જ્યારે સેનાનું વિભાજન થયું ત્યારે કેટલા મુસ્લિમ સૈનિકોએ પાકિસ્તાન પસંદ કર્યું? આંકડો આશ્ચર્યચકિત કરી દેશે
સેનાના વિભાજન સમયે દરેક ત્રીજો મુસ્લિમ સૈનિક પાકિસ્તાન જવા માંગતો હતો. પંજાબમાં થયેલી ભયાનક હિંસામાં છેલ્લી વાર પંજાબ બાઉન્ડ્રી ફોર્સમાં હિન્દુસ્તાની સેનાએ સાથે મળીને કામ કર્યું હતું.
ભારત ગુરુવારે (15 ઓગસ્ટ, 2024) 78મો સ્વતંત્રતા દિવસ ઉજવી રહ્યું છે. જ્યારે પણ આ દિવસ આવે છે ત્યારે વીર જવાનોનું તે બલિદાન યાદ આવી જાય છે, જેણે આપણને આઝાદી અપાવી. આઝાદી અને વિભાજન સાથે જોડાયેલી ઘણી અણસુણી વાર્તાઓ પણ છે. આવી જ એક કહાની છે બ્રિટિશ ભારતીય સેનાના વિભાજનની. જ્યારે ભારત અને પાકિસ્તાનનું વિભાજન થયું ત્યારે સેનાને પણ વિભાજિત કરી દેવામાં આવી. જોકે, મોહમ્મદ અલી ઝિન્ના વિભાજન પહેલાં જ બંને સેનાઓના વિભાજન પર અડગ થઈ ગયા હતા, જેમાં સેનાના 98 ટકા મુસ્લિમ સૈનિકોએ પાકિસ્તાનને પસંદ કર્યું. આમાં કેટલાક એવા મુસ્લિમ લોકો પણ હતા જેમણે પાકિસ્તાન જવાનો ઇનકાર કરી દીધો હતો. આમાં સામેલ હતા લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ઇનાયત હબીબુલ્લાહ, બ્રિગેડિયર મુહમ્મદ ઉસ્માન અને બ્રિગેડિયર મુહમ્મદ અનીસ અહમદ ખાન.
બ્રિગેડિયર મુહમ્મદ ઉસ્માને ઓક્ટોબર 1947માં કબાઈલીઓ સાથે લડતા કહ્યું હતું, 'મૃત્યુ તો મોડું વહેલું આવવાનું જ છે, પરંતુ યુદ્ધના મેદાનમાં મરવાથી વધુ સારું શું હોઈ શકે? હું મરી રહ્યો છું, પરંતુ જે વિસ્તાર માટે અમે લડ્યા, તેને દુશ્મનના હાથમાં ન જવા દેતા.' આ ત્રણ મુસ્લિમ સૈન્ય અધિકારીઓ સહિત માત્ર 554 અધિકારીઓ જ એવા હતા, જેમણે પાકિસ્તાનને બદલે ભારતને પસંદ કર્યું હતું.
સેનાના વિભાજન માટે ઝિન્ના જિદ પર અડી ગયા હતા
'રાઇટ્સ ઓફ પેસેજ' પુસ્તકના લેખક એચએમ પટેલે તેમના પુસ્તકમાં લખ્યું છે, 'પાકિસ્તાનનો કોઈ મુસ્લિમ ભારતીય રાજ્યમાં અને ભારતનો કોઈ બિન મુસ્લિમ પાકિસ્તાનના સશસ્ત્ર દળોમાં જોડાઈ શકતો નહોતો.' સેનાના વિભાજન સમયે સૈનિકોની સામે આ શરત મૂકવામાં આવી હતી. મોહમ્મદ અલી ઝિન્નાએ પાકિસ્તાન અને ભારતના વિભાજન પહેલાં જ સેનાના વિભાજનની માંગણી ઉઠાવી દીધી હતી. તેમની દલીલ હતી કે નવા દેશ માટે સુરક્ષાની જરૂર પડશે તેથી જ્યાં સુધી સેનાનું વિભાજન નહીં થાય ત્યાં સુધી તેઓ સત્તા નહીં સંભાળે.
