Education : ટેક્નોલોજીએ આધુનિક શિક્ષણ અને પરીક્ષાની વ્યાખ્યા જ બદલી નાખી

Education : 2020 અને 2021માં મહામારીના કારણે સદીઓથી ચાલી આવતી લેખિત પરીક્ષા સામે પ્રશ્નાર્થ ચિન્હ ઉભા થયા હતા. શિક્ષણ જગત સંપૂર્ણ મૂંઝવણમાં હતું.

પ્રતિકાત્મક તસવીર

Education : 2020 અને 2021માં મહામારીના કારણે સદીઓથી ચાલી આવતી લેખિત પરીક્ષા સામે પ્રશ્નાર્થ ચિન્હ ઉભા થયા હતા. શિક્ષણ જગત સંપૂર્ણ મૂંઝવણમાં હતું. જો કે, રોગચાળો પુનઃસ્થાપિત થાય તે પહેલા આપણે આ મુશ્કેલ તબક્કા અને જીવનમાંથી બહાર આવી રહ્યા છીએ. પરંતુ શિક્ષણની અછતને પુરી કરવામાં સમય લાગશે અને તેને ટેક્નોલોજીની મદદની પણ જરૂર છે. જેના કારણે બાળકોના શિક્ષણને અસરકારક બનાવવામાં ટેક્નોલોજીનું મહત્વ સામે આવ્યું છે.

અભ્યાસ સામગ્રી, સંસાધનો અને મૂલ્યાંકન સુવિધાઓના અભાવ જેવા ઘણા કારણોસર વિદ્યાર્થીઓની અભ્યાસમાં પ્રગતિ અટકી ગઈ છે. તેના જીવન મૂલ્યો અને અખંડિતતાને પણ અસર થઈ હતી. જ્યારે પરીક્ષાઓમાં ગેરરીતિઓને લઈને હોબાળો થયો હતો ત્યારે K-12 શિક્ષણના હોદ્દેદારોની ચિંતા વધી ગઈ હતી. આજે ઓનલાઈન પરીક્ષાનો કારોબાર લાખોમાં છે પરંતુ મોટાભાગે તેનો ઉપયોગ ઉચ્ચ શિક્ષણ અને કોર્પોરેટ તાલીમમાં થાય છે. તેની સંપૂર્ણ ક્ષમતાનો લાભ લેવા માટે K-12 ક્ષેત્રે તેને ઉચ્ચ શિક્ષણની જેમ જ ઉત્સાહપૂર્વક અપનાવવાની જરૂર છે.

જો કે બાળકો શાળાએ જવાનું શરૂ કરી દીધું છે, પરંતુ ડિજિટલ થવાને કારણે અને ટેક્નોલોજીનો લાભ લેવાને કારણે શિક્ષણ જગતમાં એક નવા યુગની શરૂઆત થઈ રહી છે. ટેકનોલોજીએ અમને વધુ કાર્યક્ષમ સુરક્ષિત અને લવચીક બનાવ્યા છે. આટલી ઝડપી ઓનલાઈન દુનિયામાં વિદ્યાર્થીઓના ભણતરના મૂલ્યાંકનની પદ્ધતિ પણ બદલવી જોઈએ. આજે આપણે ટેક્નોલૉજીની મદદથી પરીક્ષણો અથવા મૂલ્યાંકન કરવામાં જે પ્રગતિ થઈ રહી છે તેના પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીશું.

સમયપત્રકની તૈયારી: પરીક્ષાઓની તૈયારીનો તણાવ વિદ્યાર્થીઓની સાથે સાથે વાલીઓ પર રહે છે. જો કે, શિક્ષકો અને શાળા સંચાલકો માટે પણ પરીક્ષાનું આયોજન કરવું ઓછું પડકારજનક કાર્ય નથી. કામ મેન્યુઅલ છે અને પ્લાનિંગ ઘણું લાંબુ છે. કારણ કે મોટી સંખ્યામાં વિદ્યાર્થીઓ, વર્ગો, શિક્ષકો, સ્થાનો સામેલ છે અને પછી રજાઓ, કોર્સ પૂરો અને સમયનો સમય સુનિશ્ચિત કરવાનો રહેશે. એકંદરે તે ખૂબ જ કંટાળાજનક કામ છે અને તે ઘણો સમય પણ લે છે.

