Caste Census: જાતિ આધારિત વસ્તી ગણતરીનું એલાન, સરકારે જાહેર કર્યું નૉટિફિકેશન, આ વખતે લોકોને મળશે ખાસ ઓપ્શન
Caste Census: આ વખતે વસ્તી ગણતરી ઘણી રીતે ખાસ બનવાની છે, કારણ કે આમાં નાગરિકોને એક નવો અને ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ વિકલ્પ મળવાનો છે. આ વિકલ્પ સ્વ-ગણતરી છે
Caste Census: ભારત સરકારે વસ્તી ગણતરી અંગે ઔપચારિક જાહેરાત કરી છે. ગૃહ મંત્રાલયે સોમવારે તેનું જાહેરનામું બહાર પાડ્યું, ત્યારબાદ વસ્તી ગણતરીની તૈયારીઓને અંતિમ સ્વરૂપ આપવાનું કામ શરૂ થઈ ગયું છે. આ વખતે વસ્તી ગણતરી ઘણી રીતે ખાસ બનવાની છે, કારણ કે આમાં નાગરિકોને એક નવો અને ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ વિકલ્પ મળવાનો છે. આ વિકલ્પ સ્વ-ગણતરી છે.
ભારત સરકારે જાહેરાત કરી છે કે દેશની આગામી વસ્તી ગણતરી વર્ષ 2027 માં હાથ ધરવામાં આવશે. આ માટે ગૃહ મંત્રાલય દ્વારા એક સૂચના બહાર પાડવામાં આવી છે. દેશના મોટાભાગના ભાગોમાં, 1 માર્ચ 2027 ની મધ્યરાત્રિને વસ્તી ગણતરી માટે આધાર તારીખ તરીકે ગણવામાં આવશે. જો કે, લદ્દાખ, જમ્મુ અને કાશ્મીરના ભાગો, હિમાચલ પ્રદેશ અને ઉત્તરાખંડ જેવા ઠંડા અને બરફીલા વિસ્તારોમાં, આ તારીખ 1 ઓક્ટોબર 2026 નક્કી કરવામાં આવી છે. આ વિસ્તારો માટે મુશ્કેલ હવામાન પરિસ્થિતિઓને ધ્યાનમાં રાખીને આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.
આ નવું જાહેરનામું 2019 માં જાહેર કરાયેલા જૂના આદેશને રદ કરીને લાગુ કરવામાં આવ્યું છે. સરકારની આ પહેલ દેશની વસ્તી, સામાજિક-આર્થિક સ્થિતિ અને યોજનાઓ માટે મહત્વપૂર્ણ ડેટા એકત્રિત કરશે, જે નીતિ નિર્માણમાં મદદ કરશે. જાહેરનામાના પ્રકાશન સાથે, વસ્તી ગણતરી પણ ઔપચારિક રીતે શરૂ થઈ ગઈ છે. 1872 માં વસ્તી ગણતરી પ્રક્રિયા શરૂ થયા પછી આ 16મી વસ્તી ગણતરી છે, જ્યારે સ્વતંત્રતા પછી આ 8મી વસ્તી ગણતરી છે.
2027માં બે તબક્કામાં વસ્તી ગણતરી હાથ ધરવામાં આવશે
2011 માં થયેલી વસ્તી ગણતરીની જેમ 2027માં થનારી વસ્તી ગણતરી બે તબક્કામાં હાથ ધરવામાં આવશે. પ્રથમ તબક્કાને ઘરની યાદી અથવા ઘરની ગણતરી કહેવામાં આવે છે. આમાં, દરેક પરિવારના ઘરની સ્થિતિ, તેમાં ઉપલબ્ધ સુવિધાઓ અને મિલકત સંબંધિત માહિતી એકત્રિત કરવામાં આવશે. આ પછી, બીજો તબક્કો વસ્તી ગણતરી હશે, જેમાં દરેક ઘરમાં રહેતા વ્યક્તિની વસ્તી વિષયક (જેમ કે ઉંમર, લિંગ), સામાજિક-આર્થિક (જેમ કે શિક્ષણ, રોજગાર), સાંસ્કૃતિક અને અન્ય મહત્વપૂર્ણ માહિતી મેળવવામાં આવશે.