લિયાકત અલીએ માઉન્ટબેટનને પત્ર લખ્યો હતો
7 એપ્રિલ, 1947ના રોજ પાર્ટિશન કાઉન્સિલના સભ્ય લિયાકત અલીએ બ્રિટિશ વાઇસરોય માઉન્ટબેટનને પત્ર લખીને સેનાના વિભાજનની વાત કહી હતી. આ પત્રમાં લિયાકત અલીએ લખ્યું હતું, 'સેના વિના પાકિસ્તાનનો કોઈ ફાયદો નથી.' માઉન્ટબેટને ઝિન્ના અને લિયાકત અલીને ખૂબ સમજાવવાનો પ્રયાસ કર્યો અને ભારતની કાયદા વ્યવસ્થાની જવાબદારી લેવા માટે પણ તૈયાર થઈ ગયા, પરંતુ બંને તેમની માંગ પર અડગ રહ્યા. 20 જૂને લિયાકત અલીએ કહ્યું કે તેમણે અને ઝિન્નાએ નક્કી કરી લીધું છે કે જ્યાં સુધી અમને સેના નહીં આપવામાં આવે, ત્યાં સુધી પાકિસ્તાન સરકારનું શાસન અમે અમારા હાથમાં નહીં લઈએ તેથી સેનાનું ટ્રાન્સફર તાત્કાલિક શરૂ કરી દેવું જોઈએ.
ક્લાઉડ ઓચિનલેકને સેનાના વિભાજનની જવાબદારી સોંપવામાં આવી
લિયાકત અલીના આ પત્ર પછી કોંગ્રેસ સમક્ષ આ વાત રજૂ કરવામાં આવી અને તેમની સંમતિ લેવામાં આવી. ત્યારબાદ 4 જુલાઈએ માઉન્ટબેટને કહ્યું કે સેનાના ટ્રાન્સફર માટે બધા નેતાઓ સંમત થઈ ગયા છે. તત્કાલીન સેના પ્રમુખ ક્લાઉડ ઓચિનલેકને સેનાના વિભાજનની જવાબદારી સોંપવામાં આવી અને તેના માટે એક યોજના તૈયાર કરવામાં આવી. ક્લાઉડ ઓચિનલેકની જીવનીના લેખક જોન કોનેલે લખ્યું, 'સેનાનું વિભાજન 25 એપ્રિલે જ નક્કી થઈ ગયું હતું. જોકે, આ વહીવટી અને રાજદ્વારી બાબતોને અવગણીને માત્ર રાજકીય નિર્ણય હતો.'
ક્લાઉડ ઓચિનલેકે માઉન્ટબેટનને પત્ર લખીને ચેતવણી આપી હતી
જે સમયે સેનાના વિભાજનનો આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો, તે ખૂબ જ નાજુક પરિસ્થિતિ હતી. જ્યારે એક તરફ સૈનિકોની અદલાબદલી ચાલી રહી હતી ત્યારે બીજી તરફ પંજાબમાં ખૂબ જ નાજુક સ્થિતિ હતી. આવા સમયે ઓચિનલેકે માઉન્ટબેટનને પત્ર લખીને આ પણ કહ્યું હતું, 'સમગ્ર ઉત્તર ભારતમાં સેનાની યુનિટ્સ નાના નાના ટુકડાઓમાં વહેંચાયેલી છે, તેમને એકત્રિત કરવી પડશે અને સૈનિકોની અદલાબદલીમાં 6 મહિના લાગશે. આવી સ્થિતિમાં જો કોઈ ઘટના બને છે અથવા પરિસ્થિતિ બગડે છે તો સેના ફરીથી એવી સ્થિતિમાં નહીં આવી શકે કે તે કાયદો અને વ્યવસ્થા સંભાળી શકે.'
