અગરબત્તીનો ધુમાડો સિગારેટ કરતાં પણ વધુ જોખમી: ફેફસાંને પહોંચાડે છે ગંભીર નુકસાન, જાણો બચાવના ઉપાયો

આપણા દેશમાં, ધાર્મિક વિધિઓ અને ઘરમાં સકારાત્મક માહોલ તથા સુગંધ જાળવી રાખવા માટે લગભગ દરેક ઘરમાં દરરોજ અગરબત્તી અને ધૂપનો ઉપયોગ થાય છે.

અગરબત્તીનો ધુમાડો સિગારેટ કરતાં પણ વધુ જોખમી

Source : pixabay

incense smoke dangers: ભારતીય સંસ્કૃતિમાં ધાર્મિક વિધિઓ અને સુગંધ માટે ઘરોમાં નિયમિતપણે ધૂપ અને અગરબત્તી સળગાવવામાં આવે છે. જોકે, નિષ્ણાતો ચેતવણી આપે છે કે આ અગરબત્તીનો ધુમાડો સિગારેટના ધુમાડા કરતાં પણ વધુ ખતરનાક સાબિત થઈ શકે છે. અગરબત્તીદાં બાળવાથી PM 2.5 અને PM 10 જેવા અતિ સૂક્ષ્મ કણો તેમજ બેન્ઝીન અને ફોર્માલ્ડીહાઇડ જેવા હાનિકારક રસાયણો બહાર આવે છે. આ કણો શ્વાસ દ્વારા ફેફસાંમાં જમા થઈને અસ્થમા, COPD અને ફેફસાના કેન્સર જેવી ગંભીર શ્વસન સમસ્યાઓનું જોખમ વધારે છે. બંધ અને નબળા વેન્ટિલેશનવાળા રૂમમાં ધુમાડો એકઠો થવાથી જોખમ વધી જાય છે. ફેફસાંને બચાવવા માટે અગરબત્તી સળગાવતી વખતે પૂરતું વેન્ટિલેશન રાખવું અથવા તેના બદલે ઘીનો દીવો કે આવશ્યક તેલ ડિફ્યુઝરનો ઉપયોગ કરવો શ્રેષ્ઠ છે.

અગરબત્તીનો ધુમાડો સિગારેટના ધુમાડા કરતાં કેમ વધુ ખતરનાક?

આપણા દેશમાં, ધાર્મિક વિધિઓ અને ઘરમાં સકારાત્મક માહોલ તથા સુગંધ જાળવી રાખવા માટે લગભગ દરેક ઘરમાં દરરોજ અગરબત્તી અને ધૂપનો ઉપયોગ થાય છે. જોકે, સંશોધન અને નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે રોજિંદા અગરબત્તીના ધુમાડાના સંપર્કમાં આવવાથી ફેફસાં અને એકંદરે સ્વાસ્થ્ય પર ગંભીર નુકસાનકારક અસર થઈ શકે છે. હકીકતમાં, કેટલાક અભ્યાસો તો એમ પણ દર્શાવે છે કે આ ધુમાડો સિગારેટના ધુમાડા જેટલો જ અથવા તેનાથી પણ વધુ જોખમી છે.

અગરબત્તી સળગાવવાથી PM 2.5 અને PM 10 જેવા અતિ સૂક્ષ્મ કણો (Particle Matter) તેમજ VOC (Volatile Organic Compounds) બહાર નીકળે છે. આ કણો ખૂબ જ નાના હોવાથી શ્વાસનળી અને ફેફસાંના ઊંડાણમાં સરળતાથી પ્રવેશ કરી શકે છે. એક આંતરરાષ્ટ્રીય અભ્યાસ મુજબ, અગરબત્તી સળગાવવાથી ઘરની અંદર PM 2.5 નું સ્તર ઘણીવાર સલામત મર્યાદા કરતા વધી જાય છે. આ ઉપરાંત, અગરબત્તીના ધુમાડામાં બેન્ઝીન, ફોર્માલ્ડીહાઇડ જેવા હાનિકારક રસાયણો પણ હોય છે, જે સિગારેટમાં પણ જોવા મળે છે અને તે ફેફસાંના કોષો તેમજ રક્તકણોને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.

ફેફસાં અને શરીરના અન્ય ભાગો પર ધુમાડાની અસર

આ સૂક્ષ્મ કણો અને રસાયણો લાંબા ગાળે ફેફસાંમાં જમા થવાથી નીચે મુજબની ગંભીર સમસ્યાઓનું જોખમ વધે છે:

1. શ્વસન રોગો: લાંબા સમય સુધીના ઉપયોગથી બ્રોન્કાઇટિસ, અસ્થમા, COPD (Chronic Obstructive Pulmonary Disease) અને છેવટે ફેફસાના કેન્સર જેવી ગંભીર શ્વસન સમસ્યાઓનું જોખમ વધી જાય છે.
2. ઓક્સિજનનો અભાવ: અગરબત્તીનો ધુમાડો ફેફસાંમાં રહેલા નાના અલ્વિઓલીને (વાયુકોષો) નુકસાન પહોંચાડે છે, જે ઓક્સિજન અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડના વિનિમય માટે જવાબદાર છે. આનાથી શરીરમાં ઓક્સિજનનો અભાવ થઈ શકે છે.
3. એલર્જી અને બળતરા: આ ધુમાડો આંખો, નાક અને ગળામાં બળતરા પેદા કરી શકે છે, જેનાથી એલર્જી અને સાઇનસની સમસ્યાઓ વધી શકે છે. વળી, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અને સતત ખાંસી પણ વધી શકે છે.
4. ઇન્ડોર પ્રદૂષણ: ખાસ કરીને જો રૂમ ખરાબ રીતે વેન્ટિલેટેડ હોય, તો આ ધુમાડો ઘરની અંદર એકઠો થઈ જાય છે, જેનાથી ઇન્ડોર પ્રદૂષણનું સ્તર અસુરક્ષિત બની જાય છે.

અગરબત્તીના જોખમથી ફેફસાંને કેવી રીતે બચાવવા?

અગરબત્તીના ધુમાડાથી થતા નુકસાનને ટાળવા માટે નિષ્ણાતો કેટલાક મહત્ત્વપૂર્ણ ઉપાયો સૂચવે છે:

• પૂરતું વેન્ટિલેશન: જ્યારે પણ તમે રૂમ કે મંદિરમાં અગરબત્તી પ્રગટાવો, ત્યારે બારીઓ અને દરવાજા ખુલ્લા રાખો જેથી ધુમાડો સરળતાથી બહાર નીકળી શકે.
• પંખો ચાલુ રાખો: અગરબત્તી સળગાવતી વખતે પંખો ચાલુ રાખવાથી ધુમાડો રૂમમાં ઓછો ફેલાશે અને બહાર નીકળવામાં મદદ મળશે.
• વૈકલ્પિક સુગંધ: ઘણા નિષ્ણાતો અગરબત્તી સળગાવવાનું સંપૂર્ણપણે બંધ કરવાની સલાહ આપે છે.
• સલામત વિકલ્પો: અગરબત્તીઓને બદલે, તમે ઘીનો દીવો અથવા કુદરતી આવશ્યક તેલ (Essential Oil) સાથેનો ડિફ્યુઝર પ્રગટાવી શકો છો. આનાથી ઘર સુગંધિત રહેશે અને તમારા સ્વાસ્થ્ય માટે પણ તે સલામત રહેશે.