સીમાંકન: યુપીમાં 80થી 128 અને બિહારમાં... નવા સીમાંકન બાદ કયા રાજ્યમાં કેટલી સીટો વધશે, જાણો કેમ વધી રહી છે દક્ષિણની બેચેની

નવા સીમાંકન બાદ કયા રાજ્યમાં કેટલી સીટો વધશે, જાણો કેમ વધી રહી છે દક્ષિણની બેચેની.

નવા સીમાંકનથી દક્ષિણની બેચેની વધી રહી છે

Source : PTI

Southern states on delimitation: વર્ષ 2026 નજીક આવી રહ્યું છે અને સીમાંકન અંગેની ચર્ચાઓએ ફરી જોર પકડ્યું છે. સીમાંકન એક બંધારણીય પ્રક્રિયા છે જેનો હેતુ વસ્તી ગણતરીના આધારે મતવિસ્તારોની સીમાઓ નક્કી કરવાનો છે. છેલ્લું સીમાંકન 1971ની વસ્તી ગણતરીના આધારે 1976માં થવાનું હતું, પરંતુ તે સમયે ઇન્દિરા ગાંધી સરકારે બંધારણમાં સુધારો કરીને તેને 25 વર્ષ માટે મુલતવી રાખ્યું હતું. ત્યારબાદ, 2001માં ફરીથી સીમાંકનનો સમય આવ્યો ત્યારે પણ તેને આગળ ધકેલી દેવામાં આવ્યું. હવે, 2026માં આ મુલતવી રાખવાનો સમયગાળો પૂરો થવા જઈ રહ્યો છે, જેના કારણે સીમાંકન ફરીથી ચર્ચામાં છે.

સીમાંકન એક મહત્વપૂર્ણ પ્રક્રિયા છે કારણ કે તે વસ્તીના આધારે લોકસભા અને વિધાનસભાની બેઠકોની સંખ્યા નક્કી કરે છે. વસ્તી ગણતરી પછી, એ સ્પષ્ટ થાય છે કે કયા મતવિસ્તારમાં વસ્તી વધી છે અને ક્યાં ઘટી છે. તેના આધારે, મતવિસ્તારોની સીમાઓ અને બેઠકોની સંખ્યામાં ફેરફાર કરવામાં આવે છે. જો વર્ષ 2021માં વસ્તી ગણતરી થઈ હોત, તો શક્ય હતું કે 2026માં જ સીમાંકન થઈ જાય અને દેશમાં લોકસભા અને વિધાનસભાની બેઠકોની સંખ્યા બદલાઈ જાય. પરંતુ, કોરોના મહામારીને કારણે વસ્તી ગણતરી થઈ શકી નથી, તેથી હવે 2031ની વસ્તી ગણતરી બાદ જ સીમાંકન થવાની સંભાવના છે.

સીમાંકન થવાથી સૌથી મોટો ફેરફાર એ થશે કે રાજ્યોમાં લોકસભાની બેઠકોની સંખ્યામાં ફેરફાર થશે. વસ્તીના આધારે બેઠકોની ફાળવણી કરવામાં આવે છે, અને ઉત્તર ભારતના રાજ્યોમાં દક્ષિણ ભારતના રાજ્યોની સરખામણીમાં વસ્તી ઝડપથી વધી છે. જો સીમાંકન થશે, તો સ્વાભાવિક છે કે ઉત્તર ભારતના રાજ્યોને વધુ બેઠકો મળશે. એક અંદાજ મુજબ, જો દર 20 લાખની વસ્તી માટે એક લોકસભા સીટ નક્કી કરવામાં આવે તો દેશમાં 543ને બદલે 753 લોકસભા સીટ થઈ જશે.

છેલ્લા પાંચ દાયકાઓમાં, દક્ષિણ ભારતના પાંચ રાજ્યો (તેલંગાણા, આંધ્રપ્રદેશ, કર્ણાટક, તમિલનાડુ અને કેરળ)માં લોકસભાની 129 બેઠકો છે, જે કુલ બેઠકોના 24% છે. નવા સીમાંકન બાદ, આ રાજ્યોમાં કુલ સીટો વધીને 144 થઈ શકે છે, એટલે કે 15 બેઠકોનો વધારો થશે. પરંતુ, કુલ 753 બેઠકો થવાને કારણે, લોકસભામાં દક્ષિણ ભારતીય રાજ્યોનું પ્રતિનિધિત્વ ઘટીને માત્ર 19% થઈ જશે, એટલે કે 5% નો ઘટાડો થશે.

બીજી તરફ, ઉત્તર ભારતના કેટલાક રાજ્યોમાં લોકસભાની બેઠકોમાં મોટો વધારો થશે. ઉત્તર પ્રદેશમાં લોકસભાની બેઠકો 80 થી વધીને 128 થઈ શકે છે, બિહારમાં 40 થી 70, મધ્ય પ્રદેશમાં 29 થી 47 અને રાજસ્થાનમાં 25 થી 44 બેઠકો થઈ શકે છે. ઉત્તર ભારતના અન્ય રાજ્યોમાં પણ લોકસભાની બેઠકોની સંખ્યામાં સારો એવો વધારો થશે.

દક્ષિણ ભારતના રાજ્યોમાં સીમાંકનને લઈને અસ્વસ્થતાનું મુખ્ય કારણ એ છે કે તેઓને ડર છે કે લોકસભામાં તેમનું પ્રતિનિધિત્વ ઘટશે. દક્ષિણના રાજ્યોને લાગે છે કે જો ઉત્તર ભારતીય રાજ્યોનું પ્રતિનિધિત્વ વધશે, તો કેન્દ્ર સરકાર ઉત્તરના રાજ્યો પર વધુ ધ્યાન આપશે. તેઓ એવી પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે કે કેન્દ્ર સરકાર દક્ષિણ ભારતના રાજ્યોને ઓછું ભંડોળ ફાળવશે. ઉદાહરણ તરીકે, તમિલનાડુ અને કર્ણાટક જેવા રાજ્યો કેન્દ્ર સરકારને જે ટેક્સ આપે છે, તેમાંથી માત્ર 30% જ આ રાજ્યો પર ખર્ચવામાં આવે છે, જ્યારે યુપી અને બિહાર જેવા રાજ્યોને તેમના ટેક્સ યોગદાનની સરખામણીમાં અનેક ગણું વધારે ફંડ મળે છે.

વધુમાં, દક્ષિણ ભારતના રાજ્યોને એ પણ ડર છે કે ઉત્તર ભારતમાં ભાજપનું વર્ચસ્વ વધુ છે અને જો ઉત્તરના રાજ્યોનું પ્રતિનિધિત્વ વધશે, તો ભાજપની તાકાત પણ વધશે. તેનાથી રાષ્ટ્રીય રાજનીતિમાં DMK, TRS, TDP જેવા દક્ષિણી પ્રાદેશિક પક્ષોનું વર્ચસ્વ ઓછું થઈ જશે. આ કારણોસર જ તમિલનાડુના મુખ્યમંત્રી સ્ટાલિન અને અન્ય દક્ષિણી રાજ્યોના નેતાઓ સીમાંકનનો વિરોધ કરી રહ્યા છે. તેમનું માનવું છે કે સીમાંકનથી દક્ષિણ ભારતના રાજ્યોને રાજકીય અને આર્થિક રીતે નુકસાન થશે.

આ પણ વાંચો.....