એક તરફ પંજાબમાં હિંસા બીજી તરફ સેનાનું વિભાજન
પંજાબમાં ચાલી રહેલી પરિસ્થિતિને જોતાં પંજાબ બાઉન્ડ્રી ફોર્સ (PBF) બનાવવામાં આવી, જેમાં 15 ભારતીય અને 10 પાકિસ્તાની બટાલિયન હતી અને તેમને પંજાબ સરહદ પાસે તૈનાત કરવામાં આવી. આ છેલ્લી વખત હતી જ્યારે ભારતીય સેના એક યુનિટ તરીકે કામ કરી રહી હતી. પીબીએફ જવાનોની તૈનાતી છતાં બે લાખથી વધુ લોકોની હત્યા કરવામાં આવી. ભારતીય સેનાની વેબસાઇટ પર આના વિશે લખવામાં આવ્યું છે કે આ હિંસા ગૃહયુદ્ધ જેવી હતી. 1 સપ્ટેમ્બરે PBF ને વિસર્જિત કરવામાં આવી.
વિભાજન પછી ભારત અને પાકિસ્તાનને કેટલા કેટલા સૈનિકો મળ્યા?
જ્યારે સૈનિકોનું વિભાજન થયું ત્યારે દરેક ત્રીજા મુસ્લિમ જવાને પાકિસ્તાનને પસંદ કર્યું. બ્રિટિશ ઇન્ડિયન આર્મીમાં 4 લાખથી વધુ સૈનિકો હતા, જેમાંથી 3 લાખ, 91 હજાર આર્મીના જવાનો હતા, 13 હજાર એરફોર્સ અને 8,700 નેવીમાં હતા. વિભાજન પછી 2 લાખ 60 હજાર જવાનો ભારત પાસે ગયા અને 1 લાખ 31 હજાર પાકિસ્તાન પાસે. 10 હજાર એરફોર્સના જવાનો ભારતને મળ્યા, જ્યારે ત્રણ હજાર પાકિસ્તાનને અને 5,700 નેવીના જવાનો ભારત પાસે અને ત્રણ હજાર પાકિસ્તાનને મળ્યા. વિભાજન પહેલા બ્રિટિશ ઇન્ડિયન આર્મીમાં 30 થી 36 ટકા મુસ્લિમ જવાનો હતા, પરંતુ વિભાજન પછી માત્ર 2 ટકા જ રહી ગયા, જ્યારે 98 ટકાએ પાકિસ્તાનને પસંદ કર્યું.
મિલિટરી ઇક્વિપમેન્ટનું પણ વિભાજન કરવામાં આવ્યું
સેના સાથે હથિયારોનું પણ વિભાજન કરવામાં આવ્યું. સેના પાસે કુલ 1 લાખ 65 હજાર ટન વજનના મિલિટરી ઇક્વિપમેન્ટ હતા, જેમાંથી 4 નૌકાઓ, 12 સમુદ્રમાં માઇન શોધવા માટેના જહાજો એટલે કે માઇનસ્વીપર્સ અને 1 યુદ્ધપોત મળ્યા. જ્યારે પાકિસ્તાનને 2 નાની નૌકાઓ અને 4 માઇનસ્વીપર્સ મળ્યા. આ ઉપરાંત, મોટાભાગના નેવીના તાલીમ કેન્દ્રો અને અધિકારીઓ પણ પાકિસ્તાનના વિસ્તારમાં ચાલ્યા ગયા, જ્યારે ભારતમાં એવા ખૂબ ઓછા અધિકારીઓ હતા, જેમને વોરશિપ અને નેવીના અન્ય જહાજો ચલાવતા આવડતા હોય.
ટોપ સ્ટોરી
ટ્રેન્ડિંગ સમાચાર
