રહસ્યમય 'બ્લેક બોક્સ' મળ્યું: રંગ નારંગી છતાં કેમ કહેવાય છે બ્લેક? જાણો એર ઇન્ડિયા ક્રેશની તપાસમાં તેની ભૂમિકા

Why is black box orange: અમદાવાદ દુર્ઘટનાગ્રસ્ત વિમાનનું ELT મળ્યું, તપાસને મળશે ગતિ; બ્લેક બોક્સની રચના અને કાર્યપદ્ધતિનું રહસ્ય ઉકેલાશે.

ગુરુવારે અમદાવાદમાં થયેલી એર ઇન્ડિયાના વિમાન દુર્ઘટનામાં 241 મુસાફરો અને અન્ય સ્થાનિક લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા છે. આ અકસ્માતનું કારણ હજુ સુધી જાણી શકાયું નથી, ત્યારે તપાસ એજન્સીઓ ઘટનાસ્થળે પહોંચીને તપાસ શરૂ કરી દીધી છે. આ તપાસમાં એક મોટો વળાંક આવ્યો છે, કારણ કે દુર્ઘટનાગ્રસ્ત વિમાનનું 'બ્લેક બોક્સ' મળી આવ્યું હોવાના અહેવાલો છે.

'બ્લેક બોક્સ' નારંગી રંગનું હોવા છતાં કેમ 'બ્લેક' કહેવાય છે? અહેવાલો અનુસાર, તપાસ એજન્સીઓને અકસ્માતનો ભોગ બનેલા એર ઇન્ડિયાના વિમાનનું 'બ્લેક બોક્સ' મળી આવ્યું છે, અને તેનો ફોટો પણ સામે આવ્યો છે, જે આશ્ચર્યજનક રીતે નારંગી રંગનો છે. અહીં પ્રશ્ન થાય છે કે નારંગી રંગનું હોવા છતાં તેને 'બ્લેક બોક્સ' કેમ કહેવામાં આવે છે?

વાસ્તવમાં, 'બ્લેક બોક્સ' એ તેજસ્વી નારંગી રંગનું એક ખાસ ઉપકરણ છે. તેને આ રીતે રંગવામાં આવે છે જેથી વિમાન દુર્ઘટનાના કાટમાળમાં તેને સરળતાથી શોધી શકાય. તે એક પ્રકારનો રેકોર્ડર છે, જે વિમાનની દરેક પ્રવૃત્તિને રેકોર્ડ કરે છે.

'બ્લેક બોક્સ' નામ પાછળનો ઇતિહાસ રસપ્રદ છે. 1954 થી વિમાનોમાં 'બ્લેક બોક્સ' ઇન્સ્ટોલ કરવામાં આવી રહ્યું છે. કેટલાક સિદ્ધાંતો મુજબ, શરૂઆતમાં તેના પ્રોટોટાઇપ્સ અથવા શરૂઆતી મોડેલો કાળા રંગના બોક્સમાં બંધ હતા, અથવા તો ફોટોગ્રાફિક ફિલ્મ પર ડેટા રેકોર્ડ કરતા હોવાથી, પ્રકાશ ન પ્રવેશે તે માટે અંદરનો ભાગ કાળો રાખવામાં આવતો હતો. આ જ કારણોસર, 'બ્લેક બોક્સ' નામ પ્રચલિત બન્યું અને આજ દિન સુધી તે જાળવી રાખવામાં આવ્યું છે, ભલે તેનો બાહ્ય રંગ હવે નારંગી હોય.

બ્લેક બોક્સની ભૂમિકા અને તેની સુરક્ષા: કોઈપણ વિમાન દુર્ઘટનાની તપાસમાં 'બ્લેક બોક્સ' સૌથી મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. વિમાન દુર્ઘટના પછી, તપાસ એજન્સીઓ પહેલા કાટમાળમાં 'બ્લેક બોક્સ' શોધે છે, જેથી અકસ્માતનું કારણ જાણી શકાય. 'બ્લેક બોક્સ' શોધવાથી માત્ર તપાસ ઝડપી બનશે જ નહીં, પરંતુ તે અકસ્માત પાછળનું ચોક્કસ કારણ પણ જાહેર કરશે, જેમ કે: ટેકનિકલ ખામી, એન્જિન ફેલ્યોર, પક્ષી અથડાવવું, વિમાનમાં આગ લાગવી, કોઈ માનવીય ભૂલ

આ રેકોર્ડર્સ મજબૂત કેસીંગથી બંધ હોય છે, જે કોઈપણ પ્રકારના વિસ્ફોટ, આગ કે પાણીથી પ્રભાવિત થતા નથી અને મોટામાં મોટા અકસ્માતમાં પણ તેની અંદર રેકોર્ડ થયેલો ડેટા સુરક્ષિત રહે છે.

બ્લેક બોક્સના મુખ્ય બે ભાગ છે: ફ્લાઇટ ડેટા રેકોર્ડર (FDR): આ વિમાનની ગતિ, ઊંચાઈ, એન્જિન પર્ફોર્મન્સ જેવા ટેકનિકલ ડેટા રેકોર્ડ કરે છે. કોકપિટ વોઇસ રેકોર્ડર (CVR): આ પાયલટ, કો પાયલટ અને કોકપિટમાં થતી વાતચીત તથા આસપાસના અવાજો રેકોર્ડ કરે છે.

આ બે ભાગોમાં રેકોર્ડ થયેલી માહિતી અકસ્માતનું કારણ જાણવામાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવે છે. 'બ્લેક બોક્સ' મળવાથી અમદાવાદ વિમાન દુર્ઘટનાની તપાસને નવી દિશા મળશે અને તેના કારણો જલ્દી સામે આવી શકશે તેવી આશા છે.