આ બે તબક્કાની પ્રક્રિયા સરકારને દેશની વસ્તી અને જીવનધોરણનું સંપૂર્ણ ચિત્ર આપશે, જેનાથી યોજનાઓ બનાવવા અને નીતિઓ તૈયાર કરવામાં સરળતા રહેશે.
ભારતમાં આ જાતિના લોકો સૌથી વધારે રહે છે, જાતિ આધારિત વસ્તી ગણતરી પહેલા જાણો ફેક્ટ
ભારતના રાજકારણમાં અને સામાજિક ચર્ચાઓમાં લાંબા સમયથી જેની માંગણી થઈ રહી હતી તેવી જાતિ આધારિત વસ્તી ગણતરી અંગે કેન્દ્રની નરેન્દ્ર મોદી સરકારે એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. કેન્દ્ર સરકારે હવે દેશમાં જાતિ આધારિત વસ્તી ગણતરી કરાવવા માટે લીલી ઝંડી આપી દીધી છે. આ નિર્ણયથી એક તરફ સમગ્ર દેશનું રાજકારણ ગરમાયું છે, ત્યારે બીજી તરફ વિરોધ પક્ષો તેને પોતાની મોટી જીત તરીકે ગણાવી રહ્યા છે. વિપક્ષનું કહેવું છે કે કોંગ્રેસ અને સમાજવાદી પાર્ટી (સપા) સહિત ઘણા પક્ષો લાંબા સમયથી જાતિ આધારિત વસ્તી ગણતરીની માંગ કરી રહ્યા હતા, જેના પર કેન્દ્ર સરકારે હવે નિર્ણય લીધો છે. એવી અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે કે આ જાતિ આધારિત વસ્તી ગણતરી આ વર્ષે (૨૦૨૫) માં શરૂ થઈ શકે છે અને વર્ષ ૨૦૨૬ સુધી ચાલુ રહી શકે છે. પરંતુ આ વસ્તી ગણતરી પહેલા, ચાલો જાણીએ કે જાતિગત વસ્તી ગણતરીનો સાદો અર્થ શું છે અને દેશમાં કઈ જાતિની વસ્તી સૌથી વધુ હોવાનું માનવામાં આવે છે.
જાતિગત વસ્તી ગણતરીનો અર્થ શું છે?
જાતિગત વસ્તી ગણતરીનો સાદો અર્થ એ છે કે દેશમાં કઈ જાતિના કેટલા લોકો રહે છે તેનો સ્પષ્ટ અને સચોટ ડેટા એકત્રિત કરવો. આ ડેટા જાતિઓ, ઉપજાતિઓ અને તેમના પેટા સમૂહોની સંખ્યા અને સામાજિક સ્થિતિ અંગે માહિતી પ્રદાન કરે છે. જોકે, દેશમાં આ પહેલા પણ જાતિ આધારિત વસ્તી ગણતરી થઈ ચૂકી છે, પરંતુ તે સમયે તેમાં અન્ય પછાત વર્ગો (OBC) નો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો ન હતો અથવા તેનો ડેટા સાર્વજનિક કરવામાં આવ્યો ન હતો. એટલા માટે જ્યારે પણ જાતિગત વસ્તી ગણતરીની વાત કરવામાં આવે છે, ત્યારે OBC ના ડેટા પર વિશેષ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવે છે. આ વખતે થનારી જાતિ આધારિત વસ્તી ગણતરીમાં OBC પર પણ ખાસ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવશે તેવી અપેક્ષા છે.
ભારતમાં કઈ જાતિ સૌથી વધુ છે?