પરંતુ જો સમગ્ર પરીક્ષા પ્રણાલીમાં ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે તો સમયસર પરીક્ષાઓનું આયોજન કરવું અને તેની ખાતરી કરવી સરળ છે. કારણ કે તમામ કામ ઓનલાઈન થાય છે. આનાથી વિદ્યાર્થીઓ અને વાલીઓને ફાયદો થવાની સાથે સમય અને સંસાધનોની પણ બચત થાય છે. તે વધુ સુરક્ષિત છે અને તેમાં ગેરરીતિઓ નથી. શાળા શૈક્ષણિક કેલેન્ડર સેટઅપની મદદથી, શિક્ષકો અને શાળા સંચાલકો પરીક્ષાઓ પહેલા પુનરાવર્તન માટે જરૂરી દિવસોની નોંધ અને ગણતરી કરીને વિદ્યાર્થીઓ માટે પુનરાવર્તન યોજનાઓને વધુ સારી રીતે સંચાલિત કરી શકે છે. આમાં દરેક વિદ્યાર્થીની જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં રાખી શકાય છે. વધુમાં, કૅલેન્ડર મેનેજમેન્ટ બધા સહભાગીઓને તારીખોને આપમેળે અવરોધિત કરવાની અને દરેક સુનિશ્ચિત પરીક્ષા માટે એલાર્મ સેટ કરવાની મંજૂરી આપે છે. આ રીતે સમગ્ર પ્રણાલીની કાર્યક્ષમતા અને સફળતાની સાથે સાથે નિષ્પક્ષતા પણ વધે છે. એટલું જ નહીં, આ સિસ્ટમ તમામ ધોરણોની પરીક્ષા એક જ પગલામાં તૈયાર કરવાની સુવિધા પણ આપે છે.

પ્રશ્નપત્રની તૈયારી: સામાન્ય રીતે વિદ્યાર્થીઓ અથવા તેમના માતા-પિતા પ્રશ્નપત્રની તૈયારીના આધારે પ્રશ્નપત્રને 'સારા' કે 'ખરાબ' તરીકે રેટ કરે છે. આમાં, અભ્યાસક્રમ અને વિષયોનો ઉદ્દેશ્યપૂર્વક સમાવેશ કરવો પડશે. વ્યવહારિક અને સૈદ્ધાંતિક પાસાઓ વચ્ચે સંતુલન હોવું જોઈએ અને તે વિદ્યાર્થીની કુશળતા અને જ્ઞાનનું યોગ્ય મૂલ્યાંકન કરવું જોઈએ. NEP 2020ના નવા રાઉન્ડમાં એ વાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે કે પ્રશ્નપત્રમાં H.O.T (હાયર ઓર્ડર થિંકિંગ સ્કિલ્સ) તેમજ વિદ્યાર્થીના સર્વાંગી વિકાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું પડશે.

ટેક્નોલોજીની મદદથી આજે શિક્ષકો અને શાળા સંચાલકો એક બટનના ક્લિક પર વિષય-વિશિષ્ટ પ્રશ્નપત્રો બનાવી શકે છે. એક 'ટેસ્ટ જનરેટર' સાધન પ્રશ્નોના વિશાળ ડેટાબેઝના રૂપમાં ઉપલબ્ધ છે. આ વિષય મુજબ ગહન સંશોધન સાથે રેન્ડમાઇઝેશન દ્વારા પ્રશ્નોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. તે મુશ્કેલી સ્તર અને વિવિધતાને ધ્યાનમાં રાખીને એક જ વિષય પર બહુવિધ પરીક્ષણ પેપર તૈયાર કરે છે. વારંવાર પ્રશ્નોનું પુનરાવર્તન કરશો નહીં.આને નિયંત્રિત કરવાની સુવિધા પણ છે.

