ફક્ત રજિસ્ટ્રી થવાથી ઘરના માલિક નથી બની જતા તમે, ઘર ખરીદતા અગાઉ જાણી લો કામની વાત

જો તમે ઘર, ફ્લેટ કે અન્ય કોઈ મિલકત ખરીદી રહ્યા છો તો તમારે ધ્યાનમાં રાખવાની જરૂર છે કે ફક્ત મિલકતની રજિસ્ટ્રી કરાવવાથી જમીન કે મિલકત પર તમારી માલિકી સાબિત થતી નથી.

પ્રતિકાત્મક તસવીર

Source : freepik

જો તમે ઘર, ફ્લેટ કે અન્ય કોઈ મિલકત ખરીદી રહ્યા છો તો તમારે ધ્યાનમાં રાખવાની જરૂર છે કે ફક્ત મિલકતની રજિસ્ટ્રી કરાવવાથી જમીન કે મિલકત પર તમારી માલિકી સાબિત થતી નથી. 2025માં સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદામાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું હતું કે ફક્ત સંપત્તિની રજિસ્ટ્રી કરાવવાથી તમે તેના માલિક નહીં બની શકો. મિલકતની માલિકી સ્થાપિત કરવા માટે રજિસ્ટ્રીની સાથે સાથે મ્યૂટેશન એટલે કે બાકી રકમ રદ કરવી બંને જરૂરી છે. કારણ કે મ્યૂટેશન થયા પછી જ મહેસૂલ વિભાગમાં સંપત્તિ ધરાવતા વ્યક્તિનું નામ સંપત્તિના માલિકીની સાથે સત્તાવાર રીતે નોંધવામાં આવે છે. આ ચુકાદો સુપ્રીમ કોર્ટે મહનૂર ફાતિમા ઈમરાન વિરુદ્ધ તેલંગણા રાજ્યના કેસની સુનાવણી દરમિયાન આપ્યો હતો.

સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદામાં શું કહેવામાં આવ્યું?

જો કોઈ વ્યક્તિએ મિલકત, પ્લોટ, ફ્લેટ અથવા અન્ય કોઈપણ જગ્યા સહિતની મિલકત ફક્ત મિલકત રજિસ્ટ્રી દ્વારા વેચી હોય તો તે વ્યક્તિગત રીતે હસ્તગત કરેલી મિલકતની માલિકી કે માલિકી સાબિત કરી શકતો નથી. કારણ કે કોઈપણ મિલકતનું વેચાણ અને ખરીદી વિભાગના સત્તાવાર રેકોર્ડમાં નોંધવામાં આવે છે. માલિકી સાબિત કરવા માટે રજિસ્ટ્રી ઉપરાંત અન્ય ઘણા આવશ્યક તત્વોની જરૂર પડે છે, જેમાં મિલકત દસ્તાવેજ, મધર ડીડ, Encumbrance Scripture અને મ્યૂટેશન દસ્તાવેજનો સમાવેશ થાય છે.

માલિકી સાબિત કરવા માટે કયા દસ્તાવેજો જરૂરી છે?

કોઈપણ મિલકતની માલિકી સાબિત કરવા માટે માત્ર રજિસ્ટ્રી લાયસન્સ પૂરતું નથી. અન્ય ઘણા મહત્વપૂર્ણ દસ્તાવેજો પણ જરૂરી છે. આમાંથી સૌથી મહત્વપૂર્ણ દસ્તાવેજ મધર ડીડ છે. આ દસ્તાવેજના માધ્યમથી જાણવા મળે છે કે જે વ્યક્તિ પ્રતિષ્ઠિત વ્યક્તિ છે, તેની પાસે તે સંપત્તિ અથવા જમીન ક્યાં આવેલી છે અને આ અગાઉ તે જમીન પર  પૂર્વજોનો હક આપવામાં આવ્યો હતો કે કેમ તે જાહેર કરે છે. આ દસ્તાવેજ મિલકતનો સમગ્ર ઇતિહાસ દર્શાવે છે.

મધર ડીડ સિવાય વધુ એક જરૂરી દસ્તાવેજ Encumbrance Scripture છે. આ ચકાસવામાં મદદ કરે છે કે હસ્તગત કરવામાં આવતી મિલકત પર અગાઉ કોઈ લોન લેવામાં આવી નથી અથવા તે કોઈ પણ રીતે કાયદાકીય ઓળખમાં ફસાયેલી નથી અથવા તો તે જમીન પર કોઈ કોર્ટ કેસ ચાલી રહ્યો નથી. ત્યારબાદ સૌથી મહત્વપૂર્ણ દસ્તાવેજ મ્યૂટેશન છે. આ પ્રક્રિયાના માધ્યમથી રજિસ્ટ્રી બાદ સરકારી રેકોર્ડમાં નામ નોંધાય છે. જો આ દસ્તાવેજ આપવામાં આવે નહીં તો સરકારી અખબારોમાં જૂના માલિકનું નામ નોંધાય છે અને બાદમાં તમારુ નામ માલિકના નામ પર નોંધાતું નથી. 

તમારે એ પણ ખાતરી કરવી જોઈએ કે અગાઉના માલિકે બધા લાગુ પડતા કર ચૂકવ્યા છે કે નહીં. જેમાંથી સૌથી મહત્વપૂર્ણ હાઉસ ટેક્સ છે. જો તમે સંપૂર્ણ તપાસ વિના ખરીદી કરો છો તો તમને સંપત્તિનો દસ્તાવેજ બનાવવો ભારે પડી શકે છે.