ એપ્સનો ઉપયોગ કરવા પર અગાઉ પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો, પરંતુ હવે કડક નિયમો સાથે તેને ફરીથી રજૂ કરવાની યોજના છે.
નિયમની આવશ્યકતા: વધતી જતી NPA અને ડિફોલ્ટ દર
RBI દ્વારા આ કડક પગલું લેવા પાછળનું મુખ્ય કારણ વધતી જતી નોન-પર્ફોર્મિંગ એસેટ્સ (NPA) ને નિયંત્રિત કરવાનું છે. ભારતમાં ₹1 લાખથી ઓછી ગ્રાહક લોન (ખાસ કરીને ઇલેક્ટ્રોનિક વસ્તુઓ પરની) ઝડપથી વધી રહી છે, અને તેની સાથે તેમના ડિફોલ્ટ માં પણ વધારો થયો છે. 2024 હોમ ક્રેડિટ ફાઇનાન્સ રિપોર્ટ મુજબ, EMI પર ઇલેક્ટ્રોનિક વસ્તુઓના વેચાણમાં તીવ્ર વધારો થયો છે, અને તેની સામે ડિફોલ્ટની સંખ્યામાં પણ વધારો જોવા મળ્યો છે. આ નીતિ ધિરાણકર્તાઓને રક્ષણ પૂરું પાડશે, જેનાથી તેઓ ઓછા ક્રેડિટ સ્કોર ધરાવતા ગ્રાહકોને પણ ધિરાણ આપવામાં ખચકાટ અનુભવશે નહીં.
નવી સિસ્ટમનું અમલીકરણ અને ડેટા સુરક્ષા
RBI આ નવી લોકીંગ સિસ્ટમને સંતુલિત અને પારદર્શક પ્રક્રિયા તરીકે લાગુ કરવા માટે ફેર પ્રેક્ટિસ કોડમાં સુધારો કરશે. આમાં નીચેની શરતો ફરજિયાત બનાવવામાં આવશે:
- પૂર્વ સંમતિ: ધિરાણ આપતા પહેલા ગ્રાહકની પૂર્વ સંમતિ લેવી ફરજિયાત રહેશે.
- ડેટા સુરક્ષા: બેંકો કે NBFC કોઈપણ સંજોગોમાં ગ્રાહકના ફોન પરનો વ્યક્તિગત ડેટા એક્સેસ કરી શકશે નહીં.
- મર્યાદિત સુવિધા: લોકીંગ સુવિધા માત્ર ફોનને નિષ્ક્રિય કરવા સુધી મર્યાદિત રહેશે, જે ડેટા સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરશે.
જોકે સત્તાવાર જાહેરાત બાકી છે, આ નીતિ આગામી મહિનાઓમાં લાગુ થવાની અપેક્ષા છે.
લાખો ગ્રાહકો પર અસર અને ડિજિટલ વિભાજનનો ખતરો
જો આ નિયમ લાગુ કરવામાં આવે, તો તે EMI પર મોબાઇલ ફોન અથવા ઇલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણો ખરીદતા લાખો ભારતીયોને સીધી અસર કરશે. ભારતમાં હાલમાં 1.16 અબજથી વધુ મોબાઇલ કનેક્શન છે, જેના પર લોકો તેમના રોજિંદા જીવન, કાર્ય, શિક્ષણ અને ઓનલાઇન વ્યવહારો માટે આધાર રાખે છે. જ્યારે આ પગલું ધિરાણકર્તાઓ માટે જોખમ ઘટાડવા નું મહત્ત્વનું પગલું છે, તે સામાન્ય વપરાશકર્તાઓ, ખાસ કરીને ગરીબ અથવા ગ્રામીણ ગ્રાહકો માટે ચિંતાનો વિષય છે. ઘણા નિષ્ણાતો માને છે કે ફોન લોક કરવાથી આ ગ્રાહકો માટે ડિજિટલ ઍક્સેસ પર ગંભીર અસર પડી શકે છે અને દેશમાં ડિજિટલ વિભાજન (Digital Divide) વધુ વધી શકે છે.
ટોપ સ્ટોરી
ટ્રેન્ડિંગ સમાચાર
