5 વર્ષમાં ED દ્વારા 5,158 કેસ અને સજાનો દર 95%; રાજ્યસભામાં સરકારે રજૂ કર્યા ચોંકાવનારા આંકડા
ED Conviction Rate 95%: મની લોન્ડરિંગ સામે લાલ આંખ: 58 માંથી 55 કેસમાં આરોપીઓ દોષિત સાબિત થયા; તપાસ માટે હવે 'આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ' અને ફોરેન્સિક સાધનોનો ઉપયોગ, જાણો કયા વર્ષમાં કેટલા કેસ નોંધાયા?
ED Conviction Rate 95%: દેશમાં આર્થિક ગુનાઓ (Economic Offenses) અને મની લોન્ડરિંગ સામેની લડાઈમાં કેન્દ્રીય તપાસ એજન્સી 'એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ' (Enforcement Directorate - ED) ની કામગીરી કેટલી અસરકારક રહી છે, તેના સત્તાવાર આંકડા સરકારે તાજેતરમાં જાહેર કર્યા છે. રાજ્યસભામાં (Rajya Sabha) એક પ્રશ્નના લેખિત જવાબમાં નાણા મંત્રાલયે (Ministry of Finance) માહિતી આપી હતી કે છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં ED દ્વારા 'પ્રિવેન્શન ઓફ મની લોન્ડરિંગ એક્ટ' (Prevention of Money Laundering Act - PMLA) હેઠળ કુલ 5,158 કેસ નોંધવામાં આવ્યા છે. આ આંકડા સ્પષ્ટ કરે છે કે કાળા નાણાંની હેરફેર રોકવા માટે સરકાર અત્યંત આક્રમક વલણ અપનાવી રહી છે.
સૌથી નોંધપાત્ર બાબત એ છે કે તપાસ એજન્સી દ્વારા કોર્ટમાં લઈ જવામાં આવેલા કેસોમાં સજાનો દર (Conviction Rate) લગભગ 95% જેટલો અત્યંત ઊંચો રહ્યો છે. સરકારે રજૂ કરેલા વર્ષવાર ડેટા (Year-wise Data) મુજબ, 2020-21 માં 996 કેસ અને 2021-22 માં સૌથી વધુ 1,116 કેસ નોંધાયા હતા. ત્યારબાદ 2022-23 માં 953 અને 2023-24 માં 698 કેસ નોંધવામાં આવ્યા હતા. ચાલુ નાણાકીય વર્ષ 2024-25 માં 775 કેસ અને ડિસેમ્બર 2025 સુધીમાં 620 નવા કેસ દાખલ કરવામાં આવ્યા છે, જે તપાસની સાતત્યતા દર્શાવે છે.
સજાના રેકોર્ડબ્રેક દર (Record Conviction Rate) ની વિગતો આપતા સરકારે જણાવ્યું કે 31 ડિસેમ્બર, 2025 સુધીના આંકડા મુજબ ED એ કુલ 8,391 'એન્ફોર્સમેન્ટ કેસ ઇન્ફર્મેશન રિપોર્ટ્સ' (Enforcement Case Information Reports - ECIR) દાખલ કર્યા હતા. જેમાંથી 1,960 કેસોમાં પુરાવાઓને આધારે કોર્ટમાં કાયદેસરની ફરિયાદ (Prosecution Complaint) કરવામાં આવી હતી. અત્યાર સુધીમાં PMLA કોર્ટે 58 કેસોમાં અંતિમ ચુકાદો (Final Judgment) આપ્યો છે, જે એજન્સીની કાયદાકીય મજબૂતીનો પુરાવો છે.
ચુકાદાઓના વિશ્લેષણ મુજબ, આ 58 માંથી 55 કેસોમાં આરોપીઓ કોર્ટમાં દોષિત (Convicted) સાબિત થયા છે, જ્યારે માત્ર 3 કેસમાં જ આરોપીઓ નિર્દોષ છૂટ્યા છે. આમ, સજાનો સરેરાશ દર 94.82% રહ્યો છે, જે ભારતીય કાયદાકીય ઇતિહાસમાં અને ખાસ કરીને જટિલ આર્થિક ગુનાઓની તપાસમાં ઘણો ઊંચો ગણાય છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન અત્યાર સુધીમાં કુલ 123 હાઈ-પ્રોફાઈલ આરોપીઓને સજા ફટકારવામાં આવી છે, જે ભ્રષ્ટાચારીઓ માટે એક કડક ચેતવણી સમાન છે.
તપાસમાં થતા વિલંબના આક્ષેપો અંગે સ્પષ્ટતા કરતા સરકારે જણાવ્યું કે મની લોન્ડરિંગના કેસો અત્યંત જટિલ (Complex) હોય છે કારણ કે તેમાં નાણાંની હેરફેરના બહુવિધ સ્તરો અને વિદેશી વ્યવહારો શામેલ હોય છે. તપાસની પ્રક્રિયાને વધુ ઝડપી અને સચોટ બનાવવા માટે ED હવે અત્યાધુનિક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરી રહી છે. હવે તપાસમાં 'આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ' (Artificial Intelligence - AI), ફોરેન્સિક સાધનો (Forensic Tools) અને 'ઓપન સોર્સ ઇન્ટેલિજન્સ' (Open Source Intelligence - OSINT) નો વ્યાપક ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
વધુમાં, તપાસની પારદર્શિતા વધારવા માટે રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય ડેટાબેઝનું સંકલન પણ કરવામાં આવ્યું છે. વર્ષ 2019 માં કાયદામાં કરવામાં આવેલા મહત્વના સુધારા બાદ, જો તપાસ દરમિયાન મની લોન્ડરિંગના પૂરતા પુરાવા ન મળે તો એજન્સી માટે કોર્ટમાં 'ક્લોઝર રિપોર્ટ' (Closure Report) ફાઈલ કરવો ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યો છે. આ સુધારા પછી અત્યાર સુધીમાં 93 કેસોમાં પુરાવાઓના અભાવે ક્લોઝર રિપોર્ટ દાખલ કરવામાં આવ્યા છે, જે દર્શાવે છે કે એજન્સી માત્ર નક્કર પુરાવા હોય તેવા કેસોમાં જ આગળ વધી રહી છે.
અંતે, સરકારે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે તપાસ એજન્સી કોઈ રાજકીય પૂર્વગ્રહ વગર માત્ર કાયદાના દાયરામાં રહીને કામ કરી રહી છે. જે રીતે ટેકનોલોજી અને આધુનિક ફોરેન્સિક પદ્ધતિઓનો સમન્વય કરવામાં આવ્યો છે, તેનાથી આવનારા સમયમાં આર્થિક ગુનેગારો માટે છટકવું વધુ મુશ્કેલ બનશે. સરકારનો ઉદ્દેશ્ય મની લોન્ડરિંગ દ્વારા દેશની અર્થવ્યવસ્થાને નુકસાન પહોંચાડતા તત્વો સામે 'ઝીરો ટોલરન્સ' (Zero Tolerance) ની નીતિ અમલી બનાવવાનો છે.
ટોપ સ્ટોરી
ટ્રેન્ડિંગ સમાચાર
