Property Rules: શું ભાડૂઆત તમારા ઘર પર માલિકીનો દાવો કરી શકે? જાણો કાયદો અને સુપ્રીમ કોર્ટનો નિર્દેશ

દેશભરમાં લાખો લોકો ભાડાના મકાનોમાં વસવાટ કરે છે, ત્યારે મકાનમાલિકોના મનમાં વારંવાર એક ડર સતાવતો હોય છે કે શું લાંબા સમય સુધી રહેલો ભાડૂઆત મિલકત પર કબજો જમાવી શકે?

કાયદાકીય રીતે આ પ્રક્રિયાને 'Adverse Possession' (પ્રતિકૂળ કબજો) કહેવામાં આવે છે. જોકે, માત્ર મકાનમાં રહેવાથી માલિકી હક મળતો નથી. આ લેખમાં આપણે વિગતવાર જાણીશું કે કયા વિશિષ્ટ સંજોગોમાં ભાડૂઆત મિલકતનો દાવો કરી શકે છે અને કાયદો મકાનમાલિકોને કઈ રીતે સુરક્ષા પૂરી પાડે છે.

સૌ પ્રથમ એ સ્પષ્ટ સમજવું જરૂરી છે કે સામાન્ય કાયદાકીય સંજોગોમાં ભાડૂઆત પાસે માત્ર ઘરમાં રહેવાનો (Possession) અધિકાર હોય છે, પરંતુ માલિકીનો (Ownership) નહીં. કોઈપણ મિલકતનો માલિક બનવા માટે કાયદેસર રીતે ઘરની ખરીદી કરવી અને તેની રજિસ્ટ્રેશન (નોંધણી) પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયેલી હોવી અનિવાર્ય છે. આમ છતાં, ભારતીય કાયદામાં અમુક જટિલ પરિસ્થિતિઓ એવી છે જ્યાં 'પ્રતિકૂળ કબજા' નો નિયમ લાગુ પડી શકે છે, જે અંગે દરેક મકાનમાલિકે જાગૃત રહેવું જરૂરી છે.

'Adverse Possession' ક્યારે લાગુ પડે છે? - આ કાયદો દરેક સામાન્ય ભાડૂઆત માટે નથી, પરંતુ તે એવા વિશિષ્ટ કિસ્સાઓમાં લાગુ પડે છે જ્યાં કોઈ વ્યક્તિ લાંબા સમયથી ખુલ્લેઆમ અને સતત મિલકત પર કબજો ધરાવતી હોય. આ સ્થિતિ સામાન્ય રીતે મકાનમાલિકની ઘોર બેદરકારી અને વર્ષો સુધી પોતાની મિલકતની મુલાકાત ન લેવાની ભૂલને કારણે ઉભી થાય છે. જ્યારે અસલી માલિક પોતાની મિલકત પ્રત્યે દુર્લક્ષ સેવે છે અને લાંબા સમય સુધી તેની સંભાળ લેતા નથી, ત્યારે ભાડૂઆત માટે કાયદાકીય દાવો કરવાની તક ઉભી થઈ શકે છે.