સોનાના દાગીના પર હવે મળશે 85% સુધી લોન! જાણો બેંકો કેવી રીતે નક્કી કરે છે સોનાનો ભાવ

RBI ની નવી ગાઈડલાઈન: LTV રેશિયો, સોનાનું મૂલ્યાંકન અને લોન ક્લેમ કરવાના નિયમોમાં મોટો ફેરફાર; જાણો દાગીના ગીરવે મુકતા પહેલા કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું.

ભારતીય પરિવારોમાં ઘરે સંગ્રહિત સોનું માત્ર શણગાર નથી, પરંતુ કટોકટીના સમયે આર્થિક ટેકો આપતી મજબૂત સંપત્તિ છે. આ સોના સામે મળતી લોન, જેને 'ગોલ્ડ લોન' કહેવાય છે, તે તેની ઊંચી પ્રવાહિતાને કારણે લોકપ્રિય છે. 24 ફેબ્રુઆરી, 2026 ના રોજ સોનાના ભાવમાં જોવા મળતી વધઘટ વચ્ચે, ગ્રાહકોએ 'લોન ટુ વેલ્યુ' મર્યાદા અને પાત્રતાના નિયમો સમજવા અનિવાર્ય છે. RBI ની નવીનતમ માર્ગદર્શિકા મુજબ, બેંકો હવે સોનાની શુદ્ધતા અને છેલ્લા 30 days ના સરેરાશ બંધ ભાવના આધારે લોનની રકમ નક્કી કરે છે.

ગોલ્ડ લોન મેળવવા માટેના પાત્રતા નિયમોમાં સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી છે કે ગ્રાહકો માત્ર સોનાના દાગીના અને ચોક્કસ મર્યાદામાં સોનાના સિક્કા જ ગીરવે મૂકી શકે છે. 'સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા' (SBI) અને અન્ય ધિરાણકર્તાઓ મુજબ, 24 કેરેટ સોનાના બાર (Gold Bars), બિસ્કિટ અથવા 'ગોલ્ડ ETF' સામે લોનની મંજૂરી નથી. RBI એ સોનાના સટ્ટાકીય સ્વભાવને રોકવા માટે પ્રાથમિક સોના (બુલિયન) પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. જોકે, સિક્કાના કિસ્સામાં કુલ વજન 50 ગ્રામથી વધુ ન હોવું જોઈએ, જે વર્તમાન દરે આશરે ₹5.25 લાખ સુધીનું કવરેજ પૂરું પાડે છે.

વ્યક્તિ કેટલી ગોલ્ડ લોન મેળવી શકે છે તે મુખ્યત્વે LTV રેશિયો પર નિર્ભર કરે છે. વર્તમાન નિયમો અનુસાર, ₹5 લાખથી વધુની લોન માટે 75% LTV લાગુ પડે છે. જો સોનાનો ભાવ પ્રતિ ગ્રામ ₹14,750 ની આસપાસ હોય, તો તમે પ્રતિ ગ્રામ આશરે ₹11,000 સુધીની લોન મેળવી શકો છો. મહત્તમ મર્યાદાની વાત કરીએ તો, એક વ્યક્તિ 1 કિલોગ્રામ સુધીના દાગીના ગીરવે મૂકી શકે છે. જોકે, બેંકોએ પોતાની આંતરિક મર્યાદા પણ નક્કી કરી હોય છે, જેમ કે SBI મહત્તમ ₹50 લાખ સુધીની ગોલ્ડ લોન ઓફર કરે છે.

સોનાના મૂલ્યની ગણતરી કરવા માટે ધિરાણકર્તાઓ 'ઇન્ડિયા બુલિયન એન્ડ જ્વેલર્સ એસોસિએશન' (IBJA) ના છેલ્લા 30 દિવસના સરેરાશ ભાવ અથવા અગાઉના દિવસના બંધ ભાવને ધ્યાનમાં લે છે. મૂલ્યાંકન કરતી વખતે માત્ર સોનાના આંતરિક વજન અને શુદ્ધતા (Caratage) ને જ ગણતરીમાં લેવામાં આવે છે. દાગીનામાં જડેલા કિંમતી પથ્થરો, રત્નો કે અન્ય સુશોભન વસ્તુઓનું કોઈ વધારાનું મૂલ્ય લોનની રકમમાં ઉમેરવામાં આવતું નથી. આ પારદર્શક પદ્ધતિ સુનિશ્ચિત કરે છે કે ગ્રાહકોને તેમના સોનાનું વાસ્તવિક બજાર મૂલ્ય પ્રાપ્ત થાય.

એકવાર સોનું બેંકમાં ગીરવે મૂકવામાં આવે, પછી તેની સુરક્ષાની સંપૂર્ણ જવાબદારી ધિરાણકર્તાની રહે છે. જો લોનની મુદત દરમિયાન ગીરવે મૂકેલા દાગીનાને કોઈ નુકસાન થાય, તો તેનો રિપેરિંગ ખર્ચ બેંકે ભોગવવો પડે છે. જો આંતરિક ઓડિટ દરમિયાન સોનાના વજન કે શુદ્ધતામાં કોઈ વિસંગતતા જણાય અથવા સોનું ખોવાઈ જાય, તો ધિરાણકર્તાએ ગ્રાહક કે તેના કાનૂની વારસદારને બજાર ભાવ મુજબ યોગ્ય વળતર ચૂકવવું પડે છે. આ નિયમ ગ્રાહકોના હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે બનાવવામાં આવ્યો છે.

સૌથી મહત્વનો ફેરફાર લોન ચુકવણી પછી સોનું પરત મેળવવાની પ્રક્રિયામાં કરવામાં આવ્યો છે. જો ગ્રાહકે લોનની સંપૂર્ણ ચુકવણી કરી દીધી હોય, તો બેંકે નિર્ધારિત સમયમાં સોનું પરત કરવું પડે છે. જો ધિરાણકર્તા સોનું પહોંચાડવામાં વિલંબ કરે, તો RBI ના નિયમ મુજબ તેમણે ગ્રાહકને દરરોજ ₹5,000 નો દંડ ચૂકવવો પડશે. જો બેંક તરફથી કોઈ ટેકનિકલ કારણ હોય, તો તેમણે ગ્રાહકને પત્ર, ઇમેઇલ કે SMS દ્વારા સમયસર જાણ કરવી અને રીમાઇન્ડર્સ મોકલવા અનિવાર્ય છે.