પરીક્ષાઓનું આયોજન: પરીક્ષાનું સમયપત્રક બનાવ્યા બાદ શિક્ષક અથવા શાળા સંચાલકનો સૌથી મોટો પડકાર પરીક્ષાઓનું આયોજન કરવાનો હોય છે. આ અંતર્ગત વિદ્યાર્થીઓની બેઠકનું આયોજન, એડમિટ કાર્ડ આપવા, પરીક્ષા કેન્દ્ર અને પ્રક્રિયાના યોગ્ય સંચાલન માટે જરૂરી સુવિધાઓ પૂરી પાડવી, ઉત્તરવહીઓ એકત્ર કરવી અને તેની કાળજી લેવી અને પછી નિયત સમયમર્યાદામાં વિદ્યાર્થીઓના સ્કોર અપલોડ કરવાનો સમાવેશ થાય છે. બીજી તરફ વિદ્યાર્થીઓએ સંપૂર્ણ ફી ચૂકવવાની હાજરીનું ફરજિયાત સ્તર ચિહ્નિત કરવું અને તેમના માતા-પિતા અથવા વાલીઓએ પરીક્ષામાં બેસવા માટે અમુક ઔપચારિકતાઓ પૂર્ણ કરવી જરૂરી છે. પરીક્ષામાં બેસવાના આયોજનમાં ઓટોમેશનથી શિક્ષકો અને શાળા સંચાલકોનું કામ સરળ બન્યું છે. શાળા પ્રશાસન વાસ્તવિક સમયમાં શાળાના પ્રદર્શનને તપાસવા અને મોનિટર કરવા માટે વધુ સક્ષમ બન્યું છે.

ઓછી હાજરી અથવા ફી જમા ન કરાવવા માટે એક બિલ્ટ-ઇન ચેક છે, જે એડમિટ કાર્ડ જનરેટ કરવાનું સરળ બનાવે છે. શિક્ષકો પરીક્ષાના પરિણામો થોડી જ મિનિટોમાં મોબાઈલ એપ પર અપલોડ કરે છે. આ સમય અને ઊર્જા બચતનું ઉદાહરણ છે. તેમને પેપરની માર્કશીટ તૈયાર કરવાની જરૂર નથી. ઓનલાઈન પરીક્ષા/મૂલ્યાંકનના કિસ્સામાં વિદ્યાર્થીઓએ પ્રશ્ન પાછળ કેટલો સમય વિતાવ્યો તે પણ જાણી શકાય છે. આ ડેટા વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા સામનો કરવામાં આવતી સામાન્ય સમસ્યાઓને સમજવામાં મદદરૂપ થાય છે.

પરિણામોનું પ્રસિદ્ધિ: પરીક્ષાના પરિણામો પ્રસિદ્ધ કરવાનું શાળા સંચાલકોનું બીજું મહત્ત્વનું કામ છે અને તેમાં ઘણો સમય લાગે છે. તે ધ્યાનમાં રાખવું જરૂરી છે કે બાળકોએ તમામ વિષયોમાં પાસિંગ ગ્રેડ મેળવવો જોઈએ અને ફી ભરવામાં કોઈ ખામી ન હોવી જોઈએ. પરંતુ પ્રક્રિયા વધુ જટિલ બની જાય છે જ્યારે ત્રણમાંથી બે વિષયોમાં સૌથી વધુ ગુણ મેળવનાર વિદ્યાર્થીઓની પસંદગી, મધ્ય-અવધિની પરીક્ષાઓમાં સરેરાશ ગુણ અથવા રેન્ક અથવા મેરિટના મૂલ્યાંકનનો પ્રશ્ન ઊભો થાય છે.

