શું પત્ની RTI થી પતિનો પગાર જાણી શકે? હાઈકોર્ટે પ્રાઈવસી અને સર્વિસ રેકોર્ડ પર આપ્યો મોટો ચુકાદો

શું પત્ની RTI દ્વારા પતિનો પગાર જાણી શકે છે? રાજસ્થાન હાઈકોર્ટનો ગોપનીયતા અને RTI કાયદાની કલમ 8(1)(j) પર મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો. જાણો કયા સંજોગોમાં માહિતી મળી શકે

RTI wife rights husband salary

Source : ai

Show Quick Read

Key points generated by AI, verified by newsroom

• પતિના પગારની વિગતો પત્ની પણ માંગી શકે નહીં.
• પગાર, કાર્યક્ષમતા 'વ્યક્તિગત માહિતી' ગણાશે.
• જાહેર હિત સિવાય ખાનગી માહિતી આપી શકાય નહીં.
• ભરણપોષણ કેસમાં આવકની વિગતો મંગાવી શકાય.

રાજસ્થાન ઉચ્ચ ન્યાયાલયે પત્ની દ્વારા પતિના પગારની વિગતો મેળવવાના મામલે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને દિશાસૂચક નિર્ણય સંભળાવ્યો છે. આ કેસમાં કાંતા કુમાવત નામની મહિલાએ તેના પતિ ઓમપ્રકાશ કુમાવત, જે પોલીસ વિભાગમાં ફરજ બજાવે છે, તેમના જાન્યુઆરીથી માર્ચ 2024 સુધીના પગારની વિગતો માહિતી અધિકાર (આર.ટી.આઈ.) હેઠળ માંગી હતી. અદાલતે આ બાબતે સ્પષ્ટતા કરતા જણાવ્યું કે, કોઈપણ સરકારી કર્મચારીના સેવાકીય દસ્તાવેજો, કાર્યક્ષમતા અને પગારને લગતી વિગતો એ તેમની 'વ્યક્તિગત માહિતી' છે. આ ચુકાદો એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે લોકોમાં અંગત વિગતો મેળવવા માટે માહિતી અધિકારનો ઉપયોગ વધી રહ્યો છે. ન્યાયાલયે રાજ્ય સરકારના એ નિર્ણયને માન્ય રાખ્યો છે જેમાં પત્નીની અરજીને ફગાવી દેવામાં આવી હતી.

પગારની વિગતો 'તૃતીય પક્ષ'ની માહિતી: ન્યાયાલયનું અવલોકન

ઉચ્ચ ન્યાયાલયે આ કેસની સુનાવણી દરમિયાન નોંધ્યું કે, કોઈ પણ કર્મચારીની આર્થિક બાબતો એ તેની અને તેની સંસ્થા વચ્ચેનો ખાનગી વિષય છે. ઓક્ટોબર 2024 માં જ્યારે આ વિવાદ ન્યાયાલય સમક્ષ પહોંચ્યો, ત્યારે ન્યાયાધીશોએ સર્વોચ્ચ અદાલતના અગાઉના વિવિધ ચુકાદાઓનો સંદર્ભ આપ્યો હતો. અદાલતે એ બાબત પર ભાર મૂક્યો કે જો કોઈ મોટું જાહેર હિત સંકળાયેલું ન હોય, તો આવી અંગત વિગતો ત્રીજી વ્યક્તિને પૂરી પાડી શકાય નહીં, ભલે તે અરજદાર સંબંધમાં પત્ની કેમ ન હોય.

માહિતી અધિકાર કાયદાની કલમ 8(1)(j) અને તેનું મહત્વ

કાયદાકીય નિષ્ણાતોના મતે, માહિતી અધિકાર કાયદાની કલમ 8(1)(j) હેઠળ વ્યક્તિગત વિગતોને રક્ષણ આપવામાં આવ્યું છે. જો માહિતી જાહેર કરવાથી કોઈની ખાનગી જિંદગીમાં બિનજરૂરી દખલ થતી હોય, તો સત્તાધિકારી તે માહિતી આપવાનો ઇનકાર કરી શકે છે. જોકે, આમાં એક વિશિષ્ટ સ્થિતિ છે; જો પતિ-પત્ની વચ્ચે ભરણપોષણ અથવા છૂટાછેડાનો કેસ અદાલતમાં ચાલતો હોય, તો ન્યાયિક પ્રક્રિયાના ભાગરૂપે આવી વિગતો મંગાવી શકાય છે. આવા કિસ્સામાં પત્નીને તૃતીય પક્ષ ગણવામાં આવતી નથી કારણ કે ભરણપોષણની યોગ્ય રકમ નક્કી કરવા માટે આવકનો પુરાવો અનિવાર્ય બને છે.

આવકવેરા રિટર્નની ગુપ્તતા અને અન્ય અદાલતોના મંતવ્યો

માત્ર માસિક વેતન જ નહીં, પરંતુ પતિના આવકવેરાના દસ્તાવેજો પણ પત્ની સીધી રીતે મેળવી શકતી નથી. નિષ્ણાતો મુજબ, આવકવેરાના દસ્તાવેજો અત્યંત ખાનગી હોય છે અને કાયદા હેઠળ તેને જાહેર કરવામાંથી મુક્તિ અપાઈ છે. જોકે, ભારતની અલગ-અલગ અદાલતોએ આ બાબતે ભિન્ન મંતવ્યો પણ આપ્યા છે. મધ્યપ્રદેશ અને મદ્રાસ ઉચ્ચ ન્યાયાલયે અગાઉના અમુક કેસોમાં જણાવ્યું હતું કે, જ્યારે પત્નીના જીવનનિર્વાહનો પ્રશ્ન હોય ત્યારે તેને પતિની સાચી આવક જાણવાનો અધિકાર છે. આમ, જ્યાં સુધી કોઈ નોંધપાત્ર જાહેર હિત સાબિત ન થાય, ત્યાં સુધી વ્યક્તિગત ગોપનીયતાનો અધિકાર સર્વોપરી રહે છે.

આ પણ વાંચો

રાંચીથી દિલ્હી જતી એર એમ્બ્યુલન્સ ક્રેશ: 7 લોકો સવાર હોવાની માહિતી