દેશમાં કઈ જાતિની વસ્તી સૌથી વધુ છે તે અંગે સચોટ અને સાર્વજનિક આંકડા ઉપલબ્ધ ન હોવાથી, આ એક ચર્ચાનો વિષય રહ્યો છે. વર્ષ ૨૦૧૧ માં જ્યારે સામાજિક, આર્થિક અને જાતિગત વસ્તી ગણતરી (SECC) હાથ ધરવામાં આવી હતી, ત્યારે ૪૬ લાખથી વધુ જાતિઓ અને ઉપજાતિઓ જાહેર થઈ હતી. એવું વ્યાપકપણે માનવામાં આવે છે કે દેશમાં અન્ય પછાત વર્ગો (OBC) ની સંખ્યા સૌથી વધુ છે. ૧૯૩૧માં છેલ્લી વખત થયેલી જાતિ આધારિત વસ્તી ગણતરીમાં પછાત જાતિઓની વસ્તી ૫૨ ટકાથી વધુ દર્શાવવામાં આવી હતી. હકીકતમાં, જ્યારે દેશમાં મંડલ કમિશન લાગુ કરવામાં આવ્યું હતું, ત્યારે કહેવામાં આવ્યું હતું કે દેશમાં OBC શ્રેણીની વસ્તી ૫૨ ટકા છે. તત્કાલીન ઉપરાષ્ટ્રપતિ વી.પી. સિંહ સરકાર દ્વારા ૫૨% નો જે આંકડો ઉપયોગમાં લેવાયો હતો તે ૧૯૩૧ની વસ્તી ગણતરી પર આધારિત હતો. જોકે, ૧૯૩૧ના આંકડા ઘણા જૂના હોવાથી, આ આંકડો ત્યારે જ સચોટ ગણી શકાય જ્યારે નવી જાતિ આધારિત વસ્તી ગણતરી હાથ ધરવામાં આવે અને તેના આંકડા જાહેર થાય.
જાતિ વસ્તી ગણતરીનો શું ફાયદો છે?
જાતિગત વસ્તી ગણતરીને ટેકો આપનારાઓ માને છે કે આ વસ્તી ગણતરીના અનેક ફાયદા છે. તેઓ દલીલ કરે છે કે માત્ર આ વસ્તી ગણતરી જ દેશમાં વિવિધ જાતિઓની વાસ્તવિક સંખ્યા જાહેર કરશે. આ સચોટ આંકડા ઉપલબ્ધ થયા પછી જ દેશના વિવિધ જાતિ સમૂહોની સામાજિક, શૈક્ષણિક, રાજકીય અને આર્થિક પરિસ્થિતિ વિશે સ્પષ્ટતા થશે. આ સ્પષ્ટ ડેટા ઉપલબ્ધ થયા પછી જ, ખાસ કરીને OBC જાતિઓ અને અન્ય પછાત સમુદાયો, પોતાની વાસ્તવિક સંખ્યા અને સ્થિતિ મુજબ સરકાર પાસેથી યોગ્ય નીતિઓ, યોજનાઓ અને પ્રતિનિધિત્વની માંગણીઓ કરી શકશે. જાતિગત વસ્તી ગણતરીને સમાનતા અને સામાજિક ન્યાય માટે એક મહત્વપૂર્ણ સાધન તરીકે જોવામાં આવે છે.
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા જાતિ આધારિત વસ્તી ગણતરી કરાવવાનો નિર્ણય ભારતીય રાજકારણ અને સામાજિક નીતિ નિર્ધારણ પર ઊંડી અસર કરી શકે છે. આ વસ્તી ગણતરીના પરિણામો ભવિષ્યમાં આરક્ષણ નીતિ, કલ્યાણકારી યોજનાઓ અને રાજકીય સમીકરણોને પ્રભાવિત કરી શકે છે. આગામી એક-બે વર્ષમાં થનારી આ વસ્તી ગણતરી દેશના સામાજિક માળખાનું એક નવું ચિત્ર રજૂ કરશે તેવી અપેક્ષા છે.
ટોપ સ્ટોરી
ટ્રેન્ડિંગ સમાચાર