આજે શાળા સંચાલકો ફક્ત ટેકનોલોજી દ્વારા વર્ષ પસંદ કરે છે અને સિસ્ટમ આપમેળે શાળાના તમામ વિદ્યાર્થીઓ માટે રિપોર્ટ કાર્ડ જનરેટ કરે છે. આ રીતે જે બાળકની ફી ચૂકવવામાં આવી નથી તેના રિપોર્ટ કાર્ડને વહીવટીતંત્ર સરળતાથી રોકી શકે છે. જો ડેટા મજબૂત હોય તો આ સિસ્ટમ પહેલાની સિસ્ટમ કરતાં ઘણી વધુ કાર્યક્ષમ છે. જેને દરેક વિદ્યાર્થી માટે અલગ રિપોર્ટ કાર્ડની જરૂર પડે છે. આ રીતે સંચાલકોનો ઘણો સમય બચે છે અને તેમને અન્ય બાબતો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા માટે સમય મળે છે.

એનાલિટિક્સ: આજના રિપોર્ટ કાર્ડમાં દરેક વિષયના માર્કસનું સંયોજન છે. જેમાં વિદ્યાર્થીઓના શોખ અને તેમના પ્રત્યે શિક્ષકના સંક્ષિપ્ત વિચારોનો પણ સમાવેશ થાય છે. જો રિપોર્ટ કાર્ડમાં વિદ્યાર્થીની પ્રગતિ, રસ, શોખ, વિકાસ, વર્તનના વિવિધ પાસાઓ વગેરેના કેટલાક ડેટા દર્શાવવામાં આવે તો તેનું મહત્વ ઘણું વધી જશે. જો કે, આ માટે શાળાએ દરેક વિદ્યાર્થીના ડેટાને રેકોર્ડ અને સુરક્ષિત કરવાનો રહેશે.

જો આપણે વિદ્યાર્થીઓની કામગીરીનું ઊંડાણપૂર્વક વિશ્લેષણ અને મૂલ્યાંકન કરવા સક્ષમ ટેકનોલોજીનો લાભ લઈએ તો તે પણ સરળ છે. શાળા આધુનિક પરીક્ષા પ્રણાલીનો ઉપયોગ પરીક્ષાઓમાં વિદ્યાર્થીઓના પ્રદર્શનની તુલના કરવા, વલણો અને વર્તણૂકોનું વિશ્લેષણ કરવા અને વિવિધ એડ-ટેક સાધનો દ્વારા સુધારણા સૂચવવા માટે કરી શકે છે. શિક્ષકો અને વર્ગ પ્રદર્શન માટે સ્વયંસંચાલિત અહેવાલો પણ સરળતાથી જનરેટ કરી શકાય છે.

છેવટે આજે એવા નક્કર પુરાવા છે કે પરીક્ષા વ્યવસ્થાપનમાં શિક્ષણ તકનીકના ઘણા ફાયદાઓ મેળવી શકાય છે. ઓનલાઈન સિસ્ટમ પર સમગ્ર વિશ્વની નિર્ભરતા વધી રહી છે. આ સ્થિતિમાં વિદ્યાર્થીઓના ભણતરનું મૂલ્યાંકન આ વલણને ધ્યાનમાં રાખીને કરવામાં આવે તે યોગ્ય રહેશે. જો કે વર્તમાન પરીક્ષા પ્રક્રિયાના પોતાના ફાયદા છે પરંતુ તેમાં ટેકનોલોજીનો સમાવેશ તેને વધુ કાર્યક્ષમ અને અસરકારક બનાવી શકે છે.

લેખક: સર્વેશ શ્રીવાસ્તવ સ્થાપક અને મેનેજિંગ ડિરેક્ટર, યુફેસ લર્નિંગ