તમારું લીવર ખરાબ થઈ રહ્યું છે? આંખો, હાથ અને પગમાં દેખાતા આ લક્ષણોને અવગણશો નહીં, તરત જ તપાસ કરાવો

શરીરમાં લીવરનું સ્વાસ્થ્ય જાળવવું અત્યંત જરૂરી છે, કારણ કે તે આપણા શરીરનું એક અતિ મહત્વનું ફિલ્ટરિંગ અંગ છે. જો લીવરનું કાર્ય બગડે તો શરીરના અન્ય અવયવો પર પણ તેની ગંભીર અસર પડે છે.છે.

તમારું લીવર ખરાબ થઈ રહ્યું છે?

Source : freepik

Signs of liver damage: લીવર આપણા શરીરનું એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અંગ છે, જે શરીરમાંથી ઝેરી તત્વો દૂર કરવા, પાચન અને ઊર્જા સંગ્રહ જેવા અનેક કાર્યો કરે છે. જ્યારે લીવરનું કાર્ય બગડે છે, ત્યારે શરીર આપણને કેટલાક સ્પષ્ટ સંકેતો આપે છે, ખાસ કરીને આંખો, હાથ અને પગમાં. જો તમારી આંખોનો સફેદ ભાગ પીળો થઈ ગયો હોય, હથેળીઓ પર લાલ ફોલ્લીઓ હોય, અથવા પગ અને પગના અંગૂઠામાં સોજો રહેતો હોય, તો આ લીવરની ગંભીર સમસ્યાઓ સૂચવી શકે છે. આ લક્ષણોને સમયસર ઓળખીને તબીબી સલાહ લેવાથી ગંભીર બીમારીઓથી બચી શકાય છે.

જો તમારી આંખો પીળી થઈ રહી હોય, હથેળીઓ પર લાલ નિશાન દેખાતા હોય, અને પગ તથા અંગૂઠામાં સોજો રહેતો હોય તો આ સંકેતો લીવરની સમસ્યા દર્શાવે છે. ડૉક્ટર શૈસ્તા ખાનના મતે, પેટમાં દુખાવો, ભૂખ ન લાગવી, ઉબકા, ઘેરા રંગનો પેશાબ, સ્નાયુઓમાં નબળાઈ અને ઊંઘની પેટર્નમાં બદલાવ જેવા લક્ષણો પણ લીવર બગડવાના સંકેત છે. આ લક્ષણો દેખાય તો તરત જ ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરીને લીવર ફંક્શન ટેસ્ટ (LFT) કરાવવો હિતાવહ છે, જેથી શરૂઆતના તબક્કામાં સારવાર કરી શકાય.

શરીરના વિવિધ ભાગોમાં દેખાતા સંકેતો:

• આંખો અને ત્વચા: જો તમારી આંખોનો સફેદ ભાગ અને ત્વચા પીળી થવા લાગે, તો તે કમળો (Jaundice) છે, જે લીવરની ખરાબીનો સૌથી મોટો સંકેત છે. લીવર ખરાબ થવાને કારણે લોહીમાં બિલીરૂબિનનું પ્રમાણ વધે છે, જે આ રંગનું કારણ બને છે.
• હાથ અને હથેળીઓ: હથેળીઓ પર લાલ ફોલ્લીઓ અથવા ધબ્બા દેખાવા એ પણ લીવરની ગંભીર બીમારીનું લક્ષણ હોઈ શકે છે. આ સ્થિતિને પામર એરિથેમા કહેવામાં આવે છે, જે લીવર સિરોસિસ જેવી બીમારીઓમાં સામાન્ય છે.
• પગ અને પગના અંગૂઠા: જો પગ, પગના અંગૂઠા અને ઘૂંટીઓમાં સતત સોજો રહેતો હોય, તો તેને અવગણશો નહીં. લીવરને નુકસાન થવાથી શરીરમાં પ્રોટીનનું સ્તર ઘટી જાય છે, જેના કારણે પ્રવાહી જમા થાય છે. આ સ્થિતિને એડીમા કહેવામાં આવે છે.

ડૉક્ટરની સલાહ અને અન્ય લક્ષણો

ડૉક્ટર શૈસ્તા ખાનના જણાવ્યા મુજબ, લીવરની સમસ્યાના અન્ય ઘણા લક્ષણો પણ હોઈ શકે છે:

• પેટમાં દુખાવો: લાંબા સમય સુધી પેટના ઉપલા ભાગમાં દુખાવો અને સોજો રહેવો.
• પાચન સંબંધી સમસ્યાઓ: ભૂખ ન લાગવી, સતત ઉબકા આવવા અથવા વારંવાર ઉલટી થવી.
• પેશાબનો રંગ: પેશાબનો રંગ ઘેરો પીળો થવો.
• સ્નાયુ અને ઊંઘ: સ્નાયુઓમાં સતત નબળાઈ અને થાક રહેવો. આ ઉપરાંત, ઊંઘની પેટર્નમાં બદલાવ પણ લીવરની સમસ્યાનો સંકેત હોઈ શકે છે.

ક્યારે કરાવવું પરીક્ષણ?

જો તમને આમાંના કોઈપણ લક્ષણો દેખાય, તો વિલંબ કર્યા વિના તાત્કાલિક ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ. ડોક્ટર લીવર ફંક્શન ટેસ્ટ (LFT), અલ્ટ્રાસાઉન્ડ અને અન્ય જરૂરી પરીક્ષણો દ્વારા નિદાન કરી શકે છે. સમયસર નિદાન અને સારવારથી લીવરને વધુ નુકસાન થતું અટકાવી શકાય છે.

નિવારક ઉપાયો

• આલ્કોહોલ અને તૈલી ખોરાકથી દૂર રહો: આ બંને વસ્તુઓ લીવર પર સૌથી વધુ દબાણ લાવે છે.
• સ્વસ્થ આહાર અને નિયમિત કસરત: ફળો, શાકભાજી અને પૂરતા પાણીનું સેવન કરો.
• નિયમિત ચેકઅપ: ખાસ કરીને જો તમને કોઈ જોખમી પરિબળ હોય તો નિયમિતપણે ચેકઅપ કરાવો.
• ડૉક્ટરની સલાહ વિના દવા ન લો: ઘણી દવાઓ લીવર પર નકારાત્મક અસર કરી શકે છે.

ડિસ્ક્લેમર: આ લેખ માત્ર સામાન્ય જાણકારી માટે છે અને કોઈ તબીબી સલાહનો વિકલ્પ નથી. કોઈપણ સ્વાસ્થ્ય સમસ્યા માટે હંમેશા નિષ્ણાત ડૉક્ટરની સલાહ લેવી હિતાવહ છે.